Людвигсхафен: Тарихы мен өнеркәсібінің қаласы

Кіріспе

Людвигшафен-ам-Рейн

Людвигшафен, ресми түрде Людвигшафен-ам-Рейн (; мағынасы "Рейн өзеніндегі Людвиг порты"), – Германияның Рейн-Пфальц жеріндегі Рейн өзенінің жағасында, Мангейм қаласының қарсы жағында орналасқан қала. Мангейм, Гейдельберг және айналасындағы аймақпен бірге Рейн-Неккар аймағын құрайды. Людвигшафен негізінен өнеркәсіптік қала ретінде танымал, әлемдегі ең ірі химия өндіруші компаниясы – BASF және басқа да компаниялардың орналасқан жері. Оның мәдени орындарының ішінде Рейнланд-Пфальц мемлекеттік филармониясы бар. Бұл Германияның бұрынғы канцлері Гельмут Кольдің туған және қайтыс болған жері. 2012 жылы Людвигшафенді Глобализация және әлемдік қалаларды зерттеу желісі (GaWC) "жетістікке жеткен" статусы бар әлемдік қала деп санайды.

Ерте тарих

Ежелгі дәуірде кельт және герман тайпалары Рейн-Некар аймағына қоныстанды. Б.з.б. 1-ғасырда римдіктер бұл аймақты жаулап алды және қазіргі Рейнгонхайм маңында римдік көмекші бекініс салынды. Орта ғасырларда Людвигсхафеннің болашақ қала маңы аудандары – Оггерсхайм, Модах, Оппау және Мунденхайм құрылды. Дегенмен, аймақтың көп бөлігі батпақ болып қалды және Рейннің маусымдық тасқыны дамуына кедергі келтірді.

Рейншанза

Рейн-Неккар аймағы Құрпфальц князі сайлаушының, немесе Пальц сайлаушылығының аумағының бір бөлігі болды, ол Киелі Рим империясының ішіндегі ірі мемлекеттердің бірі еді. Курпфальцтің жаңа астанасы Мангеймнің құрылуы аймақтың дамуына шешуші ықпал етті. 1606 жылы Мангейм қаласының негізі қаланғанмен бірге, Фредерик IV, Палатиндік курфюрст Мангейм қаласын қорғау үшін Рейннің арғы жағында (Райншанце) бекініс салған болатын, ол кейін Людвигсхафен қаласының ядросына айналды. 17 ғасырда аймақ Оттыз жылдық соғыс кезінде, сондай-ақ Франция королі Людовик XIV-нің ғасырдың соңындағы жаулап алу соғыстары барысында қирап, халқы азайып қалды. Тек 18 ғасырда ғана Райншанзе маңындағы елді мекендер гүлдене бастады, Мангейм астанасының жақын орналасқандығынан пайда көріп, дамыды. Оггерсхайм, әсіресе, сайлаушының екінші резиденциясы ретінде пайдаланған шағын сарай мен танымал Wallfahrtskirche шіркеуі салынғаннан кейін маңызға ие болды. 1782 жылы бірнеше апта бойы ұлы неміс жазушысы және драматургы Фридрих Шиллер туған жері Вюртембергтен қашып, Оггерсхаймда тұрды. Француз революциясының әскерлерімен соғыс қайтадан Людвигсхафен аймағына келді. Оггерсхаймдағы сарай өртенді, Мангейм бірнеше рет қоршауға алынды, ал Рейннің батысындағы барлық аймақ 1798 жылдан 1813 жылға дейін Францияға қосылды. Пальц сайлаушылығы екіге бөлінді. Рейннің шығыс жағалауы, Мангейм және Гейдельбергпен бірге Баденге берілді, ал батыс жағалауы (Людвигсхафен аймағын қоса алғанда) Бостандық соғыстарынан кейін (1813-1815) француздар қуылғаннан соң Бавария Корольдігіне берілді. Рейн шекараға айналды, ал Райншанзе Мангеймнен саяси жағынан оқшауланып, көршілес қаланың әскери бекінісі ретіндегі қызметін жоғалтты.

Қор

1808 жылы француз оккупациясы кезінде Мангеймдік Карл Хорниг бұл бекіністі француз билігінен сатып алып, оны өтетін кемелер үшін тоқтау орнына айналдырды. Кейіннен, 1824 жылғы су тасқынынан пайда болған қысқа төзімді портовый алаңмен Рейншанзе сауда орталығы ретінде қолданылды. Хорниг 1819 жылы қайтыс болды, бірақ Шпейерден келген кәсіпкер Иоганн Генрих Шарпф Хорнигтің жоспарларын жалғастырды, ал 1830 жылы олар оның күйеу баласы Филипп Маркус Лихтенбергерге берілді. Олардың әрекеттері Рейншанзенің бейбіт мақсатта пайдалануының бастауын белгіледі. 1844 жыл Людвигшафеннің ресми құрылған жылы болды, Лихтенбергер бұл жерді Бавария мемлекетіне (Бавария) сатты, содан кейін бекіністің әскери мәртебесі алынып тасталды. Бавария королі Людвиг I осы елді мекенге өзінің атын беру және Маннхаймның қарсы жағалаудағы басты бәсекелесі ретінде қалалық ауданды салуды жоспарлады. 1848 жылғы сәтсіз неміс революциясы кезінде көтерілісшілер Людвигшафенді басып алды, бірақ олар Маннхаймнан бомбаланды (дегенде, Маннхаймдықтар революционерлерге емес, қарсылас портың инфрақұрылымына нысана алған), ал пруссиялық әскерлер революционерлерді жылдамдықпен ығыстырып шығарды. 1852 жылдың 27 желтоқсанында король Максимилиан II Людвигшафенге Рейн маңында саяси тәуелсіздік берді, ал 1859 жылдың 8 қарашасында елді мекен қала мәртебесін алды.

Өнеркәсіп пен халық санының өсуі

Құрылған кезде Людвигшафен әлі де халқы 1500 адамды құрайтын қарапайым елді мекен еді. Нағыз өсім индустрияланумен басталды және Людвигшафендегі қолайлы көлік инфрақұрылымының арқасында үлкен серпіліс алды. Рейндегі тиімді орналасуымен және портының мүмкіндіктерімен қатар, 1849 жылы Людвигшафенді Саар көмір кеніштерімен байланыстыратын темір жол салынып аяқталды. 1865 жыл тәуелсіз Людвигшафен тарихындағы маңызды кезең болды. Бірнеше талқыдан кейін BASF өзінің зауыттарын Мангеймнен Людвигшафенге қарасты Хемсхоф ауданына көшіруге шешім қабылдады. Осыдан бастап қаланың қарқынды өсімі мен өркендеуі BASF-тің жетістіктерімен және оның әлемдегі ең ірі химия компанияларының біріне айналуымен тікелей байланысты болды. Людвигшафенде Фридрих Рашиг ГМБХ, Иоганн Бенкизер құрған Бенкизер компаниясы, Giulini Brothers, Grünzweig&Hartmann AG және de сияқты тағы бірнеше жылдам дамыған химия компаниялары да орналасты. Жұмыс орындарының көбеюіне байланысты Людвигшафен халқы тез өсті. 1899 жылы қала 62 000-нан астам тұрғынды (1852 жылы 1500 адамға қарағанда) басқарды. Бұл демографиялық жарылыс замандастарға «америкалық» сияқты көрінді; ол Людвигшафеннің «жұмысшы қаласы» ретіндегі ерекшелігін қалыптастырды және тұрғын үй мен жылжымайтын мүлік тапшылығын тудырды. Бұл мәселенің шешімі ретінде қалалық аумақ кеңейтіліп, 1892 және 1899 жылдары Фризенхайм және Мунденхайм ауылдары қала құрамына қосылды. Қала орталығы мен осы екі шағын қала арасындағы аумақта, сол кездегі заманауи қала құрылысы жоспарлары негізінде жаңа «Солтүстік» және «Оңтүстік» шағын аудандары салынды. Жер батпақты және Рейн су тасқынынан қорғау үшін тым төмен болғандықтан, барлық жаңа үйлер көтеріңкі жерге салынды, кейде бастапқы жер бетінен 5 метрге дейін биікке орналастырылды. Людвигшафеннің көптеген аулаларында жердің бастапқы деңгейін көруге болады, кейде ол көше деңгейінен екі қабат төмен жатады.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан екінші дүниежүзілік соғысқа дейін

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1914–1918), Людвигшафеннің өнеркәсіптік кәсіпорындары Германияның соғыс экономикасында маңызды рөл атқарды, оқ-дәріге қажетті химиялық заттарды, сондай-ақ Батыс майданында қолданылған улы газдардың көп бөлігін өндірді. Осының нәтижесінде 1915 жылғы 27 мамырда Людвигшафен әлемдегі алғашқы стратегиялық әуе шабуылының нысаны болды. Француздық әскери ұшақтары BASF зауыттарына шабуыл жасап, он екі адамды қаза қылды және болашақ соғыстарға үлгі көрсетті. 1918 жылы Германия соғыста жеңілгеннен кейін, Рейн өзенінің сол жағалауы бейбіт келісім шартының талаптарына сәйкес француз әскерлерімен басып алынды. Француз оккупациясы 1930 жылға дейін жалғасты, және Людвигшафеннің ең әдемі үйлері француз гарнизонының офицерлері үшін салынды. 1920-ші жылдардың экономикалық жаңаруы тарихтағы ең ірі өнеркәсіптік жарылыстардың бірімен тоқырады. 1921 жылғы 21 қыркүйекте Оппаудағы BASF сақтау ыдысы жарылып, 500-ден астам адам қаза тапты, 2000-ға жуық адам жарақат алды және көптеген ғимараттар қирады. Осы қайғылы оқиғаға қарамастан, Людвигшафен 1922 жылы 100 000 халқына жетіп, «қала» мәртебесін алды. 1929 жылғы әлемдік экономикалық дағдарысқа дейін қала гүлденді. Нацистік партия Людвигшафенде, жұмысшы табының басымдығы бар қалада, аз қолдауға ие болды, бірақ өз саясатын күштеп жүзеге асыруға қол жеткізді. Әсіресе Гартенштадтта бақтары бар көптеген шағын үйлер салынды. Сонымен қатар, нацистер басқа қалалардағы жоспарларына ұқсас (мысалы, Гамбург), жақын маңдағы кішірек қалалар мен ауылдарды біріктіру арқылы «Үлкен Людвигшафен» құруды мақсат етті. Осылайша Оггерсхайм, Оппау, Эдигхайм, Рейнгонхайм және Маудаш Людвигшафеннің шағын аудандарына айналып, қала халқы 135 000-ға жетті. 1938 жылы Людвигшафен синагогасы қиратылды және 1940 жылы оның 1400 еврей халқы депортацияланды. Екінші дүниежүзілік соғыстың мұнай кампаниясы кезінде одақтас әскерлері Людвигшафен мен Оппауды бомбалады. Соғыс кезінде одақтас әскерлерінің 13 000 бомбалаушысы қалаға 121 шабуыл жасады, оның 56-сы IG Farben зауытына тиді. Бұл 56 шабуылда әрқайсысы 250-ден 4000 фунтқа дейін жоғары жарылғыш заттарды, сондай-ақ 2,5 миллион 4 фунттық магнийлі жарық бомбаларын құраған 53 000 бомба тасталды (бомбалаушылар сонымен қатар азаматтарды қаладан эвакуациялау туралы ескертетін миллиондаған парақшаларды, сондай-ақ жалған рацион купондарын тастады). Қосалқы бөлшектерді табу қиын болғандықтан, жөндеу жұмыстары ұзаққа созылды. 1944 жылдың желтоқсан айына қарай маңызды коммуналдық инфрақұрылымдарға соншалықты зиян келтірілді, өндіріс дерлік тоқтады. Апта сайынғы шабуылдар өндірісті мүлдем тоқтатты. Соғыс аяқталған кезде көптеген үйлер қирады немесе зақымдалды; 1800 адам қаза тауып, 3000-ы жарақат алды. 1945 жылдың наурыз айында Германияға қарсы одақтас әскерлері Людвигшафенге жетті. АҚШ-тың 12-ші бронетанктік дивизиясы мен 94-ші жаяу әскер дивизиясы 1945 жылдың 21-24 наурызында үйден-үйге және блоктан-блокқа жүргізілген қақтығыстарда қарсыласып, неміс әскерлерінен Людвигшафенді басып алды.

During World War I (1914–1918), Ludwigshafen's industrial plants played a key role in Germany's war economy, producing chemical ingredients for munitions, as well as much of the poison gas used on the Western Front. This contributed to Ludwigshafen, on May 27, 1915, being the target of the world's first strategic aerial bombardment. French aircraft attacked the BASF plants, killing twelve people and setting the precedent for the age to come. When the war was lost by Germany in 1918, the left bank of the Rhine was occupied by French troops, in accordance with the terms of the peace agreement. The French occupation lasted until 1930, and some of Ludwigshafen's most elegant houses were erected for the officers of the French garrison. The economic recovery of the 1920s was marred by one of the worst industrial explosions in history when, on Sept. 21, 1921, a BASF storage silo in Oppau blew up, killing more than 500 people, injuring a further 2,000, and destroying countless buildings. Despite this setback, Ludwigshafen reached a population of 100,000 in 1922, thus gaining "City" status. It prospered until the worldwide economic crisis of 1929, which brought unemployment, labor trouble, political strife, and the rise of the Nazis. The Nazi party had few followers and votes in working class dominated Ludwigshafen, but succeeded in enforcing their policies. Many small houses with gardens were built, especially in the Gartenstadt. Further, similar to Nazi plans in other cities (e. g. Hamburg), they aimed at creating a "Greater Ludwigshafen" by agglomerating smaller towns and villages in the vicinity. Thus Oggersheim, Oppau, Edigheim, Rheingönheim, and Maudach became suburbs of Ludwigshafen, raising its population to 135,000. The Ludwigshafen synagogue was destroyed in 1938 and its Jewish population of 1,400 was deported in 1940. During the Oil Campaign of World War II, the Allies conducted bombing of Ludwigshafen and Oppau. Thirteen thousand Allied bombers hit the city in 121 separate raids during the war, of which 56 succeeded in hitting the IG Farben plant. Those 56 raids dropped 53,000 bombs each containing 250 to 4,000 pounds of high explosives, plus 2.5 million 4 pound magnesium incendiary bombs (the bombers also dropped millions of leaflets warning the civilians to evacuate the city, plus counterfeit ration coupons). Repairs took longer and longer as spare parts became more difficult to find. By December 1944, so much damage had been done to vital utilities that output dropped to nearly zero. Follow up raids every week ended production permanently. By the end of the war most dwellings had been destroyed or damaged; 1,800 people had died, and 3,000 were injured. The Allied ground advance into Germany reached Ludwigshafen in March 1945. The US 12th Armored Division and 94th Infantry Division captured Ludwigshafen against determined German resistance in house to house and block to block urban combat during 21–24 March 1945.

Соғыстан кейінгі қалпына келтіру

Соғыстан кейін Людвигшафен француз оккупациялық аймағының бір бөлігі болды, жаңа құрылған Рейнланд-Пфальц (жер) мемлекетінің құрамына кіріп, осылайша Германия Федеративтік Республикасының бөлігіне айналды. Одақтастар, әсіресе американдық көмек, қираған қаланы қайта құруға және экономиканы жандандыруға көмектесті. 1948 жылы «Пасадена көмек комитеті» соғыстан кейінгі Людвигшафен тұрғындарына көмек көрсету үшін жамылғылар, киім-кешек, азық-түлік және дәрі-дәрмек жиынтықтарын жіберді. Осыдан көптеген достық байланыстар туды, нәтижесінде 1956 жылы Людвигшафен-ам-Райн және Пасадена (Калифорния) қалалары бауырлас қалалар атанды. Қаланың көп бөлігі тікелей қиратылған еді, ол 1950-1960 жылдардағы архитектуралық стильде қайта салынды. Ең маңызды жобалар: Хохстрассен (тіректегі жолдар), революциялық жаңа бас станция (сол кезде Еуропадағы ең заманауи станция), бірнеше биік үйлер және Эдигхаймнан солтүстікке қарай орналасқан Пфингствайде жаңа шағын аудан. Қаланың экономикалық өркендеуі әлеуметтік жәрдемақылар мен мекемелерді енгізуге мүмкіндік берді. 1970 жылы халық саны 180 000-нан астам тұрғынға жетіп, рекордтық деңгейге көтерілді, тіпті Рейнланд-Пфальц астанасы Майнцті де асып түсті.

Қаржылық дағдарыс

1970-ші жылдардың басында Германияның Бундеслендер құрамын реформалау жоспары сәтсіз аяқталды, бұл жарты миллионнан астам тұрғыны бар біріккен Мангейм-Людвигшафенді астанасы ретінде жаңа штат құруға мүмкіндік берген еді. Дегенмен, Людвигшафенде ірі жобалар қаржыландырыла берді, ең алдымен 15 қабатты қала әкімдігі және оған жалғасқан сауда орталығы (Rathaus Center). 1974 жылы Руххайм қаласы соңғы рет қосылды. Бірақ содан кейін 1980-ші және 1990-шы жылдары қарқыны артқан процесс басталды, ол Людвигшафеннің қаржылық құлдырауына әкелді. "Жоғары өнімділік" кезеңінде салынған ғимараттар мен мекемелерді күтіп ұстаудың жоғары шығындары, жергілікті өнеркәсіптерден түсетін сауда салығын төмендеткен жаңа салық ережелері және BASF-тегі мыңдаған жұмыстан босатулар қаланың дағдарысының басты себептері болды. Жұмыс орындарының жоғалуына байланысты халық санының азаюы және мұнай дағдарысы сияқты жалпы экономикалық тенденциялар 20-шы ғасырдың соңында Людвигшафеннің қаржылық жағдайын одан бетер нашарлатты. Өнеркәсіптік жетістіктердің жағымсыз жақтары ауа мен Рейн өзенінің ластанудан нашарлаған күйін көрсететін тексерулер кезінде анықталды. BASF және басқа да зауыттардың салдарынан қаланың әр жерінде иіс немесе лас болуы әрқашан болды, және өнеркәсіп гүлдеп өскенше, адамдар оны қабылдады. Соғыстан кейін заманауи болып, қазіргі қала көрінісіне үлкен әсер еткен бетондық құрылыстар уақыт өте келе ескірген деп есептелді.

Орталығы

Людвигшафен қаласының орталығы салыстырмалы түрде кішкентай және негізінен соғыстан кейінгі ғимараттардан тұрады. Оның солтүстік және оңтүстік шекараларын Хохстрассен (эстакадалық тас жолдар) құрайды, Рейн өзені шығысында, ал қаланың батысында негізгі вокзал орналасқан. Орталық жаяу жүргіншілер аймағы Бисмаркштрасседен шамамен 15 минуттық жерде. Бисмаркштрассе және сауда көшесі Людвигштрассе бірге қаланың негізгі солтүстік-оңтүстік бағытын құрап, «Солтүстік полюсін» Ратуша орталығымен, ал «Оңтүстік полюсін» Берлин плац, Вальцмюле сауда орталығы және Людвигшафен (Рейн Митте) станциясымен байланыстырады. Басты шығыс-батыс бағыттары – Бахофштрассе және Кайзер Вильгельм штрессе. Пфальцбау, Штадтсфилармония, Вильгельм Хак мұражайы және жартылай қираған Лютеркирхе ескерткіші – Людвигшафен қаласының маңызды нысандары.

Оңтүстік

Südliche Innenstadt немесе "оңтүстік қала орталығы" (шамамен 29 000 тұрғын) жоғарыда сипатталған нақты қала орталығын және Stadtteil Süd немесе "Оңтүстік" ауданын қамтиды. "Оңтүстік" өте тартымды тұрғын үйлерге ие, әсіресе Паркинсель аймағы. "Оңтүстік" ауданының тағы бір бөлігі – Musikantenviertel немесе Malerviertel. Бірнеше жылдан кейін Вальцмюльге жақын, бұрынғы өнеркәсіптік жерлерде Рейн өзені жанында тағы бір құнды тұрғын үй ауданы ("Rheinufer Süd") құрылатын болады.

Солтүстік

Nördliche Innenstadt (шамамен 22 000 тұрғыны бар) Хемсхоф, "Солтүстік" және "Батыс" аудандарын қамтиды. Хемсхоф және "Солтүстік" Людвигшафеннің ескі қаласын құрайды, олар шетелдік тұрғындардың өте жоғары пайыздық үлесімен ерекшеленеді, бұл оларды мәдени тұрғыдан алуан түрлі етеді. "Батыс" (Валентин Бауэр елді мекені деп те аталады) негізгі вокзал мен негізгі зираттың арасында орналасқан.

Фризенхайм

Фризенхайм (шамамен 18 000 тұрғыны бар) Хемсхофтың солтүстігінде орналасқан және Людвигшафеннің екі "аналық ауылының" бірі (екіншісі – Мунденхайм) болып саналады, себебі Людвигшафен тәуелсіздік алғанға дейін олар оның әкімшілігіне жауапты болған. Хельмут Коль Фризенхаймда туған. Оның батыс ауданы, Фрошлахе, төрт әсерлі бұрыш тәрізді ғимараттармен мақтанады.

Опау

Опау (шамамен 10 000 тұрғыны бар) солтүстікте орналасқан және жақын жердегі BASF компаниясының ықпалында. Бұрын Людвигшафен қаласына қосылғанға дейін дербес қала болған. Тарихында 1921 жылғы жарылыс және 1882 жылғы су тасқыны сияқты бірнеше қайғылы оқиғалар болды.

Эдигейм

Эдигейм (шамамен 9 000 тұрғыны бар) бұрын Оңтүстіктегі Оппаудың бір бөлігі болған, бірақ қазір Оппаумен шамалас. Пфингствейде (шамамен 6 000 тұрғыны бар) – Людвигсхафеннің ең солтүстік ауданы; ол көкпарлы үйлермен ерекшеленеді және Франкенталь қаласына жақын орналасқан.

Гартенштадт

Гартенштадт (шамамен 18 000 тұрғыны бар), Мунденхаймның батысында орналасқан, (атауы "бақ қаласы" дегенді білдіргендей) өте жасыл шағын қала, негізінен жалпақ шатырлы үйлермен және бірнеше биік үйлермен ерекшеленеді. Оның кіші аудандары: Нидерфельд, Хохфельд және Эрнст Ройтер елді мекені.

Мунденхайм

Мунденхайм (шамамен 13 000 тұрғыны бар) – өте ескі қала маңы, оның жеке теміржол станциясы және портының жанында кең өнеркәсіптік аймағы бар. Мунденхаймның солтүстігінде Herderviertel атты шағын аудан орналасқан.

Оггерсхайм

Оггерсхайм (шамамен 23 000 тұрғыны бар) – ең маңызды қала маңындағы елді мекендердің бірі, ол дербес қала сияқты (Орта ғасырларда осылай болған). 900 жылға жуық мерзімде Вормс қаласының қабырғасын салу ережесінде Оггерсхайм Вормс қаласының қабырғасын күтіп ұстау жауапкершілігін бөліскен елді мекендердің бірі ретінде айтылған. 18 ғасырда Пфальц әйел патшайымы Элизабет Августа Оггерсхайм сарайын жазғы сарай ретінде пайдаланған. Гельмут Коль Оггерсхаймның оңтүстігінде шатырлы үйге ие болған. Оггерсхаймда Валльфартскирхе шіркеуі, теміржол станциясы, маңызды «Unfallklinik» (травматологиялық аурухана) және бірнеше ірі тұрғын үй кешендері орналасқан. Соңғы жылдары Нотвенде және Мелмнің солтүстік аудандарында жаңа тұрғын үй алаптарында кең көлемде құрылыс жұмыстары жүргізілуде.

Рейнгонхайм

Рейнгонхайм (шамамен 7000 тұрғыны бар), Людвигшафен қаласының ең оңтүстік шетінде орналасқан және негізінен өнеркәсібімен (Веллнер) және Wildpark жабайы хайуанаттар паркімен танымал.

Маудах

Маудах (шамамен 7000 тұрғыны бар), Людвигшафеннің оңтүстік-батысында орналасқан, Маудахер Брух саябағымен тығыз байланысты танымал тұрғын аудан.

Рюххайм

Руххайм (шамамен 6000 тұрғыны), батысқа ең жақын маңындағы аудан ретінде, бұрын шағын ауыл шаруашылығымен айналысқан елді мекен болды, бірақ қазір жаңа тұрғын үйлердің салынуына байланысты қарқынды өсіп жатыр.

Көлік

Людвигшафенде әуежай болмаса да, ол аймақтағы бірнеше әуежайлармен жақсы байланыста. Шпейер, Бад-Дюркгейм және Вормс қалаларына жақын жерде шағын әуежайлар орналасқан, Мангеймде орташа өлшемді аймақтық әуежай бар, ал Франкфурт халықаралық әуежайына көлікпен шамамен бір сағаттық жерде орналасқан. Людвигшафен – Рейннің батысындағы ең маңызды неміс порты. Жергілікті өнеркәсіп шикізаттары мен өнімдерін өзен арқылы тасымалдауға тәуелді. Людвигшафен порты Мунденхайм қаласына жақын орналасқан оңтүстіктегі бірнеше бассейндерден (Luitpoldhafen, Kaiserwörthhafen, Mundenheimer Altrheinhafen), қала орталығымен және BASF-пен қатар өтетін өзен бойындағы кеме тоқтау жерлерінен, сондай-ақ солтүстіктегі BASF-ті жалғастыратын Landeshafen бассейнінен тұрады. Людвигшафенде барлық бағытқа қарай тамаша автожол (автомобиль жолы) байланысы бар. Ең маңыздысы – батыс-шығыс бағытындағы A 650 және солтүстік-оңтүстік бағытындағы A 61. Сонымен қатар, A 6, A 65 және B 9 жолдары да бар. Bundesstraße 37 және 44 қала орталығынан биік орналасқан эстакадалар арқылы өтеді. Олардың бір бөлігі құрылымдық ақауларға байланысты жабылып қойылған. Олар Рейн арқылы Мангеймге және Конрад Аденауэр көпірі мен Курт Шумахер көпіріне дейін созылады. Людвигшафен бас станциясы – үлкен станция, оның әсерлі пилондық көпір тірегі қаланың символы болып табылады. Станция кешенінің ерекше архитектурасы үш байланысқан теміржол желісін (Франкентал/Вормс/Майнц, Невштадт/Шпайер және Мангейм) қосу қажеттілігімен, сондай-ақ жер астындағы трамвай станциясымен және конкорстің үстіндегі үлкен көпірмен жұмыс істеудің қажеттілігімен байланысты. Басқа теміржол станциялары Оггерсхайм, Мунденхайм, Рейнгенхайм және Берлин алаңының жанында орналасқан жаңа, орталыққа жақын Людвигшафен (Рейн) Миттеде орналасқан. 2003 жылдан бері аймақта S Bahn Rhein Neckar аймақтық пойыз жүйесі табысты жұмыс істеп келеді. Людвигшафендегі қоғамдық көлік жүйесін VBL (Verkehrsbetriebe Ludwigshafen) және Rhein Neckar Verkehr (RNV) және VRN холдингтік компаниялары басқарады. Мангейм мен Людвигшафеннің біріктірілген трамвай желісі бар; төрт трамвай желісі (4, 6, 7, 8) екі қала арасындағы Рейн көпірлерін кесіп өтеді, ал тағы бір желі (10) тек Людвигшафен арқылы өтеді. 2008 жылдың соңында 4-желі ұзартылып, 14-желі ("Rhein Haardt Bahn" деп те аталады) ауыстырылды. 4-желі қазір алыс қашықтыққа бағытталған желі ретінде қызмет етеді, ол Бад-Дюркгеймнен Людвигшафенге, Мангеймге және Хеддесхаймге дейін жүреді. Автобус желісі шамамен он шаһарлық желіден және қосымша аймақтық желілерден тұрады. Людвигшафеннің қоғамдық көлік жүйесінің ерекшелігі – төрт жер асты трамвай стансасының болуы (Ратуша, Данцигер Плац (2008 жылдың соңында жабылған), Гауптбанхоф, Хемсхофштрассе). Олар 1970 жылдарға дейін барады, сол кезде Мангейм мен Людвигшафенде ортақ жер асты желісі жоспарланған. Мангейм жобаны жоғары құнына байланысты тоқтатқандықтан, Людвигшафендегі алғашқы станциялардың асығыс салынуы қажетсіз болды.

Although Ludwigshafen has no airfield, it is well connected with several airports in the region. There are small airfields near Speyer, Bad Dürkheim and Worms, a medium sized regional airport in Mannheim, and the Frankfurt International Airport in about an hour's driving distance. Ludwigshafen is the most important German harbour west of the Rhine. The local industry depends on shipping their raw materials and products on the river. The harbour of Ludwigshafen consists of several basins in the South of the city near Mundenheim (Luitpoldhafen, Kaiserwörthhafen, Mundenheimer Altrheinhafen), the wharfs along the river parallel to the city centre and the BASF, and, finally, of the Landeshafen basin in the North that connects the BASF. Ludwigshafen has excellent Autobahn (motorway/highway) connections to all directions. Most important are the A 650 in west–east direction, the A 61 in north–south direction. But there are also A 6, A 65 and B 9 to be mentioned. Bundesstraße 37 and 44 pass the city center on elevated expressways. Parts of them are closed because of structural deficiencies. They continue across the Rhine to Mannheim ond Konrad Adenauer Bridge and Kurt Schumacher Bridge. Ludwigshafen Hauptbahnhof is a huge station, its impressive pylon bridge pier serving as the city's landmark. The extraordinary architecture of the station complex is caused by the need to connect three joining tracks (to Frankenthal/Worms/Mainz, to Neustadt/Speyer and to Mannheim) and to work in the underground Straßenbahn station and the massive road bridge above the concourse. Other railway stations are at Oggersheim, Mundenheim, Rheingönheim, and, the new more central Ludwigshafen (Rhein) Mitte, near Berliner Platz. Since 2003, the S Bahn Rhein Neckar suburban train system runs successfully in the region. Ludwigshafen's public transport system is run by the VBL (Verkehrsbetriebe Ludwigshafen) and the holding companies Rhein Neckar Verkehr (RNV) and VRN. There is an integrated Mannheim/Ludwigshafen tramway network; four tram lines (4,6,7,8) cross the Rhine bridges between the two cities and one other line (10) runs through Ludwigshafen only. In late 2008 Line 4 was extended and replaced Line 14 (also known as "Rhein Haardt Bahn"). Line 4 now serves as a long distance line, which runs from Bad Dürkheim to Ludwigshafen, Mannheim and Heddesheim. The bus network consists of about ten municipal lines and further regional lines. A rather strange feature of Ludwigshafen's public transport system is the existence of four underground tram stations (Rathaus, Danziger Platz (closed since late 2008), Hauptbahnhof, Hemshofstraße). They go back to the 1970s, when a common underground network in Mannheim and Ludwigshafen was planned. The rash construction of these first stations in Ludwigshafen became superfluous when Mannheim cancelled the project due to its enormous costs.

Өңір және көршілес елдер

Мангейм мен Людвигшафен қалалары көптеген салаларда тығыз ынтымақтастық жасайды; олар Баден-Вюртемберг/Рейнланд-Пфальц шекарасымен бөлінген болса да, бұл шекара көбінесе әкімшілік сипатта болады. Көптеген Людвигшафен тұрғындары Мангеймнің орталық қаласына оңай бара алатындықтан, онда дүкенге шығып, демалады. Ал кейбір Мангейм тұрғындары Людвигшафенде жұмыс істейді, ал Мангейм университетінің көптеген студенттері жалдау ақысының төмен болуына байланысты Людвигшафенді тұруға таңдайды. Рейн өзенінің сол жағалауындағы Людвигшафен төңірегі Пфальц деп аталады және ол Пфальц аймағының ең шығыс бөлігі болып табылады. Людвигшафен төңірегіндегі әкімшілік аудан Рейн-Пфальц округі деп аталады. Людвигшафеннің солтүстігінде Франкенталь индустриалды қаласы орналасқан. Людвигшафеннің батыс жанында көптеген ауылдар бар, олар өте көп көкөніс өндіреді, осылайша Рейнпфальц аймағына "Германияның көкөніс бақшасы" деген атақ берілді. Людвигшафеннің оңтүстігіндегі аудан Рейн өзенімен, Ескі Рейн арналарымен (өзеннің бұрынғы бағытын көрсететін көлдермен) және керемет император соборы бар ежелгі Шпейер қаласымен ерекшеленеді, бұл көзге түсетін және тамаша қала. Людвигшафеннен алыс орналасқан аймақтарға Германияның ең ірі біртұтас шарап өсіру аймағы және Пфальц орман кіреді, ол Еуропаның ең ірі біртұтас орман зонасы болып табылады, сондай-ақ Францияның Эльзас аймағы, оңтүстіктегі неміс Шварцвальд (Қара Орман) төбелері, шығыстағы Хайдельберг және Оденвальд төбелері, ал солтүстікке қарай Франкфурт қаласы бар Рейн-Майн аймағы жатады.

Мәдениет

Pfalzbau – аймақтық маңызы бар театр және концерт залы. Штаттсфилармонияда өз симфониялық оркестрі бар, сондай-ақ жылына 25 түнді опералар қоятын өндіріс компаниясы бар. Хемсхоф ауданында аймақтық диалектіде спектакльдер қоятын шағын театрлар бар. Вильгельм Хак мұражайы – ежелгі заманнан бастап қазіргі заманға дейінгі өнер коллекцияларын қамтитын қалалық өнер мұражайы. Ол бүкіл фасады жабатын және "Миро қабырғасы" (неміс тілінде Miró Wand) деп аталатын көрнекті Миро қабырғасымен танымал. Бұл қабырғалық сурет испан суретшісі Жоан Мироның, оның көп жылдық әріптесі, керамист Жоан Гарди Артигаспен бірлесіп жасаған туындысы болып табылады және 7200 керамикалық плиткадан тұрады. 1979 жылы орнатылғаннан бері ауаның ластануы салдарынан бұл сурет тозуға ұшырап келеді. Людвигсхафенде қала тарихына арналған бірнеше шағын мұражайлар бар, ең алдымен Ратуш орталығындағы Штудтмузей, сондай-ақ Шиллерхаус Оггерсхайм, Оппаудағы К.О. Браун мұражайы немесе Солтүстіктегі Франкенталер канал мұражайы. Фаххохсшуле Людвигсхафен (техникалық колледж) экономика саласында маманданған және оған қосылған Остазиенинститут (Шығыс Азия институты) бар. Сонымен қатар, Людвигсхафендегі Евангелистік Фаххохсшуле әлеуметтік ғылымдарға маманданған.

Экономика

BASF компаниясы Людвигшафендегі ең маңызды өнеркәсіптік компания болғанымен, көптеген басқа да фирмалар бар. Людвигшафендегі сауда және өнеркәсіп саласында барлығы шамамен 90 000 адам жұмыс істейді, олардың жылдық жалпы айналымы шамамен 17 миллиард евроны құрайды. BASF – әлемдегі жетекші химиялық компания, онда барлығы 110 000 адам жұмыс істейді, ал Людвигшафен зауытында шамамен 35 000 адам (бірнеше жыл бұрын бұл көрсеткіш 55 000-ға жуық еді) жұмыс істейді. Бұл зауыт әлемдегі ең ірі химиялық өндіріс орны болып табылады. Компанияның негізгі өнімдері: тыңайтқыштар, бояғыштар, салқындатқыштар және көптеген басқа химиялық заттар. Людвигшафенде өндіріс орналыстары бар басқа химиялық компаниялардың қатарында BK Giulini, Abbvie, Raschig және Benckiser компаниялары бар. Өнеркәсіптің басқа маңызды салалары – машина жасау, электр өнеркәсібі, ақпараттық технологиялар және сыра қайнату (Mayerbräu Oggersheim).

Спорт

Людвигшафен – Германияның ешқашан кәсіби футбол клубы болмаған қалаларының бірі. Людвигшафенде Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған қирандылардан салынған, шамамен 40 000 орындық үлкен «Зюдвестштадион» стадионы бар. Соңғы онжылдықтарда бірнеше халықаралық матчтар және 1. FC Кайзерслаутерн немесе Вальдхоф Маннхайм клубтары баламалы стадион ретінде пайдаланған Бундеслиганың кейбір ойындары осы стадионда өткізілді. «Хаддерсфилд Таун» клубының сол қанат қорғаушысы Доминик Верлинг Людвигшафенде дүниеге келді. Бұрын Людвигшафеннің ең сәтті футбол клубы FSV Оггерсхайм болды, олардың командасы 2006–2007 маусымының соңында Regionalliga (3-дивизион) жоғары дивизионға көтеріліп, қысқа мерзімді сәттілікке жетті. Алайда, клуб өзін бәсекеге қабілетсіз сезінді, және екі нашар маусымнан кейін қаржылық жағдай нашарлағандықтан, 2010–2011 жылдары 11-ші лигадағы жергілікті жарысқа қатысуға мәжбүр болды. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, «Арминия Людвигшафен» қаланың ең жоғары лигадағы футбол клубы болып табылады, ол Oberliga Rheinland Pfalz/Saar (V) лигасында өнер көрсетеді. Бірнеше жыл бұрын стадионның жанына жеңіл атлетика залы салынды. «TSG Friesenheim» клубы 2010 жылдың жазынан бері Германияның бірінші гандбол лигасында ойнап келеді.

Табиғат

Людвигшафенде бірнеше муниципалдық саябақтар бар: ең алдымен Солтүстік аудандағы Эбертпарк және Фризенхайм. Ол 1925 жылы Фридрих Эберт залымен бірге Оңтүстік Германия бау-бақша көрмесі үшін құрылған. Ресми Stadtpark, яғни муниципалдық саябақ, қала орталығынан біршама алыс (бірақ 10-шы трамваймен жету оңай), себебі ол Рейн өзенінің жағасындағы Парк-айлада орналасқан. Фриденспарк қала орталығына жақын, ол басты вокзалдан солтүстікке және қала әкімшілігінен батысқа қарай орналасқан. Бұл Людвигшафендегі ең жас саябақ, ол бұрынғы өнеркәсіптік аймақта салынған. Сонымен қатар, қала шеткерінде көптеген кішкентай саябақтар бар, олар көлемдік тұрғыдан сәл үлкен, мысалы, Фризенхаймдағы Штудпарк Оггерсхайм, Ридсаумпарк, Альвин Митташ алаңы және Фризенпарк, Штудпарк Оппау, Бюргерпарк Пфингствайде немесе Зедвицпарк Мунденхайм. Маудах, Гартенштадт және Оггерсхайм арасындағы батыстағы Маудах Брух – бұл кең, жылқынің пішінін еске түсіретін аймақ, құрамында Михаэльсберг тауы (126 м) бар, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалдықтар мен қирандылардан салынған. Химиялық компаниялардың жер асты суларын тым көп пайдалануы жер асты сулары деңгейінің төмендеуіне және табиғаттың әртүрлілігінің сақталмауына әкеліп соқты. Оңтүстікте орналасқан Кифшер Вайхер Рейн өзенімен байланысты, ол яхталар тоқтауы болып табылады және демалыс күндері кемпингтік аймақтармен қоршалған.