Кіріспе

Балқандық эндемиялық нефропатия (БЭН) - бүйрек жетіспеушілігін тудыратын интерстициалдық нефрит түрі. Ол алғаш рет 1920 жылдары Дунай өзені мен оның негізгі салалары бойындағы бірнеше шағын, бөлек қауымдастықтар арасында қазіргі Хорватия, Босния мен Герцеговина, Сербия, Косово, Румыния және Болгария елдерінде анықталған. Бұл ауруды тамақтанудағы аристолохид қышқылының ұзақ мерзімді дозасы тудырады. Бұл ауру негізінен 30-60 жас аралығындағы адамдарға әсер етеді. Токсиннің дозасы әдетте аз, ал эндемиялық аймақтарға көшіп барған адамдар әдетте сол жерде 10-20 жыл өмір сүргеннен кейін ғана ауруды дамытады. Аристолохид қышқылын жоғары дозада (қытайлық өсімдіктер қоспасы ретінде) қабылдаған адамдарда қысқа уақытқа әсер еткеннен кейін бүйрек жетіспеушілігі пайда болды.

Белгілері мен симптомдары

Пациенттер соңғы сатыдағы бүйрек ауруының басқа себептерімен ауыратын науқастардан жоғары қан қысымы, алақан мен табанның ксантохромиясы (Танчев белгісі), ерте гипохромды анемия, протеинурияның болмауы және бүйрек жетіспеушілігінің баяу өршуі арқылы ерекшеленеді. Белгілі бір ем жоқ; BEN соңғы сатыдағы бүйрек ауруын тудырады, оның жалғыз тиімді емдеу әдісі - диализ немесе бүйрек трансплантациясы. Эндемиялық аймақтарда БЭН соңғы сатыдағы бүйрек ауруының 70% -ына дейін себепші болады. Кем дегенде 25000 адам осы аурудың бұл түріне шалдыққан. БЭН- мен ауыратын науқастарда жоғарғы уротелиялық жолдың (бүйрек жамбас және несепкек) өтпелі жасушалы карциномы жиі кездеседі. (Бенсіз популяцияларда, көбінесе уротелиялық қатерлі ісік көк шұлықта пайда болады.)

Себептер

Аристолохид қышқылының тамақтану арқылы әсері BEN және онымен бірге өтпелі жасушалы қатерлі ісіктердің пайда болуына себепші болып табылады. Балқан өңірінде аристолохия қышқылының тамақтануға әсері аристолохия клематисінің (еуропалық туылғыш) тұқымдарын тұтынудан болуы мүмкін, бұл эндемиялық аймақта өсетін өсімдік, бидай өсімдіктері арасында өседі және оның тұқымдары нан үшін қолданылатын бидаймен араласады. Дәстүрлі қытай медицинасында қолданылатын аристолохид қышқылы бар өсімдіктер дәрілері " қытай шөптері nefropati " деп аталатын байланысты, мүмкін бірдей жағдаймен байланысты. Аристолохик қышқылының әсері мочеполочковый ісіктің пайда болу жиілігімен байланысты.

Тарих

Аурудың алғашқы ресми жарияланған сипаттамасын болгар nefrologы доктор Йото Танчев (1917-2000) және оның тобы 1956 жылы болгар журналында Savremenna Medizina жасады, бұл халықаралық nefrological қауымдастығы жалпы мойындаған басымдық. Олардың зерттеулері Вратса қаласының (Болгария) маңындағы ауылдардың тұрғындарын кеңінен тексеруге негізделген. Олардың бұл ерекше эндемиялық бүйрек ауруын түсінуге қосқан үлесі - жалпы созылмалы нефритке тән емес симптомдарды сипаттау, яғни тек ересектерде (балаларда әсер етпейді), жоғары қан қысымы, алақан мен табанның ксантохромиясы (Танчев белгісі), ерте гипохромдық анемия, протеинурияның болмауы және бүйрек жетіспеушілігінің баяу өрлеуі. Аурудың ерекшелігі оның өте жергілікті түрде таралуында. Бұл ауру оншалықты аз немесе көп емес шағын аудандарда кездеседі, бірақ бұл аймақтарды осы аурудың пайда болуынан басқа ештеңе байланыстырмайды. Танчев пен оның әріптестері бұл жағдайды sui generis деп атады. Олардың бастапқы болжамы ауыр металдармен улану болды, өйткені зардап шеккен ауылдар жақын маңдағы Вратса тауынан, карсттық таудан сумен қамтамасыз етілді. Алғашында бұл ауру "Вратша нефриті" деп аталып, кейіннен Югославия мен Румынияда өмір сүретін адамдар да ауырып жатқаны анықталғаннан кейін "Балқан эндемиялық нефропатиясы" деп аталды. Болгария мен көршілес елдерде бұл ауру "Танчевтің нефропатиясы" деп аталады.