Кіріспе

Берникия патшасы Этельфрит (шамамен 616 жылы қайтыс болды) – шамамен 593 жылдан 616 жылы Идль өзені шайқасында қаза тапқанға дейін Берникия патшасы болды. Ол көршілес Дейра жерін билеген алғашқы Берникия патшасы, бұл оған кейінірек құрылған Нортумбрия патшалығының дамуы мен бірігуіне үлкен үлес қосуға мүмкіндік берді. Ол британиялықтарға қарсы жеткен табыстарымен және Дал Риата гаелдеріне қарсы жеңісімен ерекше көзге түсті. Шайқаста жеңіліп, қаза тапқанмен және династиялық бәсекелесімен ауыстырылғанмен, оның әулеті 630 жылдары қайтадан билікке келді.

Өмірбаян

Этельфрит, Этельриктің ұлы және Иданың немересі, шамамен 592 немесе 593 жылы Берникий патшасы Хуссаның орнын басып алған. Этельфриттің билікке келуі династиялық тартыс пен Хуссаның туыстарының жер аударылуымен байланысты болуы мүмкін. "Historia Brittonum" қолжазбаларына тіркелген шежірелер Этельфриттің Берникияны он екі жыл, ал Дейраны тағы он екі жыл билегенін көрсетеді, яғни ол шамамен 592 жылдан 604 жылға дейін тек Берникияда билеген, содан кейін Дейра тағына да отырған. Оның бұрынғылары туралы мәлімет жоқ; Этельфрит – туралы маңызды деректер белгілі болған Берникияның ең ерте билеушісі.

Жеңіс

Беда Этельфриттің бриттерге қарсы үлкен табыстарын айтады, сонымен қатар оның пұтқа табынушылығына тоқталады (Нортумбрияның дінін қабылдауы оның өлімінен кейін он жылдан соң басталды): ол «ағылшынның барлық ұлы ерлерінен гөрі бриттерге көп зиян келтірді, сондықтан оны бір кезде Израиль патшасы болған Саулмен салыстыруға болады, егер ол нағыз дінді білмегенін ескерсек. Ол бриттерден басқа патшалар мен трибундардан гөрі көбірек жерлерді жаулап алды, оларды салық төлеуге мәжбүр етті немесе тұрғындарын қуып, олардың орнына ағылшындарды қоныстандырды». Әлде Этельфрит бриттер армиясын Катреф шайқасында (Каттерик, шамамен 600 жыл) талқандаған болуы мүмкін; бұл шайқас ертедегі «И Гододин» поэмасында суреттелген. Бриттер оны Флезаур, яки «Бұрушы» деп атады. Этельфрит билікке келгенде Берницияның шекарасы жағалаудан ішкі аймаққа қарай жылжып, бриттер жеріне терең енді. Дегенмен, бұл шайқас Этельфрит үшін де ауыр соққы болды; Беда Этельфриттің бауыры Теобальдтың «өзі басқарған әскерінің көп бөлігімен» бірге қаза тапқанын айтады. Этельфриттің ізашары Хуссаның ұлы Херингтің басқыншылар тарапында болуы берництер арасындағы династиялық тартысқа нұсқау береді. Этельфрит осыдан кейін Дал Риата билеушілерімен келісімге келген болуы мүмкін, себебі оның кейінгі әскери жорықтары Британияның басқа аймақтарында өтті; оның ұлдары Этельфрит шайқаста қаза болғаннан кейін Дал Риатаға паналағандығы да маңызды болуы мүмкін. 604 жыл шамасында Этельфрит Дейраны бақылауына алды; оның мән-жайлары белгісіз. Ол Дейраны жаулап алған болуы мүмкін, бұл бұрынғы патша Элланың ұлы Эдвин мен Эдвиннің жүрегі Эриктердің жер аударылуынан байқалады; екеуі де Дейра патшалық әулетінің көрнекті өкілдері болған. Этельфриттің Дейраны бағындыруынан бірден бұрын билік еткен Этельриктің бес жылдық қысқа билігі де жаулап алуға нұсқау беруі мүмкін. Ол Мерсияда болғаны анық, өйткені ол Керл патшаның қызына үйленді. Соңында ол Шығыс Англияға қашып, оның болуы Этельфриттің құлауына әкелген оқиғаларды жеделдетті. 604 жыл шамасында Этельфриттің ұлы Освальд дүниеге келді. Освальдтың анасы – Элланың қызы, Эдвиннің әпкесі Аха Дейрская. Беда Этельфрит Ахаға үйленгенін нақты айтпаса да, олай болған деп есептеледі; ол Дейрада билікке келгенге дейін үйленген болуы мүмкін, онда бұл неке оның билігіне көмектескен болуы мүмкін, немесе ол өзінің жағдайын нығайту үшін кейін үйленген болуы мүмкін. Беда сондай-ақ Бамбургке Бебба есімді бұрынғы патшайымның құрметіне ат қойылғанын айтады, бірақ Этельфрит туралы ештеңе айтпайды. Ол «Этельфриттің бірінші және ең маңызды әйелі болған» деген пікір бар. Этельфрит Повис патшалығына шабуыл жасап, оның әскерін Честер шайқасында жеңді, онда Повис патшасы Селиф Сарфгаду және басқа да патша Кетула, шамамен Ростың Кадуал Крисбан қаза тапты. Ол сондай-ақ бриттерге дұғаларымен көмектесу үшін жиналған Бангор Ис Коед монахтарын қырғынға ұшыратты. Беда оларға шабуыл жасауға шешім қабылдағанын айтады, өйткені олар қарусыз болғанымен, дұғалары арқылы оған қарсылық көрсетті. Қайтыс болған монахтардың саны шамамен 1200 болды, ал тек елу адам ғана құтыла алды. Этельфрит мұны тактикалық мақсатта, бриттерді күтпеген жерден ұстап, монахтарды қорғау үшін жоспарларын өзгертуге мәжбүрлеу үшін жасаған болуы мүмкін деген болжам бар. Этельфриттің Честердегі жеңісі стратегиялық маңызы зор деп саналады, өйткені ол бриттерді Уэльстегілер мен солтүстіктегілерге бөлген болуы мүмкін; алайда, Стентон Беданың негізінен монахтарды қырғынға ұшыратумен айналысқанын және ол шайқасты тарихи «өзгеріс нүктесі» деп қарастырмағанын атап өтті. Джон Т. Кохтың айтуынша, бұл шайқас екі бриттік аймақты бір-бірінен бөлді деген ескі көзқарас қазір «жалпы алғанда ескірген» деп есептеледі, өйткені Этельфрит көп ұзамай қайтыс болды және «Чешир немесе Ланкаширдегі пұтқа табынушылық кезеңінде ағылшын қоныстануының археологиялық дәлелі жоқ» және кез келген жағдайда теңіз байланыс құралы болған.

Жарыстар

Деирден қуылған Геррик Эльмет патшасы Керетиктің сарайында уланған; Этельфрит осы өлтіруге қатысы болуы мүмкін. Эдвин Шығыс Англияға қашып, оның патшасы Редвальдтың қорғауына ішкен. Этельфрит Редвальдты Эдвинді өлтіру үшін "үлкен сомада ақшамен" пара беру үшін елшілер жіберді; Беда оның алғашқы хабарының әсер етпегенін айтады, бірақ Этельфрит тағы да елшілер жіберіп, Редвальд бас тартса соғыс жасайтынын мәлімдеді (осындай пара мен қауіптер бұрын Геррикті өлтіру үшін де қолданылған болуы мүмкін). Беда бұл соғысты Эдвин мәселесі үшін ғана болған деп көрсетсе де, шындығында бұл екі патша арасындағы билік пен аумаққа қатысты мәселелер болған болуы мүмкін. Этельфриттің қазасынан кейін Эдвин тек Дейраның ғана емес, Берницияның да патшасы болды; Этельфриттің ұлдары Эанфрит, Освальд және Освиу солтүстікке қашып кетті. Осылайша Этельфриттің шайқаста қаза табуы "қазіргі Солтүстік Англия саясатында толыққанды төңкеріс жасады" деп есептеледі.