Кіріспе
Армян геноцидінің басталуы Армян зиялыларының жер аударылуы әдетте Армян геноцидінің басталуы ретінде қарастырылады. Осман империясының астанасы Константинополдегі (қазіргі Стамбул) және кейінірек басқа жерлерде тұратын армян қауымының басшылары тұтқындалып, Ангора (қазіргі Анкара) маңындағы екі тұтқынға алу орталығына жеткізілді. Бұйрықты ішкі істер министрі Талаат паша 1915 жылы 24 сәуірде берді. Сол түні Константинопольдің 235 - 270 армян зиялыларының алғашқы тобы тұтқындалды. 1915 жылы 29 мамырда "Техцир" заңы қабылданғаннан кейін бұл тұтқындар кейін Осман империясына көшірілді; олардың көпшілігі ақырында өлтірілді. 80 - ден астам, мысалы Вртанес Папазиан, Арам Андонян және Комитас аман қалды. Бұл оқиғаны тарихшылар бас кесу ереуілі деп сипаттады, бұл армян халқының басшылығын және қарсылық көрсету мүмкіндігінен айыруды көздеді. Армян геноцидінің құрбандарын еске алу үшін 24 сәуір Армян геноцидін еске алу күні ретінде атап өтіледі. Бұл күн алғаш рет 1919 жылы Константинополдегі оқиғалардың төртінші жылдығында атап өтілді. Армения және Арцах Республикасындағы ұлттық еске алу күніне айналған әрмендер геноциді сол күннен бастап жыл сайын атап өтіледі және оны бүкіл әлемдегі армян диаспорасы атап өтеді.
The deportation of Armenian intellectuals is conventionally held to mark the beginning of the Armenian genocide. Leaders of the Armenian community in the Ottoman capital of Constantinople (now Istanbul), and later other locations, were arrested and moved to two holding centers near Angora (now Ankara). The order to do so was given by Minister of the Interior Talaat Pasha on 24 April 1915. On that night, the first wave of 235 to 270 Armenian intellectuals of Constantinople were arrested. With the adoption of the Tehcir Law on 29 May 1915, these detainees were later relocated within the Ottoman Empire; most of them were ultimately killed. More than 80, such as Vrtanes Papazian, Aram Andonian, and Komitas, survived. The event has been described by historians as a decapitation strike, which was intended to deprive the Armenian population of leadership and a chance for resistance. To commemorate the victims of the Armenian genocide, 24 April is observed as Armenian Genocide Remembrance Day. First observed in 1919 on the fourth anniversary of the events in Constantinople, the date is generally considered the date on which the genocide began. The Armenian genocide has since been commemorated annually on the same day, which has become a national memorial day in Armenia and the Republic of Artsakh and is observed by the Armenian diaspora around the world.
Ұстауға алу
Османдық ішкі істер министрі Талаат паша 1915 жылы 24 сәуірде тұтқындау туралы бұйрық берді. Операция кешкі сағат 8-де басталды. Константинополде операцияны Константинополдің полиция бастығы Бедри Бей басқарды. 1915 жылдың 24-25 сәуірінің түнінде ІІМ-нің тапсырмасы бойынша Константинополдің 235-270 армян басшылары, дін қызметкерлері, дәрігерлер, редакторлар, журналистер, заңгерлер, мұғалімдер, саясаткерлер және басқалар тұтқындалды. Сандардағы айырмашылықтарды полицияның осындай есімді адамдарды тұтқындаған кездегі белгісіздіктерімен түсіндіруге болады. Елордадан тағы да адамдар жер аударылды. Бірінші міндет - тұтқынға алынғандарды анықтау. Олар бір күн бойы полиция бөлімшесінде (осман түрікшесі: Emniyeti Umumiye) және Орталық түрмеде ұсталды. Екінші толқын 500-600 адамға жетті. 1915 жылдың тамызының соңында Ресей азаматы болған 150-ге жуық армян Константинополдан тұтқынға алу орталықтарына айдалды. Тұтқынға алынғандардың бірнешеуі, соның ішінде жазушы Александр Паносян (1859-1919) анатолияға ауыстырылмас бұрын, сол жексенбіде босатылды. Жалпы алғанда, 2345 армяндық беделді адамдар тұтқындалып, кейін депортацияланды, олардың көпшілігі ұлтшыл емес және ешқандай саяси қатысы жоқ. Армениялық кондукторға депортацияланғандардың аты-жөні жазылған тізім келді. Ол Константинопольдің армян патриархы Завен Дер Егиаянға тапсырылды, ол дереу мүмкіндігінше көп жер аударылғандарды құтқаруға тырысты, бірақ ол сәтсіз болды. Оған көмектескен жалғыз шетелдік елші АҚШ елшісі Генри Моргентау болды. 20 сағатқа созылған пойыз сапарынан кейін, жер аударылғандар сейсенбі күні түскі уақытта Синканкойда (Ангора маңы) түсіп қалды. Станцияда Константинопольдің орталық түрмесінің директоры Ибрагим солардың түрлерін іріктеді. Депортацияланғандар екі топқа бөлінді. Бір топты Чанкырға (және Чормға) және екінші топты Аясқа жіберді. Аясқа жіберілгендер екі сағат бойы арбамен Аяшқа жеткізілді. Олардың барлығы дерлік бірнеше айдан кейін Ангора маңындағы сағаларда қаза тапты. Тек 10 (немесе 13) ғана Аяшта 150-ге жуық саяси тұтқын ұсталды, ал тағы 150 зиялы тұтқын Чанкырыда ұсталды.
Әскери соттың
5 мамырда доктор Назарет Дағавариан мен Саркис Минассян сияқты кейбір беделді адамдар Аяш түрмесінен алынып, әскери соттың алдында тұру үшін Харутиун Жангулян, Карекин Хаджаг және Рупен Зартарианмен бірге Диярбекирге әскери қарауылмен әкелінді. Олар Диярбекирге келер алдында Қарақайыран деген жерде Черкес Ахмет пен Халил мен Назим атты лейтенанттар басқарған мемлекет қолдаған жарымәскери топтар арқылы өлтірілген. Қылмыстарға жауапты жанұяшылар 1915 жылдың қыркүйегінде Дамаскте Джемаль-пашамен сотталып, жазаға тартылды. Оқиға кейін 1916 жылы Осман парламентімен Алеппоның орынбасары Артин Бошгезениан бастаған тергеудің тақырыбына айналды. Марцбед соттың қамауынан босатылғаннан кейін ол жалған Османдық жеке тұлғамен немістер үшін Интиллиде (Аманус теміржол туннелі) жұмыс істеді. Ол Нусейбинге қашып барып, атынан құлап, соғыс біткенге дейін қайтыс болды. 1915 жылдың шілде айының соңында оның орнына орталық комитеттің мүшесі Атиф Бей келді.
Тірі қалғандар
Мудрос келісімінен кейін (1918 жылы 30 қазанда) аман қалған бірнеше армян зиялылары одақтастардың басқыншылығында болған Константинополге оралды. Олар қысқа, бірақ қарқынды әдеби іс-әрекетті бастады, ол 1923 жылы түрік жеңісімен аяқталды. Депортация кезінде болған оқиғалары туралы естеліктер мен кітаптар жазғандар арасында Григорис Балакиан, Арам Андонян, Ервант Одиан, Теотиг және Микаил Шамтанчян бар. Басқа да аман қалғандар, мысалы, Комитас, ауыр посттравматикалық стресс бұзылысына ұшырады. Комитас 1935 жылы қайтыс болғанға дейін 20 жыл бойы психикалық ауруханаларда емделген.
Еске алу күні
Армян геноцидін ресми еске алу күні - 24 сәуір, бұл күн армян зиялыларын жер аударудың басталуы болды. Арменияның Геноцидтен аман қалғандар тобы ұйымдастырған алғашқы еске алу 1919 жылы Стамбулдағы Арменияның қасиетті Троица шіркеуінде өтті. Бұл мерекеге әрмен қауымының көптеген беделді тұлғалары қатысты. 1919 жылы алғашқы еске алу шарасынан кейін бұл күн әрмендердің геноцидін еске алудың жыл сайынғы күніне айналды.
Белгілі депортацияланғандар
Төменде 1915 жылы 24 сәуірде Константинополдан жер аударылған көрнекті армян зиялыларының, қоғам басшыларының және басқа да қоғам қайраткерлерінің тізімі берілген. Атаулар тізімі Осман мұрағатында және әр түрлі әрмендік дереккөздерде берілген: Аты Туған күні және орны Тағдыры Саяси бағыты Жұмыс істеген орны Ескертпелерге жер аударылды Саркис Апоу Дашнак мұғалімі Аяк аты="авак41 53" Чанкыры 1915 жылы қайтыс болды. Խաչատուր Մալումեան 1865 жылы Зангезурда Dashnak Dashnak ұрыскері, газет редакторы қаза тапты, Осман сұлтанға қарсы күштер жиналысын ұйымдастыруда рөл атқарды, нәтижесінде 1908 жылы Осман конституциясы жарияланды. Аяш 5 мамырда Аяш түрмесінен алынып тасталды және Дагхавар, Жангулян, Хаджаг, Минассиан және Зартарианмен бірге Диярбақырға әскери сүйемелдеумен алып кетіп, соғыс сотына қатысты. Олар Диярбақырға кетер алдында Қарақаорен деп аталатын жерде Черкес Ахмет және лейтенанттар Халил мен Назим бастаған мемлекет қолдаған жарым әскери топтар өлтірді. Հնչակեան Վերակազմ Жазушы және журналист; Армения Ұлттық Ассамблеясының мүшесі Чанкыры Тек бір Վ. Արապեան Патриот немесе жер аударылудың педагогы екінші конвойға қарасты. Бұл топтың сегіз тұтқыны 9 мамыр күні, жексенбі күні, босатылуы туралы хабарланды және 11 мамырда Чанкирден кетіп қалды. Манук Пасмачьяна аман қалды Хачик Поглосян аман қалды Дәрігер, психолог, Армения Ұлттық Ассамблеясының депутаты аман қалды Агроном, Бербер мектебінде ауыл шаруашылығы пәнінен дәріс берген Чанкыры 1915 жылы 8 мамырда Талат Пашаның арнайы бұйрығымен Константинополден тыс жерде отбасымен бірге тұруға рұқсат етілді, Смирнаны таңдады, бірақ әскери соттың алдында тұру үшін әскери еріп жүруге жіберілді. Агрерик Керестегеев 1855 Kartal Өлген Çankırı Рас-эль-Айнға жер аударылу кезінде қаза тапты. Аяш Аяш қаласында спорт залында жаттығулар ұйымдастырды. Аяш жер аударылғандары 1915 жылы 15 маусымда болған 20 ханшақ атуы туралы білгенше, олар өз жағдайларының ауырлығын түсінбеді. Түрік күзетшілері жаттығуларға үлкен күдікпен қарады. 1916 жылы Азиз Нури деген атпен ислам дініне кірді, содан кейін Ангорада өлтірілді. немесе 1915 жылғы 2 маусымда. Крикор Зограбтың тағдыры да солай. (Черкес Ахмет пен Халил Дамаскке әкетіліп, 30 қыркүйекте екі депутаттың өлтірілуіне байланысты Джемаль-пашаның бұйрығымен сонда өлтірілді. Պաղտասար Սարգիսեան аман қалды Чанкыры "Константинополға қайтып бармау шартымен кешірілді" деп жазылған Ішкі істер министрлігінің 1915 жылғы 25 тамыздағы жеделхатында 3 тамыздағы жеделхатта қате келтірілмеген жер аударылғандар туралы. бірақ "25 тамыздағы ішкі істер министрлігінің 1915 жылғы 3 тамыздағы жеделхатта қате түрде тізімге енгізілмеген жер аударылғандар туралы телеграммасына сәйкес Чанкырыда еркін тұруға рұқсат етілді". ШахбазШахпаз Патриот немесе Константинополдегі педагог Тірі қалған дәрігер, медицина тарихшысы Чанкыры 1915 жылы 7 мамырда Талат пашадан арнайы жеделхатпен Константинополге оралуға рұқсат алды. Ол 1922 жылы Францияның Эврэ қаласында соғыстан кейін кітап (әрмен дәрігерлерінің тізімі) және 1929 жылы Антверпенде эфиопиялық таеницид Коссо туралы зерттеу жариялады. 1942 жылы 11 тамызда Парижде қайтыс болды. (Томажан)Սամուել Թումաճան (Թոմաճանեան) Өлген Хунчак Чанкыры 1915 жылдың 11 мамырынан кейін көп ұзамай Константинополге оралуға рұқсат етілді. Самвел Томажан/Томочьяна (!) Ол Альбояджианның айтуынша қайтыс болған. Даниель Варужан 1884 жылы Бргникте (Сивас маңы) Қаза тапқан Ақын Чанкыры Рубен Севакпен бірге 1915 жылы 26 тамызда 12 четемен Чанкырыдан алты сағат өткен соң Тюне хандығының маңында бес адамнан тұратын топта қаза тапқан. Արամ Երջանիկ 1865 Өлді Ресторан иесі Чанкыры Бахчекапыдағы өзінің ресторанында көптеген зиялы адамдар үнемі кездесіп тұратындықтан, депортацияланды, 1915 жылы қайтыс болды. Т. Երկանեան Адвокат Գրիգոր Եսայեան 1883 Ван Килд Дашнак француз және математика мұғалімі, Левон Шанттың "Ежелгі құдайлар" кітабын француз тіліне аударған Чанкыры 1915 жылы 19 тамызда Чанкырыдан шыққан тек бір немесе екі аман қалған екінші конвойға қарасты, Ангорада тұтқындалды 20-24 тамызда Йозгатқа бара жатқанда қаза тапты. YeznikԵզնիկ Профессия Çankırı Ներսէս Զաքարեան өлтірілді Хунчак патриот немесе педагог, Армения Ұлттық Ассамблеясының мүшесі Аяш Ангорада өлтірілді. Аւետիս Զարիֆեան аман қалған Фармацевт Чанкыры 1915 жылдың 11 мамырынан кейін көп ұзамай Константинополға оралуға рұқсат етілді. Рубен Зардареан 1874 жылы Харпертте өлтірілген Жазушы, ақын, газет (Азадамард) және оқ�...
Name Birth dateand place Fate Political affiliation Occupation Deported to Notes Սարգիս Ապօ Killed Dashnak Teacher Ayaşname="avak41 53" Çankırı Died in 1915. Խաչատուր Մալումեան 1865 in Zangezur Killed Dashnak Dashnak militant, newspaper editor, played a role in organizing an assembly of forces in opposition to the Ottoman Sultan, resulting in the proclamation of the Ottoman Constitution in 1908. Ayaş Removed from the Ayaş prison on 5 May and taken under military escort to Diyarbakır along with Daghavarian, Jangülian, Khajag, Minassian and Zartarian to appear before a court martial there and they were, seemingly, murdered by state sponsored paramilitary groups led by Cherkes Ahmet, and lieutenants Halil and Nazım, at a locality called Karacaören shortly before arriving at Diyarbakır. Հնչակեան Վերակազմ Writer and journalist; member of Armenian National Assembly Çankırı Belonged to the second convoy with only one Վ. Արապեան Patriot or educator of exile. The eight prisoners of this group were notified on Sunday, 9 May 1915, about their release and left Çankırı on 11 May 1915. Մանուկ Պասմաճեան Survived Խաչիկ Պօղոսեան Survived Doctor, psychologist, deputy of the Armenian National Assembly Survived Agronomist, lecturer in agriculture at Berberyan school Çankırı Permitted to reside with his family anywhere outside Constantinople by special order from Talat Pasha on 8 May 1915, chose Smyrna, but was taken under military escort to Çorum to appear before a court martial and killed on 20 October 1915 on the way to Sivas between Yozgat and Kayseri near the bridge Cokgöz on the Kizilirmak. Ագրիկ Քերեսթեճեան 1855 in Kartal Died Çankırı Killed during the deportation in Ras al Ain. Ayaş He organized gym exercises in Ayaş. Until the deportees of Ayaş had learned about the 20 Hunchakian gallows of 15 June 1915, they were not realising the severity of their situation. The exercises were viewed by the Turkish guards with great suspicion. Islamized in 1916 under the name Aziz Nuri and then killed in Angora. or 2 June 1915. Same fate as Krikor Zohrab. (Cherkes Ahmet and Halil were led to Damascus and executed there on orders from Cemal Pasha, in connection with the murder of the two deputies, on 30 September 1915, Nazım had died in a fight before that.) Պաղտասար Սարգիսեան Survived Çankırı "Pardoned on condition on not returning to Constantinople" according to a telegramme from the Ministry of the Interior on 25 August 1915 on the subject of exiles erroneously unlisted in a former 3 August telegramme. but was "Permitted to reside freely in Çankırı" according to a telegramme from the Ministry of the Interior on 25 August 1915 on the subject of exiles erroneously unlisted in a former 3 August telegramme. ShahbazՇահպազ Patriot or educator in Constantinople Survived Physician, medical historian Çankırı Permitted to return to Constantinople by special telegramme from Talat Pasha on 7 May 1915. He published a book after the war (a list of Armenian doctors) in Évreux, France in 1922 and a study on Ethiopean Taenicide Kosso in Antwerp in 1929. He died 11 August 1942 in Paris. (Tomajanian)Սամուել Թումաճան (Թոմաճանեան) Died Hunchak Çankırı Permitted to return to Constantinople soon after 11 May 1915. Samvel Tomajian/Թօմաճեան (!) died according to Alboyajian. Դանիէլ Վարուժան 1884 in Brgnik (near Sivas) Killed Poet Çankırı Killed together with Ruben Sevak by 12 çetes on 26 August 1915 six hours after Çankırı near the han of Tüneh in a group of five. Արամ Երջանիկ 1865 Died Restaurant owner Çankırı Deported because many intellectuals regularly met at his restaurant in Bahçekapı, died in 1915. Տ. Երկանեան Lawyer Գրիգոր Եսայեան 1883 from Van Killed Dashnak French and Math teacher, translator of Levon Shant's Ancient Gods into French Çankırı Belonged to the second convoy with only one or two survivors that left Çankırı on 19 August 1915, jailed in Angora 20–24 August killed en route to Yozgat. YeznikԵզնիկ Profession Çankırı Ներսէս Զաքարեան Killed Hunchak Patriot or educator, member of Armenian National Assembly Ayaş Killed in Angora. Աւետիս Զարիֆեան Survived Pharmacist Çankırı Permitted to return to Constantinople soon after 11 May 1915. Ռուբէն Զարդարեան 1874 in Kharpert Killed Writer, poet, newspaper (Azadamard) and textbook editor, considered a pioneer of Armenian rural literature. Translated Victor Hugo, Maxim Gorki, Anatole France, Oscar Wilde into Armenian. Ayaş Removed from the Ayaş prison on 5 May and taken under military escort to Diyarbakır along with Daghavarian, Agnouni, Jangülian, Khajag and Minassian to appear before a court martial there and they were, seemingly, murdered by state sponsored paramilitary groups led by Cherkes Ahmet, and lieutenants Halil and Nazım, at a locality called tr shortly before arriving at Diyarbakır. The murderers were tried and executed in Damascus by Cemal Pasha in September 1915, and the assassinations became the subject of a 1916 investigation by the Ottoman Parliament led by Artin Boshgezenian, the deputy for Aleppo. ZenopԶենոբ Çankırı Գրիգոր Զօհրապ 1861 in Constantinople Killed Writer, jurist, deputy in the Ottoman parliament Dispatched to Diyarbakır to appear before a court martial Deported either 21 May 1915 or 2 June 1915. Ordered to appear before a court martial in Diyarbakır, together with Vartkes Hovhannes Serengülyan, both went to Aleppo by train, escorted by one gendarme, remained in Aleppo for a few weeks, waited the results of infructuous attempts by the Ottoman governor of the city to have them sent back to Constantinople (some sources mention Cemal Pasha himself intervening for their return, but Talat Pasha insisting on them to send to the court martial), and then dispatched to Urfa and remained there for some time in the house of a Turkish deputy friend, taken under police escort and led to Diyarbakır by car allegedly accompanied on a voluntary basis by some notable Urfa Armenians, and with many sources confirming, they were murdered by state sponsored paramilitary groups led by Cherkes Ahmet, Halil and Nazım, at a locality called Karaköprü or Şeytanderesi in the outskirts of Urfa, some time between 15 July and 20 July 1915. The murderers were tried and executed in Damascus by Cemal Pasha in September 1915, and the assassinations became the subject of a 1916 investigation by the Ottoman Parliament led by Artin Boshgezenian, the deputy for Aleppo. (Jirayr)Բարթող Զօրեան (Ժիրայր) 1879 in Tamzara Killed Dashnak Publicist Ayaş Killed in Angora.