Кіріспе

11 ғасырдағы Кентерберий архиепискобы, заңгер және теолог Ланфранк, ОСБ (1005 ж. шамамен 1010 – 24 мамыр 1089) – мансабынан бас тартып, Нормандиядағы Бекте бенедиктин монахы болған белгілі итальян заңгері. Ол Бек аббаттығының приоры және Нормандиядағы Каендегі Сент-Стефан аббаттығының аббаты қызметтерін атқарды, сосын Англияны Жеңімпаз Уильям бағындырғаннан кейін Кентерберий архиепискобы болды. Ол Павиялық Ланфранк, Бектік Ланфранк және Кентерберийлік Ланфранк (Lanfrancus Cantuariensis) деп те белгілі.

Ерте өмір

Ланфранк XI ғасырдың басында Павия қаласында дүниеге келді, онда кейінірек оның әкесі Ханбалд магистрат деңгейіндегі лауазымды атқарғандығы айтылады. Ол ерте жасында жетім қалды. Ланфранк сол кезде солтүстік Италияның даңқын шығарған либералды өнерлерді меңгерді (оның білімі азаматтық құқықтан көп нәрсені қамтыды деген мифті қолдайтын ешқандай дәлел жоқ, сондай-ақ оны Болоньялық Ирнериймен, осы саладағы жаңарудың алғашқы бастаушысы ретінде байланыстыратын да ешқандай мәлімет жоқ). Белгісіз себептермен, белгісіз уақытта ол Альп тауларын кесіп өтіп, Францияда, содан кейін Нормандияда мұғалім болып жұмыс істеді. Шамамен 1039 жылы ол Аванш собор мектебінің жетекшісі болды, онда үш жыл бойы ерекше табысқа жетті. Алайда, 1042 жылы ол жаңадан құрылған Бек аббаттығында монах болып қабылданды. 1045 жылға дейін ол Бекте толық оңашалықта өмір сүрді.

Мұғалім және ғалым

Содан кейін Ланфранк абат Герлуиннің өтінішімен монастырьдің кедейлігін жеңілдету үшін Бекте мектеп ашуға көндірілді. Бастапқыда ол (totius Latinitatis magister) деп аталып, құрметке ие болды. Оның шәкірттері Франция мен Нормандиядан ғана емес, сонымен қатар Гаскония, Фландрия, Германия және Италиядан да келді. Олардың көптегені кейін шіркеуде жоғары лауазымдарға ие болды; болжам бойынша, оның бір шәкірті, Бадагиолық Анзельм Александр II титулымен папа болды, ал тағы бірі, Бектік Анзельм, Ланфранктен кейін Кентерберий архиепископы болды. Оның лекцияларының басты тақырыптары – грамматика, логика және риторика, сондай-ақ осы принциптерді теологиялық түсіндірулерге қолдану болды. Ланфранктің ең маңызды еңбектерінің бірі – «Қасиетті Пауылдың хаттарына түсініктеме» еңбегінде, ол «Павл апостолын түсіндірді және мүмкіндік болған сайын, Пауылдың негізгі немесе екіншілік аргументтері мен қорытындыларын логика ережелеріне сәйкес баяндады» делінеді. Оның абыройының артуы нәтижесінде Ланфранк Турлық Беренгардың шабуылдарына қарсы транссубстанциация доктринасын қорғауға шақырылды. Ол бұл міндетті зор құлшыныспен атқарды, тіпті Беренгар оның жеке досы болса да; ол Верчелли (1050), Тур (1054) және Рим (1059) шіркеу кеңестерінде ортодоксияның жақтаушысы болды. Ланфранктің ықпалымен Хильдебранд пен кардиналдардың көбі Беренгардың ісінен бас тартты. Ланфранктің poleмикасы туралы біліміміз негізінен шамамен 1060-63 жылдары жазылған «De corpore et sanguine Domini» трактатынан алынған. Метафизикалық қабілетін көрсетпесе де, оның еңбегі шешуші деп есептелді және біраз уақыт бойы мектептерде оқулық ретінде пайдаланылды. Евхаристиялық өзгерісті түсіндіру үшін Аристотельдің зат пен жай арасындағы айырмашылығы алғаш рет осы еңбекте қолданылған деп жиі айтылады. Бұл Ланфранкке жатқызылатын сақталған еңбектердің ең маңыздысы болып табылады.

Преториан және абат

Ланфранның ғылыми және даулы қызметтерінің арасында Ланфран саяси күшке айналды. Кейінгі дәстүрге сәйкес, ол Бек монастырының преоры болған кезде герцог Вильгельмнің Фландриялық Матильдамен (1053) канондық емес некеге тұруына қарсылық көрсетті және осы мәселені осылайша әкелді, оның нәтижесінде ол жер аударылды. Олардың қарым-қатынасы туыстық байланыстардың тыйым салынған деңгейіне жатқандай болды. Жаңа архиепископ бірден реформалар мен қайта ұйымдастыру саясатын бастады. Оның алғашқы қиындықтары Йорк архиепискобы Томас Байомен (басқа бір бұрынғы шәкірті) болды, ол өзінің Кентербериден тәуелсіз екенін және Англияның орталық бөлігінің көп бөлігіне билік ететінін мәлімдеді. Бұл Кентербери мен Йорк арасындағы ұзақ даудың басталуы болды, бұл әдетте Кентербери-Йорк дауы деп белгілі. Ланфран, пападан паллиум алу үшін жасаған сапарында, Александрдан даулы мәселелерді Англия шіркеуінің сотында шешуді бұйырды. Бұл кеңес 1072 жылы Винчестерде өтті. Осы кеңесте Ланфран өзінің біріншілігін растады, бірақ ол папалық биліктен ресми растауды ешқашан ала алмады, мүмкін, 1073 жылы папа Григорий VII-нің папалық таққа отыруының нәтижесінде. Ланфран Вильгельмге Англия шіркеуінің тәуелсіздігін сақтауға көмектесті және бір кезде папалық пен империя арасындағы дауларда бейтараптық саясатын ұстану идеясын жақтағандай болды. Англияның ішкі істерінде архиепископ рухани құлшыныс танытты. Оның басты мақсаты – шіркеуді жемқорлықтың шеңгелінен босату еді. Ол монастырлардың жомарт демеушісі болды. Ол діни қызметкерлердің бойдақ болуын міндеттеуге тырысты. Ланфран шіркеу мәселелерін синодтарда қарауға патшаның рұқсатын алды. Одо Байо (1082) (Пенденден Хиттің соты) және Вильгельм Сент-Калаи (1088), Дарем епискобы ісінде ол өз заңгерлік шеберлігін пайдаланып, епископтарды діни емес сот алдында ақтауға тырысты. Ланфран барлық маңызды лауазымдарда ағылшындарды нормандықтармен ауыстыру процесін жеделдетті, және оның тағайындаған адамдары көбінесе құрметті болғанымен, олардың барлығы өздерінің алдағыларынан жақсы болды деп айтуға болмайды. Бұл рухани және дүниелік мақсаттардың араласуы айтарлықтай болды. Ұзақ дәстүр бойынша, примат патша кеңестерінде жетекші орынға ие болды, ал шіркеу мүдделері Ланфранның билігін патшаға ұнамайтын түрде қолдануын талап етті. Бірнеше рет Вильгельм I Англиядан кеткен кезде Ланфран оның өкілі ретінде әрекет етті. Ланфранның Жеңімпазға ең үлкен саяси қызметі 1075 жылы Норфолк және Херефорд графтары құрған қастандықты анықтап, жоққа шығарған кезде жасалды. Нортумберлендтің 1-ші графы Уолтхоф, көтерілісшілердің бірі, көп ұзамай жігерін жоғалтып, Ланфранға қастандық туралы мойындады, ол Роджерге, Херефорд графына адалдығына қайта оралуға шақырды және соңында оны және оның жақтастарын айырыққа шығарды. Ол Уолтхофтың өмірі үшін араласты және соңғы сөздерінде графты басқалардың қылмыстары үшін кінәсіз зардап шегуші ретінде сипаттады; ол Вурчестер епискобы Вулфстанмен достық қарым-қатынаста өмір сүрді. 1087 жылы Жеңімпаз қайтыс болғаннан кейін Ланфран ағылшын-норман барондарының наразылығына қарамастан Вильгельм Руфусқа мұрагерлік құқығын қамтамасыз етті, ал 1088 жылы оның насихаттары ағылшын ополчениесін жаңа егеменнің Одо Байо және герцог Роберттің басқа да жақтастарына қарсы күресуге итермеледі. Ол Руфустан әділ үкімет туралы уәделер алды және уәделер орындалмаған кезде наразылық білдіруден сескенбеді. Ол өмір сүрген кезде патша әкімшілігінің ең жаман бейімділіктерін тежеді. Бірақ оның тоқтату қолы тым ерте алынып тасталды. 1089 жылы ол қызбаға шалдығып, 24 мамырда қайтыс болды.

Қазіргі заманғы еске алу

1931 жылы Кройдон қаласында архиепископ Ланфранк мектебі (қазіргі Архиепископ Ланфранк академиясы) ашылды, ол Кройдон сарайында тұрған болатын. Кентерберидегі Крайст-Черч университеті жатақ үй блогына Ланфранк Хаус деген ат берді. Ол сондай-ақ Лондон мен Уортинг (Батыс Сассекс) қалаларындағы көшелердің аттарында еске алынады. Ланфранк Англия шіркеуінде 28 мамыр күні еске алынады.