Кіріспе

Гренландиядағы археологиялық нысан Хвалси ("Балта аралы"; Гренландиялық Qaqortukulooq) Гренландияның Qaqortoq маңында орналасқан және Шығыс Елді мекен (Eystribyggð) деп аталатын аймақта Гренландияның ең үлкен, жақсы сақталған скандинавтық қираған жері орналасқан. 2017 жылы ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізіліп, Кужатаа Гренландияның бөлігі болып табылады.

Тарих

Исландияның қоныстар кітабына сәйкес (Landnámabók) ферманы Эрик Қызылдың ағасы, Þorkell Farserkur (Thorkell Farserk) 10-ғасырдың аяғында құрған. 1360-1364 жылдары Ивар Бардарсонның есебіне сәйкес, ауыл Þjóðhildarstaðir (Thjódhildsstead) деп аталды. 14 ғасырда ол Норвегия патшаларына тиесілі болды: Næst Einarsfirði liggr Hvalseyjarfjörðr. Ол жерде шіркеу, яғни Hvalseyjarfjarðarkirkja деп аталады. Ол барлық fjörðinn ok svá барлық Kambstaðafjörð, sem er næstr. I this firði står bær mikill, sem konungi tilheyrir og heitir Þjóðhildarstaðir. Эйнар бұғазының жанында Хвальси фьорды орналасқан. Ол жерде Хвальси-Фьорд шіркеуі деген шіркеу бар. Ол бүкіл фьордты және оның жанында орналасқан Камбстад фьордының барлығын қамтамасыз етеді. Бұл жерде патшаның үлкен фермасы бар. Ол "Тджодхильдтің фермасы" деп аталады. Ферма Оңтүстік Гренландияның басты орталығы болды. Бұл жерде екі үлкен тас залдың қираған жері бар, ал шіркеу үйіне жақын жерде тағы 14 үй бар еді. Ескі зал - қираған үйлердің ортасында орналасқан, оның ұзындығы мен ені өте үлкен. Жақсы сақталған жаңа залынан көрінеді .

Шіркеу

12 ғасырдың басында салынған шіркеу үйін шотландтық норвегиялық тас қалаушылар салған болуы мүмкін, өйткені осыған ұқсас құрылыстар Норвегия мен Оркни аралдарында кездеседі. Шіркеудің сақталуы сол жердің патша иелігіне тиесілі болуы мүмкін. Ғибадатхананың құрылысына ерекше көңіл бөлінген, кейбір жерлерінде салмағы бес тоннадан асатын тастар таңдалып алынды. Қабырғалары қалың, сыртынан өлшеуге болады. Қабырғалар еденнен жоғары көтеріледі және алғаш салынған кезде 2 м жоғары көтерілген болуы мүмкін. Құрылыс жерленген шүберек қабықшаларымен қапталған, қолданылған кезде ақ түсті болған және ағаш пен шөппен шатырылған. 1408 жылы сол жердегі шіркеуде өткен үйлену тойы - Гренландияның норвегиялық қонысы кезінде болған соңғы құжаттандырылған оқиға. Екі жылдан кейін Исландиялық жас ерлі-зайыптылар, кеме капитаны Торстейнн Олафсон мен Сигрид Бьёрнсдоттер Норвегияға оралды. Олар 1413 жылы Исландияға кемемен барып, келіннің отбасы фермасына қоныстанды. Бұл туралы толық мәлімет Исландия мен Ватиканның папалық лауазымды адамдары арасында хаттар арқылы жазылып қалды. Археологиялық деректерге сүйенсек, Гренландиядағы соңғы норвегиялық қоныстар келесі жүз жылда біртіндеп жойылып кетті. 1721 жылы ғана Даниялық-норвегиялық миссионер Ханс Эгеде бастаған саудагерлік-мәжіліс экспедициясы Оңтүстік Гренландиядағы норвегиялық колониялардың жоғалғанын анықтады.

Фольклорлық

Гренландиялық инуиттердің ауызша дәстүрінде Хвальсидің норвег халқының неліктен жойылып, олардың үйлері мен шіркеулері қирағандығы туралы аңыз бар. Аңыз бойынша, мұның себебі - Унгорток есімді жергілікті скандинав әміршісі мен Кайсап есімді жас, бірақ қажырлы инуит жауынгері арасындағы қақтығыс. Унгортоктың кіші інісін өлтіргеніне кек алу үшін, К'айсапи бастаған инуиттік жауынгерлер мұз таудай маскираланған каяктармен теңіз арқылы Хвальсиге жақындады, содан кейін скандинавтық қоныстанушыларды үйлерінің ішінде өртеп жіберді. Унгорток өз отбасымен бірге қырғыннан құтылды, бірақ Кейсапе ақырында Унгортокты және оның бүкіл отбасын Кеп-Феривелл маңындағы норвегиялық фермада қуып, өлтірді.