Кіріспе
Сперма майы - сперма киттерінен алынатын шикі сұйықтық. Бұл өте әлсіз иіспен мөлдір, сары түсті сұйықтық. Сперма майының құрамы кәдімгі кит майынан өзгеше, ол балқытылған майдан алынады. Ол дәстүрлі түрде "май" деп аталса да, техникалық тұрғыдан сұйық балауыз болып табылады. Ол аз мөлшерде триглицеридтермен бірге балауыз эфирлерінен, қанықпаған май қышқылының эфирінен және тармақталған тізбекті майлы спирттен тұрады. Бұл табиғи антиоксидант және жылу беру құралы. Бұрынғы кезде бұл балықтардың майы "Арктикалық сперма майы" деп аталатын. Бұл нағыз сперматозоид майынан арзан және төмен болды.
Sperm oil is a waxy liquid obtained from sperm whales. It is a clear, yellowish liquid with a very faint odor. Sperm oil has a different composition from common whale oil, obtained from rendered blubber. Although it is traditionally called an "oil", it is technically a liquid wax. It is composed of wax esters with a small proportion of triglycerides, an ester of an unsaturated fatty acid, and a branched chain fatty alcohol. It is a natural antioxidant and heat transfer agent. The oil from bottlenose whales was sometimes called "Arctic sperm oil." It was cheaper than and inferior to true sperm oil.
Өңдеу
Бірде балық аулаушылар бір балықты өлтірген соң, оның өлексесін кеме жағына тартып, бас сүйегін кесіп, палубаға сүйреп шығарып, содан кейін тесігін қазып, ішіндегі затты бөгетпен шығарып тастайтын. Сперма майының негізгі көзі - спермацет органы және жәндіктің дауысын басатын және реттейтін мүшелер - жәндіктің жәндік майы. Бұл мүшелердің құрамындағы заттарды құрлықта өңдейтін бөшкелерге салып сақтап, кейде оны тұщылаудан сақтау үшін алдымен қайнатып алады. Сондай-ақ, майда бөліктерде ұрық еті аз мөлшерде болды, ол кеменің өзінде қайнату арқылы алынды. Құрлықта қыста балықтардың қаптары суынып, қоңыраулы, сіркелі массаға айналады. Содан соң қатып қалған затты жүн қаптарға салып, сұйықтығын сығу үшін преске салып қояды. Бұл сұйықтық бөтелкеге салынып, "қысқы суытылған сперма майы" деп сатылатын. Бұл ең құнды өнім еді: қыстың суық температурасында сұйық күйінде қалатын майлаушы зат. Көктемде қалған қатты заттар біраз балқып кеткенде, сұйықтықты "көктемде суланған сперма майы" деп сатып, суландыратын. Жазда бұл зат одан әрі еріп, сұйықтық толықтай қатты балауызға айналады. Бұл қоңыр түсті балауызды ағартып, "спермацет балауыз" деп сатуға береді.
Химия
+ Сперма майының физикалық қасиеттері уыттылығы 0,884 15,6 °C жалындық температура 260266 °C сапуляциялау мәні 120150,3 сапуляцияланбайтын зат 17,544,0% йод саны (Wijs) 70,496,4 Сперма майының тұтқырлық көрсеткіші 180 Сперма майының тұтқырлығы өте төмен (шамамен кокос майына тең). Ол тотықсауға өте төзімді. Спермацет - сұйық балауыз, көбінесе балауыз эфирлерінен (негізінен цетил пальмитатынан) және аз мөлшерде триглицеридтерден тұрады, олеин қышқылы ең көп таралған май қышқылы болып табылады. Спермацет мүшелеріндегі балауыз эфирлерінің үлесі кит жасына қарай артады: жас балықтарда - 38 51%, ересек әйел балықтарда - 58 87%, ересек еркектерде - 71 94%. Киттің майлы майы шамамен 66% -ға шамынан тұрады. Төменге дейін суытылғанда спермацеттегі балауыздар кристалдана бастайды. Қыста суланған сперматозоид майы шамамен үштен екісі - балауыз эфирлері және үштен бірі - триглицеридтер. Көміртекті тізбектердің көпшілігі қанықпаған, ең көп таралғандары - 18: 1. Амазонканың дельфиніне қарағанда, басқа тісті киттерден айырмашылығы, шамы эфирлеріндегі көміртек тізбектерінің көпшілігі салыстырмалы түрде ұзын (С10 С22). 1972 жылға дейін жыл сайын майлау материалдарында семіздікке және жылу тұрақтылығына ие болғандықтан, семіздікке арналған майлар үшін семіздікке арналған май пайдаланылды. 1972 жылы сперма киті жойылып бара жатқан түрлер тізіміне енді. Келесі жылы АҚШ Конгресі жойылып бара жатқан жануарлар туралы заңға өзгертулер енгізді, бұл заңға сәйкес, киттерді өлтіру және олардың майын пайдалану заңсыз болды. Мысалы, 1972 жылы 1 миллионнан аз болатын электр берудің істен шығуы 1975 жылы 8 миллионнан астамға дейін өсті. ХХ ғасырдың аяғында жожоба майының жоғары сүргіштікке арналған қосымшаларға жақсы орнын толтыруы анықталды, өйткені ол жоғары температурада одан да тұрақты. Бұл сперматозоидтық майдың бағасын бұрынғы құнының оннан бір бөлігіне дейін құлдыратуына әкелді. Сперма майының мұздық температурасы өте төмен болғандықтан, оны әуе-ғарыш өнеркәсібінде кеңінен қолданды. Сперма майы металдарды тоттанудан қорғау үшін пайдаланылған. Сперма майының қабаты атыс қаруының металл бөлшектерін уақытша қорғады, өйткені ол құрғап, желімделмеді. Ол бастапқы (бірақ қазіргі емес) тот олеумінің негізі болды. Сперма майы Гана типті ядролық бомбаларда пайдаланылды. Мұндай бомбада уранның екі түйіршігі бір-біріне қарай түтікше арқылы атылады. Бұл екі түйір бірігіп, оның сыни массасынан үлкен болады. Бұл құбырларды майлау үшін май пайдаланылды. Басқа сыналған майлар біраз уақыттан кейін кептіріліп, сперма майы қолданылды және ол жұмыс істеді.
70.4–96.4 viscosity index 180
Sperm oil has a fairly low viscosity (roughly equal to coconut oil). It is fairly resistant to oxidization. Spermaceti is a liquid wax, composed mostly of wax esters (chiefly cetyl palmitate) and a smaller proportion of triglycerides, with oleic acid being the most common fatty acid. The proportion of wax esters in the spermaceti organ increases with the age of the whale: 38 51% in calves, 58 87% in adult females, and 71 94% in adult males. The blubber oil of the whale is about 66% wax. When cooled to below , the waxes in spermaceti begin to crystallize. Winter strained sperm oil is roughly two thirds wax esters and one third triglycerides. Most of the carbon chains are unsaturated, with 18:1 being the most common. Unlike other toothed whales save the Amazon river dolphin, most of the carbon chains in the wax esters are relatively long (C10 C22). Prior to 1972, over of sperm whale oil was used annually in lubricants because of its exceptional lubricity and heat stability. In 1972, the sperm whale was listed as an Endangered Species. The following year, the US Congress amended the Endangered Species Act, outlawing the killing of whales and the use of their oil. where for example, transmission failures rose from under 1 million in 1972 to over 8 million by 1975. In the late 20th century, jojoba oil was discovered to be a better substitute for high friction applications because it is even more stable at high temperatures. This caused sperm oil's price to collapse to a tenth of its previous value. Because of its very low freezing point, sperm oil saw widespread use in the aerospace industry. Sperm oil was used to protect metals from rust. A coat of sperm oil provided a temporary protection for the metal components in firearms, because it did not dry out or gum up. It was the basis of the original (but not current) Rust Oleum. Sperm oil was used in Gun type nuclear bombs. In such a bomb, two lumps of uranium are fired towards each other in a tube. These two lumps combine and becomes larger than its critical mass. Oil was used to lubricate these tubes. As all other oils that were tested dried up after some time, sperm oil was used and was found to work.