Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балық бауыр майы – балықтың (Gadidae) бауырсынан алынған тағамдық қоспа. Басқа балық майлары сияқты, оның құрамында омега-3 май қышқылдары, атап айтақанда эйкозапентаеной қышқылы (EPA) және докозагексаеной қышқылы (DHA), сондай-ақ А және D витаминдері бар. Дәстүрлі түрде, D витаминінің тапшылығынан туындайтын рахит ауруын алдын алуға көмектесетіні анықталғандықтан, бұл май балаларға беріліп келген.
Dietary supplement derived from liver of cod fish
the fish oil
Cod liver oil is a dietary supplement derived from liver of cod fish (Gadidae). As with most fish oils, it contains the omega 3 fatty acids eicosapentaenoic acid (EPA) and docosahexaenoic acid (DHA), and also vitamin A and vitamin D. Historically, it was given to children because vitamin D had been shown to prevent rickets, a consequence of vitamin D deficiency.
Өндiру
Балық бауыр майының дәстүрлі түрде әр түрлі сапалары болған. Адамдарға арналған балық бауыр майы ақшыл, сұрғылт түсті және жұмсақ дәмді болады. Скандинавиялық викингтер су құйылған қазанға қайың бұтақтарын төсеп, олардың үстіне жаңа бауырларды салып балық бауыр майын өндірген. Су қайнағанда, көтерілетін бу арқылы бауырдан май тамшылап суға түсіп, одан ажыратылып алынған. Жаңа шикі балық бауыр майын өндірудің де әдісі болған. Өнеркәсіптік революция кезінде балық бауыр майы өнеркәсіптік мақсаттар үшін танымал болды. Оны өндірудің басты әдісі – бауырларды баррельдерге салып, маусым бойы шіруге қою және үстінен майды жинау болатын. Нәтижесінде алынған май қоңыр түсті және жағымсыз дәмді болды. 1800 жылдары балық бауыр майы дәрі ретінде кеңінен қолданылды, соның салдарынан ақшыл және қоңыр майлардың екеуі де пайдаланылды. Қоңыр майлар өндіруге арзан болғандықтан көп қолданылды. Кейбір дәрігерлер тек жаңа ақшыл майды қолдануды жақтаса, ал басқалары қоңыр майдың тиімдірек деп есептеді. Сапасы нашарлаған қоңыр майлар ішек-қарынның жұмысын бұзуға себеп болатын. Қазіргі заманда қолданылатын басқа әдістерге салқын флотация процесі, қысыммен сығу және қысымда пісіру кіреді. Бұл әдістердің бәрі таза май алу үшін қосымша тазарту қадамдарын қажет етеді.
Cod liver oil has traditionally come in many grades. Cod liver oil for human consumption is pale and straw colored, with a mild flavor. Scandinavian Vikings produced cod liver oil by laying birch tree branches over a kettle of water, and fresh livers were laid over the branches. The water was brought to a boil and as the steam rose, the oil from the liver dripped into the water and was skimmed off. There was also a method for producing fresh raw cod liver oil. In the Industrial Revolution, cod liver oil became popular for industrial purposes. Livers placed in barrels to rot, with the oil skimmed off over the season, was the main method for producing this oil. The resulting oil was brown and foul tasting. In the 1800s cod liver oil became popular as a medicine and both pale and brown oils were used. Brown oils were common because they were cheaper to produce. Some doctors believed in only using the fresh pale oil, while others believed the brown oil was better. The rancid brown oils tended to cause intestinal upset. Other methods used in modern times include the Cold Flotation Process, pressure extraction, and pressure cooking. These all require further purification steps to get a pure oil.
Терапиялық қолданыстар
Басқа балық майларына ұқсас май қышқылдарының құрамында болғанымен, балық бауыр майы А және D витаминдерінің жоғары концентрациясына ие. АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, балық бауыр майының бір ас қасығы (13,6 грамм немесе 14,8 мл) 4080 мкг ретинол (А витамині) және 34 мкг (1360 ХБ) D витаминін қамтиды. Ересек еркектер үшін А витаминінің тәуліктік қабылдау мөлшері 900 мкг, ал әйелдер үшін 700 мкг, ал D витамині үшін – 15 мкг құрайды. Рұқсат етілген жоғары мөлшерлер (РЖМ) тиісінше 3000 мкг/күн және 100 мкг/күн. Балық бауыр майын омега-3 май қышқылдарының көзі ретінде тұтынушылар, оның тамақтарына қосқан А және D витаминдерінің мөлшеріне назар аударуы керек. Балық бауыр майының шамамен 20% омега-3 май қышқылдарынан тұрады. Осы себепті балық бауыр майы жүрек шабуынан кейінгі екінші профилактикада тиімді болуы мүмкін. Балық бауыр майымен толықтырылған диеталар псориазға жағымды әсер етеді және күнделікті қосымшалардың қабылдануы депрессияның ауырлығының төмендеуімен байланысты екені көрсетілген.
Though similar in fatty acid composition to other fish oils, cod liver oil has higher concentrations of vitamins A and D. According to the United States Department of Agriculture, a tablespoon (13.6 grams or 14.8 mL) of cod liver oil contains 4,080 μg of retinol (vitamin A) and 34 μg (1360 IU) of vitamin D. The Dietary Reference Intake of vitamin A is 900 μg per day for adult men and 700 μg per day for women, while that for vitamin D is 15 μg per day. The Tolerable upper intake levels (ULs) are 3000 μg/day and 100 μg/day, respectively. People consuming cod liver oil as a source of omega 3 fatty acids should pay attention to how much vitamin A and vitamin D this adds to their diet. Cod liver oil is approximately 20% omega 3 fatty acids. For this reason, cod liver oil may be beneficial in secondary prophylaxis after a heart attack. Diets supplemented with cod liver oil have been demonstrated to have beneficial effects on psoriasis, and daily supplementation has been shown to be correlated with lower rates of high severity depression.
Мүмкін болатын жағымсыз әсерлер
Бір ас қасық (13,6 г) балық бауыр майы құрамында алдын ала түзілген А витамині (ретинол) үшін жол берілетін максималды мөлшердің (UL) 136% бар. А витамині бауырда жинақталады және гипервитаминоз А тудыруға жеткілікті зиянды деңгейге жете алады.
A tablespoon (13.6 g) of cod liver oil contains 136% of the UL for preformed vitamin A (retinol). Vitamin A accumulates in the liver, and can reach harmful levels sufficient to cause hypervitaminosis A.
Май қышқылдарының тотығуы және қоршаған ортадағы зиянды заттардың мөлшері, балық майын тазарту процестері қолданылғанда, тазартылған балық майы өнімдерін өндіру кезінде азаяды.
Fatty acid oxidation and environmental toxins content are reduced when purification processes are applied to produce refined fish oil products.
Басқа қолданыстар
Ньюфаундлендте балық майы кейде балық аулаумен байланысты шаруашылық және жұмыс ғимараттарына жағуға арналған дәстүрлі қызыл охр бояуының сұйық негізі ретінде қолданылған. Германияның Тюбинген қаласында Тюбинген университетінің топтары арасында өткізілетін дәстүрлі "Стокеркахнреннен" қайық жарысында жеңілген адамға жаза ретінде балық майынан бір стақан ішу амалдары бар.
In Newfoundland, cod liver oil was sometimes used as the liquid base for traditional red ochre paint, the coating of choice for use on outbuildings and work buildings associated with the cod fishery. In Tübingen, Germany, drinking a glass of cod liver oil is the punishment for the loser at the traditional Stocherkahnrennen, a punting boat race by University of Tübingen groups.