Кіріспе

Пальма майы – пальма жемісінің мезокарпынан (қызғылт түсті қабығынан) алынатын жеуге жарамды өсімдік майы. Бұл май тағам өндірісінде, әсемдік тауары ретінде және биоотын ретінде қолданылады. 2014 жылы пальма майы мұнай дақылдарынан алынатын әлемдік май өндірісінің шамамен 36% құрады. Пальма майы өте өңделген тағамдардың дәмін және консистенциясын тұрақтандыруды және сақтауды жеңілдетеді, сондықтан тағам өндірушілер оны жиі пайдаланады. 2015 жылы әлемдік орташа көрсеткіш бойынша, бір адамға шаққанда күніне шамамен [саны көрсетілмеген] пальма майы тұтынылды. 2004 жылы «Тұрақты пальма майы» дөңгелек үстелі құрылып, оның мақсаты – тұрақты және этикалық пальма майын өндіруді қамтамасыз ету болды. Алайда, ұйым арқылы сертификатталған пальма майының үлесі өте аз, ал кейбір топтар оны «жасыл бояу» деп сынға алды. 2018 жылы Халықаралық табиғатты қорғау одағының баяндамасында пальма майы жер және су пайдалану тұрғысынан басқа майларға қарағанда тиімдірек екені мойындалды; бірақ орманды жою басқа майларға көшуге қарағанда биологиялық түрлердің жоғалуына себеп болады. Пальма майын ең көп өндіретін елдердің ішінде Индонезия ең ірісі болып табылады – 2022 жылы олар жалпы өндірістің 60% құрады, одан кейін Малайзия, Таиланд және Нигерия келеді. Индонезия негізінен пальма майынан биодизель өндіреді.

Тарих

Адамдар майлы пальмаларды 5000 жыл бұрын қолданған. 1800 жылдардың соңында археологтар Абидос қабірінен б.з.д. 3000 жылға дейінгі пальма майы деп санайтын затты тапты. Elaeis guineensis пальма майы Батыс және Орталық Африка елдерінде ұзақ жылдардан бері белгілі және тамаққа дайындау үшін кеңінен қолданылады. Батыс Африкамен сауда жасаған еуропалық саудагерлер кейде пальма майын Еуропаға тамаққа пайдалану үшін сатып алатын. Пальма майы Ұлыбританияның өнеркәсіптік революциясы кезінде машиналарға майлау үшін британдық саудагерлерге аса қажетті тауарға айналды. Пальма майы Lever Brothers (қазіргі Unilever) компаниясының "Sunlight" сабыны және американдық Palmolive бренді сияқты сабын өнімдерінің негізін құрады. 1870 жылға қарай пальма майы Батыс Африканың кейбір елдерінің басты экспорттық тауары болды, бұл көбінесе қатал еңбек жағдайларына әкелді, бұл Abina Mansah өмірінің суреттемесінде көрсетілген. Алайда, 1880 жылдары колониялық еуропалық какао плантацияларының пайда болуымен какао оның орнын басып алды.

Өңдеу

Пальма майының табиғи түсі қызғылт, себебі оның құрамында бета-каротин көп. Оны сол жемістің ядросынан алынатын пальма ядросы майымен немесе кокос пальмасынан (Cocos nucifera) алынатын кокос майымен шатастыруға болмайды. Екеуінің арасындағы айырмашылық – түсте (тазартылмаған пальма ядросы майында каротиноидтар жоқ және ол қызыл емес) және қаныққан майдың мөлшерінде: пальма мезокарпы майының 49% -ы қаныққан, ал пальма ядросы мен кокос майының сәйкесінше 81% және 86% -ы қаныққан майдан тұрады. Дегенмен, тазартылған, бейтараптандырылған, ақталған және иісі алынған, RBD (тазартылған, ақталған және иісі алынған) пальма майында каротиноидтар жоқ. Пальма майының көптеген өнеркәсіптік тағамдық қолданыстарында пальма майының фракцияланған компоненттері (көбінесе «өзгертілген пальма майы» деп аталады) қолданылады, олардың қанығу деңгейі 90%-ға дейін жете алады; бұл «өзгертілген» пальма майлары жоғары қаныққан болуы мүмкін, бірақ міндетті түрде гидрогенденген емес. Майлы пальма бірнеше жемістері бар шоғырларды шығарады, олардың ішінде ет тәрізді мезокарп өте қатты қабықпен жабылған ядроны қоршап тұрады. БҰҰ-ның Тамақ және Ауыл шаруашылығы ұйымы (FAO) пальма майын (жемістің қабығынан алынатын) және пальма ядроларын негізгі өнімдер деп санайды. Шоғырдан майдың алыну деңгейі пальма майы үшін 17-27%, ал пальма ядролары үшін 4-10% аралығында өзгереді. Кокос майымен қатар, пальма майы да жоғары қаныққан өсімдік майларының бірі болып табылады және бөлме температурасында жартылай қатты күйде болады. Пальма майы Африканың тропикалық аймағында, Оңтүстік-Шығыс Азияда және Бразилияның кейбір бөліктерінде тамақ дайындауда кеңінен қолданылатын ингредиент. Оның коммерциялық тағам өнеркәсібіндегі қолданылуы басқа аймақтарда да кең таралған, себебі оның бағасы төмен және тазартылған өнімнің жоғары тотығуға төзімділігі (қанығу деңгейі) бар. Бір дерек бойынша, 2015 жылы адамдар бір адамға шаққанда белгілі бір мөлшерде пальма майын тұтынған.

Тазарту

Шикі пальма майы триглицерид емес компоненттерін жою үшін тазартылуы мүмкін. Ағарту майдың түсін кетіреді. Бұл вакуумдық араластырғышта балшық сіңіргіш, яғни ағарту топырағын қосу арқылы жүзеге асырылады. Сүзгілер майдан балшықты шығарып тастайды. Фракциялау процестің басқа да кезеңдерінде, тіпті шикі пальма майымен де жүргізілуі мүмкін. RBD пальма майы, немесе "пальма майы қысқартылғаны", тағам өндірісінде кеңінен қолданылады. Ол полиқанықпаған майдың төмен құрамы үшін бағалы, бұл майдың тотығуға қарсы жоғары тұрақтылығын қамтамасыз етеді және оны әртүрлі пісірілген және қуырылған өнімдерде гидрогенделген майларды алмастыруға мүмкіндік береді.

Тамақта

Пальма майының жоғары тоқтығы оны қоңыржай аймақтардағы бөлме температурасында қатты етеді, бұл оны сары майға немесе гидрогенделген өсімдік майларына арзан балама ретінде пайдалануға мүмкіндік береді, әсіресе қатты май қажет болған жағдайларда, мысалы, қамыр жасау және нан-тоқаш өнімдерін дайындауда. Пальма майы Батыс Африка асүйінде, мысалы, егуси сорпасы мен окра сорпасында қолданылады. Пальма майы кейде бұзау сүтін алмастыруға арналған қосымша ретінде қолданылады.

Азық-түлік емес тұтыну өнімдері

Пальма майы жеке күтім және тазалау өнімдерінде кеңінен қолданылады, және ол дерлік барлық сабын, шампунь немесе жуғыш заттардың көбіктенуін қамтамасыз етеді. Жеке күтім өнімдерінің шамамен 70 пайызында, соның ішінде сабын, шампунь, макияж және лосьон, пальма майынан алынған ингредиенттер кездеседі. Дегенмен, осы пальма майы ингредиенттерінің 200-ден астам түрлі атауы бар, және олардың тек 10 пайызында ғана "пальма" сөзі қолданылады.

Биомасса және биоотын

Пальма майы метил эфирін және гидрооксигенделген биодизельді өндіру үшін қолданылады. Пальма майының метил эфирі трансэстерификация деп аталатын процесте жасалады. Пальма майынан алынған биодизель көбінесе басқа отынмен араластырылып, пальма майынан алынған биодизель қоспасын құрайды. Пальма майынан жасалған биодизель биодизельге арналған Еуропалық EN 14214 стандартына сәйкес келеді. Еуропаға экспортталатын пальма майының айтарлық бөлігі биодизельге айналдырылады (2018 жылдың басында: Индонезия – 40%, Малайзия – 30%). 2014 жылы Еуропадағы пальма майының шамамен жартысы автокөліктер мен жүк көліктері үшін отын ретінде жағылды. 2018 жылы Еуропа импорттаған пальма майының жартысы биодизель өндірісіне жұмсалды. Биодизель ретінде пальма майын пайдалану, қазылған отынды пайдаланумен салыстырғанда үш есе көп көміртегі шығарындыларын тудырады, мысалы, «Индонезиялық пальма майынан жасалған биодизель жаһандық көміртегі мәселесін жақсартпайды, керісінше, оны ушықтырады». Индонезияның пальма майына негіделген биодизель бағдарламаларынан пальма майы өндірісін арттыруға қысым көрсетілуде. Қазіргі уақытта биодизель құрамында 30:70 пропорциясында пальма майы мен дәстүрлі дизель отыны бар (Б30 деп белгіленеді). Индонезия үкіметі дәстүрлі дизель отынынан бас тарту үшін 100% пальма майынан жасалған биодизельді (немесе B100) өндіруді көздеп отыр. Индонезия үкіметі осы болашақ сұранысты қанағаттандыру үшін шамамен 15 миллион гектар пальма майы плантацияларын құру қажет деп бағалап отыр. Пальма майын өңдеу кезінде пайда болатын органикалық қалдықтар, соның ішінде пальма майы қабығы мен жеміс шоғырлары да энергия өндіру үшін қолданылуы мүмкін. Бұл қалдықтардан биоотын ретінде пайдаланылатын гранулалар жасауға болады. Сонымен қатар, тағамдарды қуыруға қолданылған пальма майын биодизель үшін метил эфирлеріне айналдыруға болады. Қолданылған пісіру майы химиялық түрлендіру арқылы мұнай дизеліне ұқсас биодизельге өңделеді.

Жараны күтіп-ұстау

Пальма майының микробқа қарсы әсері бар деген болжаммен жараларға қолданылса да, зерттеулер оның тиімді екенін растамайды.

Өндіріс

2018–2019 жылдары әлемдегі пальма майының өндірісі болды. 2050 жылға қарай пальма майының жылдық өндірісіне жетуі күтілуде. 2022 жылғы азық-түлік дағдарысы, Украинаға Ресейдің басып кіруі және климаттың өзгеруінен туындаған ауа райының экстремалды жағдайлары салдарынан әлемнің басқа аймақтарындағы егін нашарлауы кезінде Индонезия үкіметі пальма майын экспорттауға тыйым салды. Бұл, Малайзиядағы өнімнің азаюымен бірге, әлемдік бағаларды күрт өсірді және қолжетімділікті төмендетіп, жаһандық жеткізу тізбегінде тікелей әсер тудырды.

Индонезия

Индонезия 2006 жылы Малайзияны басып өтіп, әлемдегі ең ірі пальма майы өндірушісі атанды, ол одан бері 2016 жылғы өндіріске дейін өсті. Индонезия 2030 жылдың соңына дейін өндірісті екі есеге арттыруды күтуде. 2010 жылдың соңында өндірілген өнімнің 60 пайызы шикі пальма майы түрінде экспортталды. БҰҰ Сауда және азық-түлік ұйымының (FAO) деректеріне сәйкес, 1994 жыл мен 2004 жыл аралығында өндіріс 400%-дан астамға өсті.

Малайзия

Малайзия – пальма майын өндіру бойынша әлемдегі екінші ірі ел. 1992 жылы орманды жою туралы алаңдаушылықтарға жауап ретінде Малайзия үкіметі елдің жерінің кемінде жартысын орман жамылғысы ретінде сақтап, пальма майы плантацияларын кеңейтуді шектеуге міндеттелді. 2012 жылы ел шамамен 1 гектар жерде шикі пальма майы өндірді. Индонезия Малайзиядан көбірек пальма майы өндірсе де, Малайзия 2011 жылы пальма майы өнімдерін экспорттау арқылы әлемдегі ең ірі пальма майы экспорттаушысы атанды. Үндістан, Қытай, Пәкістан, Еуропалық Одақ және АҚШ – Малайзия пальма майы өнімдерін импорттаушы елдердің бастылары. 2016 жылы АҚШ-тағы Трамптың сайлауда жеңіске жеткенінен кейін пальма майы бағасы төрт жылдық ең жоғары көрсеткішке жетті.

Нигерия

2018 жылы Нигерия үшінші ірі өндіруші ел болды, шамамен егістік алқабы құрады. 1934 жылға дейін Нигерия әлемдегі ең ірі өндіруші ел болып келді. Шағын және ірі фермерлер бұл салаға қатысты.

Тайланд

Таиланд – әлемдегі шикі пальма майының үшінші ірі өндірушісі, жылына шамамен өндіріс көлемі әлемдік өнімнің 1,2% құрайды. Таиландта өндірілген пальма майының көбісі ішкі тұтынуға жұмсалады. Пальма плантациялары мен май сығу зауыттарының шамамен 85% Оңтүстік Таиландта орналасқан. 2016 жылдың соңында 4,7-5,8 миллион райға дейін майлы пальма отырғызылды, бұл 300 000 фермерді жұмыспен қамтыды, олардың көпшілігі 20 райдан тұратын шағын жер иелігінде еңбек етеді. АСЕАН аймағы пальма майы өндірісінің шамамен 85% және әлемдік экспорттың 90% астамын құрайды. Индонезия әлемдік экспорттың 52% үлесіне ие, ал Малайзияның экспорты 38% құрайды. Пальма майын ең көп тұтынатындар – Үндістан, Еуропалық Одақ және Қытай, олар әлемдік экспорттың шамамен 50% тұтынады. Таиландтың Ішкі Сауда Департаменті (DIT) әдетте шикі және тазартылған пальма майының бағасын белгілейді. Тайланд фермерлерінің өнімділігі Малайзия мен Индонезиядағы фермерлерге қарағанда салыстырмалы түрде төмен. Тайландтағы пальма майының өнімділігі 4-17% құрайды, ал бәсекелес елдерде бұл көрсеткіш шамамен 20% жетеді. Сонымен қатар, Индонезия мен Малайзиядағы пальма плантациялары Тайландтағы плантациялардан 10 есе үлкен.

Бенин

Пальма Батыс Африканың батпақты жерлерінде өседі, ал Оңтүстік Бенинде көптеген пальма плантациялары бар. "Ауыл шаруашылығын жаңғырту бағдарламасы" жаңа пальма майын экспорттауға жарамды мыңдаған гектар жерді анықтады. Экономикалық пайдаға қарамастан, Nature Tropicale сияқты үкіметтік емес ұйымдар биоотынның кейбір маңызды ауыл шаруашылығы жерлерінде отандық азық-түлік өндірісімен бәсекелесетінін мәлімдейді. Басқа аймақтар торфты жерлерді құрайды, оларды кептіру қоршаған ортаға зиян келтіруі мүмкін. Олар сондай-ақ генетикалық түрлендірілген өсімдіктердің аймаққа енгізілуінен қаушаданып, олардың ГМО емес өнімдері үшін төленетін премияға қауіп төндіретінінен алаңдайды. National Geographic журналының соңғы мақаласына сәйкес, Бениндегі пальма майының көп бөлігін әлі де әйелдер тұтыну үшін өндіреді. FAO Бенин шаруалары агроэкологиямен айналысатынын қосымша мәлімдейді. Олар пальма жемісін шағын шаруашылықтардан жинап, пальма майын негізінен жергілікті тұтынуға пайдаланады.

Камерун

Камерунда АҚШ-тағы Herakles Farms компаниясы бастаған өндіріс жобасы іске асырылып жатқан болатын. Бірақ, Камерун азаматтық қоғам ұйымдарының қысымы салдарынан жоба тоқтатылды. Жоба тоқтатылуға дейін Herakles компаниясы Тұрақты пальма майы жөніндегі дөңгелек үстел келіссөздерінен ерте шығып кетті. Жоба ауыл тұрғындарының қарсылығы мен биологиялық әртүрлілікке аса сезімтал аймақта орналасқандығына байланысты көп дау тудырды.

Колумбия

2018 жылы Колумбиядағы пальма майының жалпы өндірісі , ұлттық ауыл шаруашылығының ЖІӨ-нің шамамен 8% құрады және негізінен шағын шаруаларға (Колумбияның пальма майы секторының 65%) пайда келтірді. Environmental, Science and Policy журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, Колумбия орманды қырқып жармастан тұрақты пальма майын өндіруге қабілетті. Бұдан өзге, пальма майы және басқа да егістер кока сияқты заңсыз егістерге тиімді балама болып табылады.

Эквадор

Эквадор жасыл өнеркәсіпті дамытуға бағытталған шаралар аясында пальма майы өндірушілерінің тұрақты әдістерге көшуіне және RSPO сертификатын алуына көмектесуді көздейді.

Гана

Ганада пальма жаңғағының көптеген түрлері бар, олар аймақтың ауыл шаруашылығына маңызды үлес қосуы мүмкін. Ганада жергілікті пальма жаңғағынан бастап, «агрик» деп аталатын басқа түрлеріне дейін, пальманың көптеген түрлері өседі, бірақ бұрын олар тек жергілікті нарықта және көрші елдерге сатылатын. Қазір өндіріс кеңейіп келеді, себебі ірі инвестициялық қорлар плантацияларды сатып алып жатыр, Гана пальма майының өсудегі маңызды айманы деп есептеледі.

Қырғызстан

Кенияның жеуге жарамды майдың ішкі өндірісі жылдық сұранысының шамамен үштен бірін қамтиды, ал қалғаны жылына 140 миллион АҚШ долларына жуық импортталады. Бұл жеуге жарамды майды елдің мұнайдан кейінгі екінші ең маңызды импорты етеді. 1993 жылдан бері Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы Батыс Кенияда суыққа төзімді, жоғары өнімді пальма майының жаңа гибридті сортын таратуға көмектесіп келеді. Бұл, елдегі жеуге жарамды майдың тапшылығын азайтумен қатар, маңызды қолма-қол ақша әкелетін дақыл болып табылады. Сонымен қатар, бұл аймақтағы экологиялық жағдайды жақсартады, себебі ол азық-түлік дақылдарымен немесе жергілікті өсімдіктермен бәсекелес емес және топырақты бекітеді.

Мьянма

Пальма майы 1920 жылдары Британдық Бирмаға (қазіргі Мьянма) әкелінді. 1970 жылдардан бастап Танинтарьи аймағында, сондай-ақ Мон, Каин және Рахин штаттарында кішкентай пальма майы плантациялары дамытыла бастады.

Әлеуметтік және экологиялық әсерлері

Индонезия мен Малайзияның кейбір аймақтарында майлы пальма монокультурасы үшін орман алқаптары кесілуде. Бұл жергілікті экожүйелерге айтарлықтай зиян келтіріп, орманды жою мен биологиялық түрлердің алуандылығының төмендеуіне алып келеді. Мысалы, осы процестердің нәтижесінде орангутанның қалған үш түрінің табиғи ортасының кең аумағы жойылды. Атап айтқанда, суматралық орангутан майлы пальма өсіруге байланысты ортасының қысылуы салдарынан жоғалу қаупі төмендеп отырған түрлер тізіміне енгізілді.

Әлеуметтік

Экологиялық мәселелермен қатар, пальма майын өндіретін аймақтарда пальма майын дамыту айқын әлеуметтік қақтығыстарға әкеліп соқты. Пальма майы өндірісі қарқынды өскен аймақтарда туысқандардың жер құқықтарын бұзу, заңсыз көшіп-қонған жұмыс күшінің және еңбек тәжірибесінің күшеюі, сондай-ақ басқа да адам құқықтарын бұзу фактілері тіркелді. Пальма майы индустриясы жұмысшыларға, жергілікті халыққа және пальма майын өндіретін қауымдастықтардың тұрғындарына оң және теріс әсер етті. Пальма майы өндірісі жұмыспен қамту мүмкіндіктерін ұсынады, инфрақұрылымды жақсартуға, әлеуметтік қызметтерді дамытуға және кедейлікті азайтуға көмектеседі. Дегенмен, кейбір жағдайларда пальма майы плантациялары жергілікті халықпен кеңеспей немесе оларға өтемақы төлемей жерді игеріп алды, бұл әлеуметтік шиеленістерге алып келді. Малайзияда заңсыз көшіп-қонғандарды жұмысқа тарту пальма майы индустриясындағы еңбек жағдайларына қатысты алаңдаушылықты тудырды. Кейбір әлеуметтік бастамалар пальма майын өндіруді кедейлікті жеңілдету стратегиясының бір бөлігі ретінде пайдаланады. Мысалы, БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының Батыс Кениядағы гибридтік пальма майы жобасы жергілікті халықтың табысын және тамақтануын жақсартады, ал Малайзияның Федералды жерді дамыту басқармасы және Федералды жерді консолидациялау және қайта жаңарту басқармасы ауылдық жерлерді дамытуға қолдау көрсетеді.

Тамақ пен отын

Биодизель өндірісінде пальма майын қолдану отынға қажеттілік тамаққа қажеттіліктен басымдық алып, дамушы елдерде нашар тамақтануға алып келуі мүмкін деген алаңдаушылық тудырады. Бұл "тамақ пен отын" арасындағы пікір қақтығысы деп белгілі. 2008 жылы жаңартылатын және тұрақты энергия туралы шолуда жарияланған мәліметтерге сәйкес, пальма майы тамақ және биоотынның тұрақты көзі болып табылады, ал пальма майынан биодизель өндіру жеуге жарамды пальма майының қорына қауіп келтірмейді. 2009 жылы "Environmental Science and Policy" журналында жарияланған зерттеуде пальма майынан жасалған биодизель болашақта пальма майына деген сұранысты арттыруы мүмкін, осының салдарынан пальма майы өндірісі кеңейіп, азық-түлік көлемі артуы ықтимал.

Адам құқықтары

Бір баяндамада Индонезия мен Малайзияда пальма майын өндіру кезінде адам құқықтарының көптеген бұзушылықтары туралы айыптаулар келтірілген, оның ішінде зиянды пестицидтерге ұшырау, бала еңбекқорлық, зорлау және сексуалдық зәбірлеу, сондай-ақ қауіпсіз емес жүк көтеру. Осы оқиғаларға компания немесе полиция тарапынан жауап келмеуі мүмкін, немесе құрбандар зәбірлеушілерінен кек алудан қорқып, олар туралы хабарламаулары мүмкін. Пестицидтерде қолданылатын химиялық заттар, мысалы, паракват және глифосат, Паркинсон ауруы және қатерлі ісік сияқты аурулармен байланысты. Индонезиядағы жергілікті халықтар мен қауымдастықтардың мәліметтері пальма майы өнеркәсібінің кеңеюі салдарынан егістік жерлер мен дәстүрлі маңызды жерлерді жоғалтқандарын көрсетеді. 2017 жылы пальма майы плантациялары мен жергілікті жер иелері арасында 650-ден астам жер дауы болды. Жергілікті қауымдастықтар табиғи ресурстардың, мысалы, жабайы каучук, қамыс және адат ормандарының (қауымдық ормандар) жоғалуына қатысты алаңдаушылық білдірді. Жергілікті қауымдастықтарға тиетін зиянға байланысты басқа да мәселелерге пальма майы плантацияларына мемлекеттік бақылаудың жетіспеуі, саяси жемқорлық немесе жергілікті жерлерді қорғауға арналған заңдарды күшіге енгізбеу кіреді. Гватемала сияқты елдерде пальма майы плантациялары жергілікті сот жүйесіне елеулі ықпал етеді, бұл жергілікті полицияны жер талаптарын елемеуге мәжбүр етеді, тіпті наразылық акцияларын күшпен таратуға және тіпті жергілікті көшбасшыларды өлтіруге дейін барады.

Қоршаған орта

Өсімдік майының жалпы жер көлемінің тек 5% пальма плантацияларына бөлінгендігімен, пальма майы әлемдік өсімдік майының 38% құрайды. Өнімділік тұрғысынан алғанда, пальма плантациясы соя, күнбағыс немесе рапс дақылдарынан 10 есе артық өнім береді, себебі пальма жемісі мен ядросы екеуі де қолданылатын майды қамтиды. Пальма майы басқа өсімдік майларымен салыстырғанда ең тиімдісі болып табылады, оның өндірісіне басқа дақылдарға қарағанда тоғыздан бір бөлігі ғана жер керек. Болашақта зертханада өсірілген микроорганизмдер бірлік жерден жоғары өнімділікке қол жеткізе алады, бірақ бұл өнімдердің бағасы да салыстырмалы болуы керек. Дегенмен, пальма майының өндірісі табиғи ортаға тигізетін зиянды салдары үшін сыналған, оның ішінде орманды жою, табиғи ортаның жоғалуы және орангутан мен Суматра жолбарысы сияқты жойылу қаупі төнген түрлерге қауіп төндіретін парниктік газдар шығарылымдары. Пальма майын өндіретін елдерде жаңа плантациялар құру үшін әлі де кесіп-жағу тәсілі қолданылады. 2019 жылдың қаңтар және қыркүйек аралығында Индонезияда 857 000 гектар жер өртенді, ал өртенген аумақтың төрттен бір бөлігін торфтық жерлер құрады. Индонезиядағы кең ауқымды орманды жою және басқа да экологиялық зияндар, олардың көп бөлігі пальма майы өндірісіне байланысты, ғалымдар тарапынан көбінесе экоцид деп сипатталады. [[Файл:Риау орманды жою 2006. jpg|thumb|Индонезиядағы орманды жою, пальма майы плантациясын салу үшін. Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) 2018 жылғы зерттеуі пальма майының жоғары өнімділігіне байланысты басқа өсімдік майларымен салыстырғанда "осында қалатынын" көрсетті. IUCN пальма майын басқа өсімдік майларымен алмастыру үшін ауыл шаруашылығы жерлерінің көлемін ұлғайту қажет ететінін, бұл биологиялық әртүрлілікке кері әсер ететінін мәлімдеді. IUCN пальма майы өндірісінде жақсы тәжірибелерді қолдануға шақырады, оның ішінде плантациялардың орманды жерлерге кеңеюіне жол бермеу және сертификатталған және тұрақты пальма майы өнімдеріне сұранысты арттыру. Көптеген компаниялар Guardian газетіне өздерінің көрсеткіштерін жақсартуға жұмыс істеп жатқанын хабарлады. WWF бағалауы бойынша 173 компанияның ішінде тек 15-і жақсы нәтижелер көрсетті. 2020 жылы Chain Reaction Research жүргізген зерттеуге сәйкес, NDPE (Орманды жоюға жол жоқ, Торфты пайдалануға жол жоқ, Құлдыққа жол жоқ) саясаты пальма майын өңдеу заводтарының 83% -ын қамтиды. Chain Reaction Research мәліметінше, NDPE саясаты орманды жоюмен тікелей байланысты үзудің ең тиімді жеке механизмі болып табылады, себебі өңдеу заводтары пальма майы өндірушілеріне экономикалық ықпалға ие.

Тамақ өнімдерінің таңбалануы туралы ереже

Бұрын Еуропалық Одақта пальма майы "өсімдік майы" немесе "өсімдік майы" деп таңбалануы мүмкін еді. 2014 жылдың желтоқсанынан бастап Еуропалық Одақта тағам қаптамасында құрамында "өсімдік майы" немесе "өсімдік майы" деген жалпы атауларды қолдануға рұқсат етілмейді. Тағам өндірушілер қолданылған өсімдік майының нақты түрін, оның ішінде пальма майын көрсетуге міндетті. Өсімдік майлары мен майларын құрамында "өсімдік майлары" немесе "өсімдік майлары" деген терминмен біріктіруге болады, бірақ одан кейін өсімдік тектесінің түрі (мысалы, пальма, күнбағыс немесе рапс) және "әр түрлі пропорцияда" деген сөз тіркесі қосылуы керек. Малайзияда пальма майына қатысты "бір жақты қарау" сипатында таңбалауға заңмен тыйым салынған. Заң бұзушыларға 250 000 RM айыппұл салынады немесе бес жылға дейін бас бостандығынан айырылады.

Тұтыну тауарлары форумы

2010 жылы Тұтынушы тауарлары форумы өз мүшелерінің пальма майын қамтамасыз ету тізбегі арқылы орманды жоюды 2020 жылға қарай толығымен тоқтатуға келісім берді. 2023 жылға қарай бұл мақсатқа қол жеткізілмеді.

Тұрақты пальма майы туралы дөңгелек үстел (RSPO)

Тұрақты пальма майы жөніндегі дөңгелек үстел. Суретте: сол жақта – пальма жемісінің қамынан жасалған қызыл пальма майы, оң жақта – пальма тұқымынан жасалған мөлдір пальма майы.

Тамақ, құрамы және денсаулық

Пальма майы көптеген ас түрлерінің негізгі құрамы болып табылады және маңызды калориялармен қатар майдың да көзі болып табылады. 2015 жылы әлемдік орташа көрсеткіш бойынша, бір адамға шаққанда пальма майының тұтынылуы құрады. Осыған байланысты, пальма майы мен пальмитин қышқылының тұтынуының жеуге жарамды майлардағы қаныққан майлардың көзі ретінде зиянды әсерлеріне зерттеулер бағытталды, нәтижесінде пальма майы мен қаныққан майларды диетада полиқанықпаған майлармен алмастыру қажет деген қорытындыға келді. 2015 жылғы мета-талдама және 2017 жылғы Американдық жүрек қауымдастығының ұсынымы пальма майының қандағы ЛПН (төмен тығыздықпен) холестерин деңгейін арттыратын және жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупін жоғарылататын диеталық қаныққан майды қамтамасыз ететін тағамдардың қатарында екенін көрсетті, бұл диетадағы пальма майын азайтуға немесе толығымен алмастыруға, орнына судандырылмаған өсімдік майларын тұтынуға ұсыныс жасады. 2019 жылғы мета-талдамада жалпы май, қаныққан май қышқылдары, моноқанықпаған май қышқылдары және полиқанықпаған май қышқылдарының тұтынылуы мен жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупі арасында байланыс жоқ екені анықталды. Глицидил май қышқылдарының эфирлері (GE), 3-MCPD және 2-MCPD, әсіресе пальма майы мен пальма майларында оларды жоғары температурада (шамамен 200 °C (392 °F)) тазарту салдарынан кездеседі. Глицидол, GE-нің негізгі қосылысы генотоксикалық және канцерогендік деп есептелетіндіктен, EFSA GE үшін қауіпсіз деңгейді белгілемеді. CONTAM (EFSA-ның азық тізбегіндегі ластаушы заттар жөніндегі сарапшылар тобының) төрағасының сөзіне сәйкес, "тек сәби формуласын тұтынатын нәрестелердің GE-ге ұшырауы ерекше алаңдау тудырады, өйткені бұл көрсеткіш халық денсаулығы үшін аз қауіпті деп есептелетін деңгейден он есе жоғары". EFSA-ның мәліметінше, 2-MCPD үшін қауіпсіз деңгейді анықтау үшін жеткілікті деректер жоқ.

Каротиндер

Қызыл пальма майы альфа-каротин, бета-каротин және ликопен сияқты каротиндерге бай, осылар оған ерекше қою қызыл түс береді. Дегенмен, шикі пальма майынан тазартылып, ақталған және иісі алынған пальма майы ("RBD пальма майы" деп аталады) каротиндерді қамтымайды. Басқа да зерттеулер, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы және АҚШ Ұлттық жүрек, өкпе және қан институты тұтынушыларды пальма майы, пальмитин қышқылы және қаныққан майға толы тағамдарды тұтынуды шектеуге кеңес береді.