Кіріспе
Жоқ Бұл бетте фашистік деп сипатталған саяси режимдер мен қозғалыстар тізімі келтірілген. Белгілі бір үкіметті фашистік (радикалды авторитарлық ұлтшылдық) үкімет, авторитарлық үкімет, тоталитарлық үкімет, полиция мемлекеті немесе басқа да үкімет түрі ретінде сипаттау керек пе, бұл көбінесе дау-дамайға жатады. "Фашизм" термині әр түрлі авторлар тарапынан әртүрлі түрде анықталды. Осы мақалада сипатталған көптеген режимдер мен қозғалыстар кейбір анықтамалар бойынша фашистік деп саналуы мүмкін, бірақ басқа анықтамалар бойынша фашистік деп саналуы мүмкін емес. Бұл тақырып туралы қосымша ақпарат алу үшін фашизмнің анықтамаларын қараңыз.
This page lists political regimes and movements that have been described as fascist. Whether a certain government is to be characterized as a fascist (radical authoritarian nationalist) government, an authoritarian government, a totalitarian government, a police state or some other type of government is often a matter of dispute. The term "fascism" has been defined in various ways by different authors. Many of the regimes and movements which are described in this article can be considered fascist according to some definitions but they cannot be considered fascist according to other definitions. See definitions of fascism for more information about that subject.
Италия (1922-1943 жылдар)
Бірінші фашистік мемлекет Италия болды, оны Бенито Муссолини (Иль Дуче) басқарды. Италия фашистері тоталитарлық билікті орнатып, саяси және зияткерлік оппозицияны талқандады, сонымен бірге экономикалық жаңғыруды, дәстүрлі әлеуметтік құндылықтарды және Рим католик шіркеуіне жақындауды алға тартты. Италия Екінші дүниежүзілік соғыста ось державаларының жетекші мүшесі болды, ол бірнеше майданда алғашқы табысқа жетті. Алайда, Африка мен Кеңес Одағындағы неміс-итальян жеңілістерінен және Сицилиядағы одақтастардың жер аударылуынан кейін король Виктор Эммануэль III Муссолиниді құлатып, тұтқындады, ал одақтастар басқыншыларының бақылауындағы аймақтардағы (Римнің оңтүстігіндегі) фашистік партия жабылды. Жаңа үкімет 1943 жылдың қыркүйегінде одақтастармен қарулы келісімге қол қойды. Мұссолиниді неміс десанттық әскерлері түрмеден құтқарып, құтқарылғаннан кейін ол Солтүстік Италиядағы "Италия әлеуметтік республикасының" басшысы болды. Бұл мемлекет Германиямен бірге одақтастарға қарсы күресті жалғастырды.
Германия (1933-1945 жж.)
Адольф Гитлер бастаған нацистік партия фашизмнің бір түрін қолдады, оның іліміне жалынды антисемитизм, антикоммунизм, ғылыми расизм және евгеника қолданылды. Оның экстремалды ұлтшылдығы пангерманизмнен және 19-ғасырдың аяғынан бастап неміс ұлтшылдығының көрнекті аспектісі болған этноұлттық Völkisch қозғалысынан бастау алды. Оған Германияның Бірінші дүниежүзілік соғыста жеңілгеннен кейін пайда болған Фрейкорптардың жарымәскери топтары қатты әсер етті. Нацизм нәсілдік иерархия мен әлеуметтік дарвинизм туралы жалған ғылыми теорияларға қол қойды, немістерді нацистер арий немесе скандинавтық ұлы нәсіл деп санайтын нәрсенің бір бөлігі ретінде анықтады. 1933 жылы 30 қаңтарда Гитлер Веймар Республикасының президенті Пауль фон Гинденбургтің қолдауымен Германияның канцлері, үкімет басшысы болып тағайындалды. Содан кейін нацистік партия саяси қарсылықтың барлық көздерін жоюға кірісті, сонымен қатар өз билігін нығайта бастады. 1934 жылы 2 тамызда Гинденбург қайтыс болды, Гитлер Канцелярия мен Президент өкілеттіктерін біріктіріп, Германияның диктаторы болды. Геноцид пен жаппай қаза жасау режимнің ерекше белгісі болды. 1939 жылдан бастап психикалық немесе денелік жағынан мүгедек жүздеген мыңдаған неміс азаматтар ауруханалар мен паналау орындарында өлтірілді. Эйнзацгруппен жарымәскери өлім отрядтары Германияның қарулы күштерін басып алынған аумақтарда бірге алып жүріп, миллиондаған еврейлер мен басқа да Холокост құрбандарын жаппай өлтірді. 1941 жылдан кейін миллиондаған басқа адамдар түрмеге қамалды, нацистік концлагерьлерде және өлімге кесу лагерьлерінде өлімге кесілді. Бұл геноцид Холокост деп аталады.
Жапония (1926-1945 жж.)
Жапониядағы оңшыл элементтер, соның ішінде өнеркәсіпшілер, әскери офицерлер және ақсүйектер ұзақ уақыт бойы демократияға қарсы шығып, оны ұлттық бірлікке қарсы санады. Әскери топтар 1930 жылдардан бастап ұлттық үкіметте үстемдік ете бастады. Жапонияда 1920-1930 жылдары болған ірі милитаристік ұлтшыл қозғалысы "Кодоха" императорлық жолы фракциясы болды. 1936 жылы Жапония мен Германия Кеңес Одағы мен Коммунистік Интернационалға қарсы тұру мақсатында Антикоминтерн келісімін жасады. 1940 жылы премьер-министр Фумимаро Коное барлық саяси партияларды бір шатыр тобының астында біріктіру үшін Императорлық билікке көмек көрсету қауымдастығын немесе Тайсей Йокусанкайды құрды. Сол жылы Жапония Германия мен Италияға қосылып, Үшжақты келісімге қол қойды.
Австрия (1933-1945 жылдар)
Энгельберт Доллфусс "Штандштат" идеясын Муссолиниден алған. Доллфусс парламентті таратып, 1938 жылғы Аншлюс арқылы Австрия нацистік Германияға қосылғанға дейін созылған фашистік диктатураны орнатқан.
Бразилия (1932-1938 жж.)
Қысқа уақыт ішінде Гетюлио Варгас режимі Бразилияның "фашистік" қозғалысы Плиньо Сальгадоның Интегралистік партиясымен бірікті. Кейін Варгас өзінің жеке басының құрметіне ие болды, ол осы күнге дейін сақталып келеді және еңбек құқығы сияқты бірқатар салаларда Муссолиниден шабыт алды. 1943 жылы Варгас шығарған Бразилияның еңбек заңдарын біріктіру туралы жарлығы 1927 жылғы Муссолини заңдарынан ішінара шабыт алған деп сипатталған. Варгас үкіметі фашистік болды ма, жоқ па, деген пікірталастар бар. Кейбір ғалымдар Варгастың басшылығы фашизмнің нұсқасы болды немесе фашизмнен елеулі әсер алды деп дәлелдеді. Басқалар бұл ұстанымға қарсы Варгас Каудиллизм идеологиясын ұстанғандығымен, ол фашизмнің метафизикалық, дәстүрлі, тіпті оккультистік идеяларымен үйлеспейтін деп сипатталған. Варгас сонымен қатар Бразилияны одақтастар жағына қосып, Екінші дүниежүзілік соғыста фашистік ось одағына соғыс жариялады. Бразилия бірнеше майдандарда одақтастарға көмек көрсету үшін экспедициялық күш жіберді.
Қытай (1940-1945 жж.)
Қытайдың ұлттық саяси партиясы Гоминьданның Чианг Кай-Шектің басшылығымен фашизм тарихы болған. КМТ ішіндегі фашистік жарымәскери ұйым, Муссолинидің қара көйлектері бойынша үлгіленген Көк көйлектер қоғамы, шетелдіктерге және коммунистерге қарсы болды және оның күн тәртібі Қытайдағы шетелдік (жапондық және батыс) империалистердің ықпалын тоқтату, коммунизмді талқандау және феодализмді жою деп мәлімдеді. Коммунистерге қарсы болудан басқа, кейбір КМТ мүшелері, мысалы, Чан Кайшидің оң қолы Дай Ли Америкаға қарсы болды және Американың ықпалын жоюды қалады. Қытай-неміс арасындағы тығыз байланыс Ұлттық үкімет пен нацистік Германия арасындағы ынтымақтастықты да алға тартты. Жаңа өмір қозғалысы - 1930 жылдары Қытайда мәдениет реформасын және неоконфуциандық әлеуметтік моральды насихаттау және ақыр соңында Қытайды орталықтандырылған идеологиямен біріктіру үшін Чианг Кай-Шек бастаған үкіметтің басшылығымен азаматтық қозғалыс. Бұл қозғалыс Батыс пен Жапония империализміне қарсы тұруға тырысты. Бұл қозғалыстың негізі конфуциандыққа негізделген, христиандықпен, фашизммен кейбір ұқсастықтар бар ұлтшылдықпен және авторитаризммен араластырылған. Ол индивидуализм мен либерализмді қабылдамады, сонымен қатар социализм мен коммунизмге қарсы болды. Чианг Кай шегінің ұлтшыл режимі фашистік болды ма, жоқ па деген сұраққа зерттеушілер арасында пікірталас жүріп жатыр. Кейбір тарихшылар, мысалы, Джей Тейлор, Чиангның идеологиясы фашизмді түсіндіруге жатпайды деп мәлімдеді. Басқа тарихшылар бұл қозғалысты нацизмді еліктеу және Чиангтың күнделікті өмірді бақылауын көтеру үшін пайдаланылған неоұлтшылдық қозғалыс деп санайды. Фредерик Уэйкман Жаңа өмір қозғалысын "конфуцийлік фашизм" деп атады. Басқа тарихшылар Шыңшыңның кемшіліктері мен авторитарлық билігіне қарамастан, оның режимі тоталитаризм мен ультраұлттық фашистік идеологияны қолдамады деп айтады. Чан бірнеше рет Жапон империясы сияқты жауларына фашистік және ультра-милитаристік деп шабуыл жасады. Қытай-неміс қарым-қатынасы Германияның Қытай мен Жапония арасындағы тыныштықты ұстанбағанынан тез нашарлап кетті, бұл Екінші Қытай-жапон соғысының басталуына әкелді. Қытай кейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде соғыс жариялаудың бір бөлігі ретінде Германия, Италия және Жапония сияқты фашистік елдерге соғыс жариялады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ван Цзинвэй режимі 1940 жылы Жапонияның шығыс қытай жерінде құрылған Жапон империясының қуыршақ мемлекеті болды. Бұл мемлекеттің ресми атауы жай ғана Қытай Республикасы болды, бірақ оны Екінші дүниежүзілік соғыстың одақтастарымен Жапонияға қарсы соғысқан Чианг Кай шектің басшылығымен Қытай Республикасының Ұлттық үкіметінен ажырату үшін "Уан Цзинвэй режимі" деп кеңінен танымал. Ван Цзинвэй - бұрынғы Гоминьданның (КМТ) жоғары лауазымды өкілі, Чан Кайшидің қарсыласы және КМТ бейбітшілік фракциясының мүшесі. Ол жапон жағына өтіп, 1940 жылы Нанкинде ынтымақтастық үкіметін құрды. Жаңа мемлекет өзінің өмір сүру кезінде Қытайдың бүкіл аумағын иеленуге дәулет етті, бірақ іс жүзінде тек жапондықтар басып алған аумақ оның тікелей бақылауында болды. Оның дипломатиялық танылуы Антикоминтерн Пактының басқа мүшелерімен шектелген, оған қол қойған. Ван Цзинвей Гитлер мен Муссолинидің фашистік мемлекет идеяларын қолдады.
Хорватия (1941-1945 жж.)
Поглавник Анте Павелич, атақты усташ қозғалысының басшысы, 1941 жылы нацистік Германияның бақылауындағы хорват қуыршақ көшбасшысы ретінде билікке келді. Германияның жанама бақылауында Усташе режимі діни фашизмге және фашизмнің итальяндық үлгісіне, нәсілдік тұтастығы мен нацизмнен алынған органикалық ұлтшылдық элементтеріне негізделген.
Франция (1940-1944 жылдар)
Франция Германиядан жеңілгеннен кейін құрылған Филипп Петанның Виши режимі нацистермен ынтымақтасты. Алайда, Германияның тікелей басып алуына дейін үкіметтегі фашистердің маңызы аз болғандықтан, бұл модельдік фашистік күштерден гөрі Франко немесе Салазар режимдеріне көбірек ұқсайды. Виши режимі антисемиттік рейдтерді идеологияға қызмет етуден гөрі Германияға ұнамды болу үшін жасады деп айтылса да, антисемитизм Вишидің "Ұлттық революция" идеологиясының толық құрамдас бөлігі болды. 1940 жылдың қазан айында Виши режимі яһудилердің заңдық тұрғыдан жаңа анықтамасын енгізді және яһудилерге белгілі бір мемлекеттік лауазымдарға қатысуға тыйым салды. 1940 жылы либералдарды, коммунистерді, еврейлерді, сиғандар мен гомосексуалистерді концлагерлерге жапқан. 1941 жылдың мамыр айында Париж полициясы шетелдік яһудилерді тұтқындауға көмектесті. Неміс билігі яһудилерді анықтау үшін барлық яһудилерден жаулап алынған аймақта сары белгі киюді талап етті. 11 маусымда олар 100 мың яһудиді депортация үшін ұстап беруді талап етті. Бұл жаппай тұтқындаулардың ең аты шулысы 1942 жылдың 16 және 17 шілдесінде Парижде болған Vel' d'Hiv Roundup (Rafle du Vel' d'Hiv) болды. Vélodrome d'Hiver - Париждің 15-ші округінде Гренелл айлағының маңында Нелатон көшесіне орналасқан үлкен велосипед жолы. "Жазғы жел" (Вент принтание) деген атаумен кең ауқымды операция барысында француз полициясы Париж мен оның маңындағы қалашықтардан 13 152 яһудиді тұтқындады. Олардың көбісі ерлер мен әйелдер, бірақ олардың арасында шамамен 4000 бала болды. Тұтқындауларды анықтауды 1940 жылдан бастап Виши билігі жинаған және ұстаған еврейлер туралы көптеген файлдар жеңілдетті. Бұл операцияға Рене Буске бастаған француз полициясы толықтай жауапты болды және оған неміс сарбаздары көмектеспеді. Виши режиміне билік жүргізген Пьер Лаваль балаларды жалпы неміс бұйрығына қарсы Аушвицке депортациялауға қатысты. Көлікте тұтқындалғандардың көпшілігі азық-түлік пен судың жетіспеуінен жол-жөнекей қайтыс болды. Аман қалғандар газ камерасына жіберілді. Бірнеше айдан кейін Марсейде полиция операциясы өтті, ол Марсель шайқасы деп аталды және Вишидің басқаруындағы "еркін аймақ" деп аталатын аймақта жаппай рейдтерге әкелді.
Грекия (1936-1941 жж.)
Иоаннис Метаксастың 1936-1941 жылдардағы диктатурасы, 4 тамыз режимі деп аталады, ол идеологиялық сипаты жағынан ішінара фашистік болды, сондықтан квазифашистік немесе авторитарлық деп сипатталуы мүмкін. Оның Гитлерюгендке негізделген Ұлттық жастар ұйымы болды, қару-жараққа негізделген экономика дамыды, нацистік Германияға ұқсас полиция мемлекеті құрылды (Грекия Гиммлерден тактикалық және материалдық қолдау алды, ол Грекияның мемлекеттік қауіпсіздік министрі Константинос Маниадакиспен хат алмасты) және Афина сияқты ірі қалаларда коммунистерге қарсы қатыгездік (Грекияның шағын қалалары мен ауылдарында коммунизм әлі белгісіз еді). Алайда, АҚШ қолдаған полковник Джордж Пападопулостың 1967-1974 жылдардағы әскери диктатурасы идеологиялық тұрғыдан аз болды және фашистік элемент жоқ, тек милитаризм ғана.
Венгрия (1932-1945 жж.)
1932 жылы оңшыл идеологияны қолдау, премьер-министр Гюла Гембос, Венгрия регенті Миклош Хорти фашистік премьер-министрді тағайындауды кейінге қалдыра алмады. Хорти, сондай-ақ, Муссолинидің итальяндық фашистік мемлекетінің тиімділігі мен консервативті бейімділігіне таңданыс білдірді және фашистік үкіметті тағайындауға асықпайтын (Хортидің билігінің көлеміне байланысты). Хорти екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Венгриядағы негізгі фашистік қозғалысты бақылауда ұстады. Алайда Гомбостың ешқашан шын мәнінде күшті фашистік қолдау базасы болған жоқ. Оның орнына Будапештте де, ауылдарда да қолдау тапқан радикалды Жебелі крест партиясы 1939 жылғы сайлауда 800 000-ға жуық дауыс жинап, күшті саяси қозғалысқа айналды. Хорти жаңа қарсыласына байланысты параноикаға айналды және Жебелі крест партиясының көшбасшысы Ференц Саласиді түрмеге қамады. Алайда бұл әрекет фашистік қозғалысқа халық тарапынан қолдауды арттырды. Арроу Крос партиясына қарсылық білдіру үшін Хорти үкіметі Арроу Крос партиясының идеологиясын қайталай бастады. 1938 жылдан бастап режим бірнеше нәсілдік заңдарды, негізінен яһудилерге қарсы, қабылдады, бірақ Ференц Саласи бастаған экстремистік Жебелі крест партиясы, неміс қысымы заңды алып тастағанға дейін тыйым салынды, ал Германия Венгрияны 1944 жылы 19 наурызда Маргаретта операциясы кезінде басып алғанға дейін, ешқандай яһудилер жойылу қаупіне ұшыраған жоқ. 1944 жылдың шілдесінде бронь полковнигі Ференк Козоруш және Хортидің бұйрықтары бойынша бірінші бронь дивизиясы Жебелі крест ополчияларына қарсы тұрып, Будапешт яһудилерінің депортациясына жол бермеді, осылайша 200 000-нан астам адамның өмірін сақтап қалды. Бұл әрекет Германияның басқыншы әскерлеріне, соның ішінде Адольф Эйхманға, Венгрияны Хорти басқаратын уақытқа дейін ешқандай нақты Endlösung бастала алмайтынын түсіндірді. Хортидің 15 қазанда Венгрияны соғыстан шығаруға тырысуынан кейін, Германияның әскери қолдауымен Саласи Панцерфауст операциясын бастады және адмирал Хортиді мемлекет басшысы лауазымында алмастырды. Режим нацизмге көбірек ұқсас жүйеге ауысты және Будапештті совет әскерлері басып алғанға дейін осылай қала берді. 1944-1945 жылдары 400 000-нан астам еврейлер Германияның өлім лагерлеріне Венгриядан жіберілді.
Норвегия (1942-1945 жж.)
Видкун Квислинг 1940 жылы 9 сәуірде неміс басқыншылығы кезінде төңкеріс жасады. Бұл алғашқы үкімет 1942 жылдың 1 ақпанынан бастап оның басшылығымен нацистік қуыршақ үкіметпен алмастырылды. Оның партиясы, Nasjonal Samling, Норвегияда ешқашан маңызды қолдау таппады, бұл оның итальяндық фашистік мемлекетке еліктеу әрекеттерін әлсіретті.
Португалия (1933-1974)
Антонио де Оливейра Салазардың Estado Novo режимі әскери және басқару идеяларының көп бөлігін Муссолинидің фашистік режимінен алды және авторитаризм үшін аталық иконографияның португал үлгісіне бейімделді. Алайда Салазар фашизм мен нацизмнен аулақ болды, оны заңдық, діни және моральдық шектеулерді мойындамайтын "мәжүси кесаризм" деп сынға алды. Муссолини мен Гитлерден айырмашылығы, Салазар ешқашан партиялық мемлекет құру ниетімен келген емес. Салазар бүкіл партиялық тұжырымдамаға қарсы болды және 1930 жылы Ұлттық Одақты бір партия етіп құрды, оны "партия емес" деп атап, Ұлттық Одақ саяси партияның антитезасы болатынын жариялады. Салазардың мақсаты қоғамды саясаттанудан босату еді, халықты жұмылдыру емес. Салазар католицизмді насихаттады, бірақ шіркеудің рөлі саяси емес, әлеуметтік екенін айтып, 1940 жылғы Конкордтамен келіссөздер жүргізді. Басқа фашистік қозғалыс - 1932-1934 жылдары қысқа уақыт аралығында белсенді болған "көк көйлектер" (camisas azuis) деп аталатын Ұлттық синдикалистер. Әскери киім киген оңшыл жарымәскери топтардың дәстүріне сәйкес, Көк көйлектер Бенито Муссолинидің итальян фашизмінен шабыт алған синдикализм мен синдикализмді жақтаған ұйым болды. Франсиско Роляо Прето 1922 жылдың шілдесінде жазғандай, "біздің органикалық синдикализм - бұл Муссолинидің достары арасындағы қазіргі синдикалистік ойдың негізі". MNS сонымен қатар Integralismo Lusitano-ға бұрынғы адалдыққа негізделген, бірақ ол қарсыластары айтқандай Action Française-дан шабыт алған жоқ. Басшы Франсиско Роляо Прето Эммануэль Мунье персонализмін және синдикализмнің кейбір аспектілерін жақтады. Оның кәсіподақшы платформасы әлеуметтік әділдіктің солшыл идеяларына негізделген, мысалы "отбасылық ең төменгі жалақы", "ақы төленетін демалыс", "еңбекші сыныптағы білім" және жұмысшыларға "бақытқа құқығы кепілдендірілген" әлем. 1934 жылы Салазар Ұлттық синдикалистерді тыйым салды. Салазар Ұлттық синдикалистерді "белгілі бір шетелдік модельдерден шабыт алған" деп айыптап, олардың "жастарды дәріптеуін, тікелей іс-қимыл арқылы күшті құлшылық етуін, әлеуметтік өмірдегі мемлекеттік саяси биліктің үстемдігі қағидасын және жаппай ұйымдасуды бір көшбасшының артында" айыптады. Алайда, Салазар Ұлттық синдикалистерді сынға алған көптеген қасиеттерді қабылдады. Ұлттық синдикалистердің көпшілігі ақырында Estado Novo режимі партиясы - Ұлттық одаққа қосылды.
Польша (1930-шы жылдар)
1930 жылдары Польшада фашистік рухқа ие ұйымдардың көтерілуі болды. Польша фашистерінің қауымдастығы (Związek Faszystów Polskich) сияқты фашистік ұйымдар маргиналды және уақытша болды. Алайда фашистік рухқа ие ұйымдар фашистік бағдарламалары бар партиялардан күшті болды. Олардың ішіндегі ең көрнектісі - "Фаланга" ұлттық радикалды лагері. Оны ұлттық демократиялық көзқарасты ұстаған жастардың радикалды мүшелері құрды. Алайда, Фалангаға Санчаджаның авторитарлық режимі тез арада тыйым салды және жасырын түрде жұмыс істеуін жалғастырды. Сонымен қатар, ол жиі көшедегі зорлық-зомбылық пен антисемиттік тәртіпсіздіктерге қатысты.
Румыния (1940-1944 жылдар)
Темір гвардия нацистік және неміс жақтасына айналды және 1940 жылдың қыркүйегінде Иоан Антонеску король Кароль II-ді тақтан түсуге мәжбүрлеген кезде билікті қолға алды. Алайда, темір гвардия мен Иоан Антонеску арасындағы өмір қысқа болды. 1930 жылдары топ христиан дінін, антисемитизмді және әлі де феодалдық қоғамда өмір сүрген шаруалар үшін жер реформасын шақырды. Алайда, бір уақыт бойы кеңінен танымал болғанымен, қозғалыстың өте зорлық-зомбылық және фанатикалық "өлім романтигі" сипаты темір гвардияға консерваторлар мен орта таптық адамдарды тартуды қиындатты, нәтижесінде қозғалыс ешқашан нацистік партия сияқты табысты бола алмады. Антонеску режимі фашизмнің элементтеріне ие болды, бірақ оған нақты саяси бағдарлама немесе партия жетіспеді. Бұл әскери диктатураға қарағанда әлдеқайда көп болды. Режимді ұлтшылдық, антисемитизм және антикоммунизм сипаттайды, бірақ әлеуметтік бағдарламасы жоқ. Ясский погромына және Молдавияның көптеген аймақтарындағы еврейлерді жоюға жақын болғанға қарамастан, режим ақыр соңында румын еврейлерін неміс өлтіру лагерлеріне жіберуден бас тартты. Режим 1944 жылы 23 тамызда Румыния королі Михай бастаған төңкеріспен құлатылды.
Словакия (1939-1945 жж.)
Словакия халық партиясы - фашистік-националистік қозғалысы. Ол Рим-католик шіркеуімен байланысты және Әкесі Андрей Хлинка құрған. Оның мұрагері Жозеф Тисо 1939-1945 жылдары номиналды тәуелсіз Словакияның президенті болды. Оның үкіметтегі әріптестері Войтех Тука немесе Александр Мах фашизммен ынтымақтасады. Клирикалық элемент австрофашизммен немесе Хорватияның клирикалық фашизмімен салыстыруға мүмкіндік береді, бірақ бұл модельдердің экстремизмдеріне емес. Нарықтық жүйе стандартты итальяндық фашистік өнеркәсіптік реттеу моделіне сәйкес принциптер бойынша жұмыс істеді.
Испания (1936-1975)
1936 жылы оның негізін қалаушы Хосе Антонио Примо де Ривераның тұтқындалуы мен өлтірілуінен кейін, Испанияның Азамат соғысы кезінде фашистік Фаланге Испанола партиясы одақтасты және ақыр соңында оған ие болды Генералиссимус Франсиско Франко, ол соғыста Ұлттық жақтың даусыз көшбасшысы және жеңістен кейін 35 жылдан кейін қайтыс болғанға дейін мемлекет басшысы ретінде белгілі болды.
Оңтүстік Африка (1930-шы жылдар 1940-шы жылдар, 1948-1994)
Оңтүстік Африкада фашизмнің бірнеше толқыны болды. Д.Ф. Маланның Гитлер қоңыр көйлектерін қолдауынан және 1930-1940 жылдары Роби Лейббрандттің қызметінен бастау алады. Ossewabrandwag - бұл Оңтүстік Африканың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына қарсы шыққан және Еуропадағы нацистік және фашистік режимдерге жанашырлық танытқан, негізінен африкандардан тұратын өте оңшыл қозғалысы. 1942 жылы болашақ апартеид дәуірі Оңтүстік Африканың премьер-министрі Б.Ж.Ворстер Осевабрандвагтың "генералы" болып тағайындалды. Ворстер: "Біз ұлттық социализмнің одақтасы болып табылатын христиандық национализмді қолдаймыз. Егер қаласаңыз, осы демократияға қарсы принципті диктатура деп атасаңыз да болады. Италияда оны фашизм, Германияда ұлттық социализм, Оңтүстік Африкада христиандық национализм деп атайды. Ossewabrandwag Одақ үкіметіне қарсы көтерілістерді басқарды, нәтижесінде кейбір басшылар, соның ішінде Ворстер, төтенше жағдай ережелері бойынша қамауға алынды. Соғыс соңында олар үй қамауында болды. 1948 жылы сайлауда Ұлттық партия билікке келген кезде, Ossewabrandwag-тің бұрынғы мүшелері жаңа үкіметтің мүшелері болды. 1948 жылғы сайлауда апартеид орнатылды, бұл елдегі нәсілдік иерархияны күрт күшейтті. Топтық аймақтар туралы заң және паспорттар туралы заңдар сияқты саясаттар мемлекеттік зорлық-зомбылықтың жоғары деңгейімен жүзеге асырылды. Адамның негізгі құқықтары қатты шектелді немесе мүлдем жойылды. Бұлардың ішінде: сөз бостандығы, жүріп-тұру бостандығы, жиналыс құқығы және жеке өмірге құқық бар. Сайлаулар тұрақты түрде өткізілетін болса да, жүйеге сайлау округтерінің салмағын өзгерту және қайта құрылымдау әсер етті. Бұрын бекітілген конституциялық құқықтар уақыт өте келе баяу бұзылып кетті, ең бастысы олар NP-ді бақылаған Парламент Жоғарғы Сот шешімдерін жою үшін жаңа, жоғары сот (Парламент Жоғарғы Соты) орнатқанда. 1942 жылы Б.Ж.Ворстермен бірге тағы бір Ossewabrandwag мүшесі Хендрик Йохан ван ден Берг интернатта болды, ол ақырында 1969 жылы 16 мамырда үкімет әскери және ішкі барлауды үйлестіру үшін құрған барлау агенттігі - Мемлекеттік қауіпсіздік бюросын (BOSS) құрды. Ван ден Берг өзінің дене бойлық биіктігін ескере отырып, "ұзын өлтіруші" деп аталды. Кейіннен БОСС-ты азаматтық ынтымақтастық бюросы өз құрамына алды, ол Влакплас өлтіру отрядтарын бақылап, мемлекеттік зорлық-зомбылықтың басқа түрлерін жүргізді. Фашизмнің кейінгі толқыны 1970-1980 жылдары африкандар қозғалысы сияқты шеткі оңшыл топтарды құрды.
“We stand for Christian Nationalism which is an ally of National Socialism. You can call this anti democratic principle dictatorship if you wish. In Italy it is called Fascism, in Germany National Socialism and in South Africa, Christian Nationalism.”
The Ossewabrandwag led insurrections against the Union government, resulting in some of the leadership, including Vorster, to be detained under emergency regulations. Towards the end of the war they were paroled on house arrest. When the National Party came to power in the 1948 election, former members of the Ossewabrandwag became members of the new government. The election of 1948 saw the installation of Apartheid, which dramatically strengthened the racial hierarchy of the country. Policies such as the Group Areas Act and the Pass Laws were implemented with high degrees of state violence. Fundamental human rights were heavily curtailed or removed entirely. These included: free speech, freedom of movement, right of assembly, and right to privacy. Whilst elections were held on a regular basis, the system was marred by gerrymandering and restructured weighting of voting districts. Previously enshrined constitutional rights were slowly eroded over time, most significantly when they NP controlled Parliament installed a new, higher court of law (High Court of Parliament) to overturn decisions of the Supreme Court. Interned alongside BJ Vorster in 1942 was another Ossewabrandwag member Hendrik Johan van den Bergh who eventually went on to found the Bureau of State Security (BOSS), an intelligence agency created by the government on 16 May 1969 to coordinate military and domestic intelligence. Van den Bergh was to become known as the “tall assassin” given his physical height. BOSS was later subsumed by the Civil Co operation Bureau which oversaw the death squads of Vlakplaas and conducted other forms of state violence. A later wave of fascism during the 1970s and 1980s created fringe right wing groups such as the Afrikaner Weerstandsbeweging.
Югославия (1935-1939 жылдар)
Югослав Радикалды Одағы - Югославтың фашистік тобы, оны Милан Стоядинович басқарды. Партия мүшелері жасыл көйлек киіп, Стойадиновичке "Воджа" деп тіл қатып, римдік салют жасады. Партия Югославияға Оқпан әскерлері шабуыл жасағаннан кейін таратылды.
Либералды демократиядағы фашизм
Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын фашистік немесе квазифашистік қозғалыстар демократиялық елдерде де пайда болды, олар көбінесе Муссолини мен Гитлер құрған режимдерден шабыт алды.
Австралия (1931-1940 жылдар)
Жаңа гвардия 1931 жылы Сиднейде құрылды және ол Жаңа Оңтүстік Уэльстің премьер-министрі Джек Лэнгтің билігіне қарсы болды. Ұйым монархияны жақтап, коммунизмге қарсы болды және оны Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагері Эрик Кэмпбелл басқарды. Жаңа гвардияның ең жоғары сатысында 50 000-нан астам мүшелері болды және олар тек Жаңа Оңтүстік Уэльсте ғана болды. 1932 жылы Ланг үкіметінің жұмыстан шығарылуынан кейін Жаңа гвардия өз серпінінің көп бөлігін жоғалтып алды және 1935 жылы ресми түрде таратылды. Тағы бір фашистік қозғалыс - бұрынғы коммунист Перси Стивенсен құрған қысқа өмір сүрген антисемит, антикоммунистік және нацистік рухқа негізделген "Австралия бірінші қозғалысы". Ұйым 1941 жылдың қазан айында құрылды және 1942 жылдың наурызына дейін болды, ол қозғалысты Осі державаларын қолдайды деп сенген Австралияның қауіпсіздік агенттіктері бас тартты. Оның басшылары (оның ішінде Стивенсен) және бірнеше мүшелері де тұтқындалды. Оңтүстік Австралияның этностық неміс австралиялық қауымдастығында 1927 жылы Австралияға келген неміс иммигранты Йоханнес Беккердің қолында шағын нацистік қозғалыстың негізі қаланды. Бекер 1932 жылы НСДАП-қа қосылды және келесі жылы Оңтүстік Тынық мұхит аймағы бойынша мемлекет басшысы (Landeskreisleiter) болып тағайындалды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Бекер 1946 жылы тұтқындалып, босатылды, содан кейін келесі жылы Батыс Германияға жер аударылды.
Бельгия (1930-шы жылдар 1945)
Рексистік қозғалысы мен Vlaamsch Nationaal Verbond партиясы 1930 жылдары сайлауда сәл сәттілікке қол жеткізді. Партияны католик консерватизмінен бастау алған дінбасылық фашистік деп атауға болады. Партия қысқа мерзімге тез қолдау тапты, ол Бельгиядағы зайырлылық, сыбайлас жемқорлық және парламенттік демократияның тиімсіздігіне назар аударды. Оның көптеген мүшелері Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік оккупацияға көмектесті. Вердинасо қозғалысы да фашистік деп санауға болады. Оның басшысы Жорис Ван Северен нацистік оккупация алдында өлтірілді. Кейбір адамы бірлесіп жұмыс істеді, ал басқалары қарсылық көрсетті. Бұл әріптестік қозғалыстар, әдетте, ұлттық-социалистік модельге немесе неміс фашистік моделіне жатады, өйткені оның нәсілдік ұлтшылдық пен кәсіптік билікпен тығыз байланысы бар.
Канада (1930-шы жылдар 1940-шы жылдар)
1930 жылдары Канадада фашистік шеткі топтар болды. Бір күшті топ - Адриен Аркандың Parti national social chrétien партиясы, оған айтарлықтай қолдау көрсетілді. Арканд Гитлердің антисемит саясатына сеніп, өзін "Канадалық фюрер" деп атады. 1934 жылы оның Квебектегі партиясы Батыс Канададағы фашистік Ұлттық партиямен бірікті. 1938 жылы ағылшын-канадтық және француз-канадтық фашистік қозғалыстар Ұлттық бірлік партиясына бірікті. 1940 жылы Канаданың соғыс шаралары туралы заңына сәйкес барлық фашистік партияларға тыйым салынды.
Чили (1932-1938 жылдар)
Чилиде 1930 жылдары Гитлермен жанашыр Хорхе Гонсалес фон Марестің басшылығымен Чилидің ұлттық-социалистік қозғалысы (МНС) деген фашистік партия болды. Алайда МНС 1938 жылы таратылды. Эзотерикалық нацист Мигель Серрано Чилиде нацистер, фашистер мен экстремистік оңшыл оккультистердің ізбасарларын жинады.
Финляндия (1929-1932 жылдар)
1929 жылы құрылған Лапуа қозғалысы бастапқыда Швеция мен Ресейге қарсы шыққан ұлтшыл қозғалысқа айналды, 1930 жылдардың басында фашистік қозғалысқа айналды, оның мүшелері өзінің қатыгездік және қатыгездік әдістерімен танымал болды. Дегенмен, партияның бастамасы 1920 жылдардың басында, фин азаматтық соғысы кезінде антикоммунистік күштерде басталған болуы мүмкін. Олар 1932 жылы төңкеріс жасауға тырысты, содан кейін бұл қозғалысқа тыйым салынды. Алайда Лапуа қозғалысы Пхер Эвинд Свинфудтың президент болып сайлануына және кең ауқымды антикоммунистік заңдардың қабылдануына әсер етті. Финляндия нацистік Германиямен бірлесіп жұмыс істегеніне қарамастан, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде демократиялық ел болды.
Ирландия (1932-1933 жылдар)
Генерал Эон О'Даффи бастаған фашистік сезімталдылар 1932 жылы ардагерлер ұйымы ретінде Армия жолдастары қауымдастығын немесе "Блюшерттерді" құрды. Ұлттық гвардия деп аталып, ол Cumann na nGaedheal сияқты саяси топтарды ИРА-ның қорқытуынан және шабуылдарынан қорғады. Блюзширттер Ирландияда корпоративтік мемлекет құруды қалады және билік басындағы Фианна Фейл партиясының республикалық жақтастарымен жиі қақтығысады, олар партияның кездесулерін бұзу үшін күш қолданады. О'Даффи 1933 жылы Дублинде парад ұйымдастырды, ал үкімет төңкеріс болады деп қорқып, ұйымға тыйым салды. Ұлттық гвардияға тыйым салуға жауап ретінде, Cumann na nGaedheal және Ұлттық орталық партиясы 1933 жылы 3 қыркүйекте жаңа партияны, Fine Gael, құру үшін бірікті. О'Даффидің басшылығымен бұрынғы "Блюшерттер" кейіннен Испаниядағы ұлтшыл көтеріліс кезінде Франко үшін шайқасты.
Ливан
Ливанда Катаб партиясы (Фаланга) 1936 жылы Испанияның Фалангасы мен итальян фашизміне сүйене отырып құрылды. Партияның негізін қалаушы Пьер Джемайель 1936 жылғы жазғы Олимпиада ойындарынан оралғаннан кейін партияны құрды. Партия әлі күнге дейін белсенді, бірақ ол феникизм, әлеуметтік консервативизм, республикашылдық және христиан фундаментализмі орнына фашистік идеологиядан бас тартты.
Мексика (1930-1942 жылдар)
Бұрынғы Виллиста генералы Николас Родригес Карраско құрған Acción Revolucionaria Mexicana (Мексиканың революциялық әрекеті) деп аталатын реакциялық ұлтшыл қозғалысы 1930 жылдары еврейлер мен қытайлық мексикалықтарды депортациялау сияқты оңшыл себептерге агитациялады. ARM коммунистік белсенділермен жиі қақтығысатын "Алтын көйлектер" деп аталатын жарымәскери күшті ұстады және социалистік реформашы президент Лазаро Карденасқа қарсы Плутарко Каллестің президенттік фракциясын қолдады. Жарымәскери топ 1936 жылы тыйым салынды және 1942 жылы Мексика Осіге қарсы соғыс жариялаған кезде ARM ресми түрде таратылды.