Кіріспе

Әдептік операцияларды басқару (көбінесе мінез-құлық операциялары деп аталады) күрделі шешімдер қабылдау мәселелеріне тап болғанда адамның мінез-құлқы мен эмоцияларын қарастырады және ескереді. Ол операцияларды зерттеу мен басқаруды пайдаланудың мінез-құлықтық аспектілеріне қатысты. Әсіресе, ол модельдердегі, модельдермен және одан тыс мінез-құлықты түсінуге бағытталған. Жалпы мақсат - операциялардың теориясы мен практикасын пайдалануды жақсарту және жақсарту, осылайша тәжірибеде операцияларға қатысты тәсілдерді жақсартудың тиімділігін жақсарту, мінез-құлық ғылымдарының соңғы нәтижелерінен туындайтын пайдаларды жүзеге асыру. Әдептік операциялар тәсілдері басқалармен қатар жеткізу тізбегін басқару зерттеулеріне қатты әсер етті.

Шолу

Операциялық басқару - бұл проблемаларды шешудің әр түрлі дағдыларын қамтиды, олардың мақсаты - жеке адамдарға немесе ұйымдарға рационалды шешімдер қабылдауға және олардың тиімділігін арттыруға көмектесу. Алайда, операциялар менеджменті көбінесе процеске немесе операциялық жүйеге қатысы бар агенттер, мысалы, қызметкерлер, тұтынушылар мен жеткізушілер, толық рационалды шешімдер қабылдайды деп санайды. Олардың шешімдеріне эмоциялар мен қоршаған орта әсер етпейді және олар әртүрлі ақпаратты айыра алады. Шын мәнінде, бұл әрқашан дұрыс емес; адам мінез-құлқы шешім қабылдау мен жұмысшының мотивациясында маңызды рөл атқарады, сондықтан оны операцияларды зерттеуде қарастыру керек. Бұл мінез-құлықтық операцияларды басқарудың пайда болуына әкелді, ол әр түрлі ұйымдарда адам мінез-құлқының операцияларға, жобалауға және бизнес-өзара әрекеттесуіне әсерін зерттеу ретінде анықталады. Әдептік операцияларды басқару менеджерлердің шешім қабылдауын түсінуге бағытталған және алынған түсінікті пайдалана отырып, жеткізу тізбегін жақсартуға тырысады. Әдепті операцияларды басқару экономика, мінез-құлық ғылымдары, психология және басқа да әлеуметтік ғылымдар сияқты бірқатар салалардан алынған білімді қамтиды. Дәстүрлі операцияларды басқару мен мінез-құлықтық операцияларды басқарудың ортақ интеллектуалдық мақсаты бар, оның мақсаты операциялық нәтижелерде, мысалы, икемділік, тиімділік және өнімділік сияқты айырмашылықтарды жасау.

Теориялық ықпал

Адамның маңызды ақпаратты жинап, оған жауап беру қабілеті шектеулі. Кешенді ақпарат арқылы шешім немесе қорытынды қабылдауға тура келген кезде адам шешім қабылдайтындар көбінесе нормативтік шешім теорияларына сәйкес келмейді. Сонымен қатар, адамның өмір салты, әлеуметтік қарым-қатынасы және ұжымдық мінез-құлық оның шешімдеріне айқын әсер етеді. Когнитивтік психология жаңа ақпарат алынған кезде адамның бойында не болып жатқанына, оның осы ақпаратқа қалай жауап беретіндігіне, сондай-ақ бұл жауап олардың мінез-құлқы мен сезімдеріне қалай әсер ететіндігіне қызығушылық танытады. Когнитивтік психология мінез-құлық ғылымында басым теориялық күштердің бірі болып саналады.

Әлеуметтік психология

Адамдар әр түрлі әлеуметтік жағдайларға тап болғанда әртүрлі әрекет етеді. Әлеуметтік психологияның мақсаты - жеке адамның мінез-құлқының табиғаты мен себептерін түсіну. Ол адамның мінез-құлқының физикалық ортаға қалай байланысты екеніне сұрақ қояды немесе түсінік береді. Әлеуметтік психология теориясы адамдар арасында бәсекелестік болудың себебін түсіндіруге тырысады, неге адамдар немесе ұйымдар өздерінің мәртебесін қорғауға және сақтауға тырысады және неге адамдар мен ұйымдар өздерінің жоғары иерархиялық позициясында қалу мақсатына жету үшін тиімділікті құрбан етуге дайын екендігі байқалады. Әлеуметтік психологияда мәртебеден басқа, адамдардың мақсат қоюға, кері байланыс пен бақылауға, өзара тәуелділікке және өзара қарым-қатынасқа қатысты мінез-құлық та қамтылады. Ұйымдастырушылық мінез-құлық - бұл адамдар топта ұйымдасқан кезде қалай әрекет ететінін немесе өзін қалай ұстайтынын зерттейтін ғылым. Бұл зерттеулердің мақсаты - тиімді бизнес-ұйым құруға тырысып, бизнестің өнімділігін арттыру. Ұйымдастырушылық мінез-құлық теориясы жеке топ мүшелерінің өнімділігін арттыруға тырысатын адам ресурстарына қолданылады. Ұйымның мінез-құлқын зерттеу әртүрлі бөлімдерге, соның ішінде тұлғаға, жұмыс қанағаттануына және сыйақыны басқаруға, басшылыққа, билікке, билікке және саясатқа бөлінуі мүмкін.

Зерттеудің негізгі бағыттары

Жүріс-тұрыстық операцияларды зерттеудің бір бөлігі ретінде қарастырылатын төрт негізгі зерттеу ағымы бар. Бұл қазіргі операциялық зерттеу модельінің әлсіздігі мен әртүрлі жағдайларға тап болған кезде адамның шешімдері мен реакцияларын болжауда мінез-құлық операциялық зерттеуінің тиімділігі туралы түсінік береді.

Биге ұрып соғу

Бұл әсер жеткізу тізбегінде қатысатын ұйымдардың арасындағы ақпарат асимметриясының нәтижесінде пайда болады. Классикалық сценарий - бұл оң жақтағы суретте көрсетілгендей, тұтынушылардың сұранысының кенеттен өсуі. Талаптың күрт өсуі бөлшек саудашының қорларын түгелімен кетіріп, сатуға әкеледі. Болашақта мұндай жағдайдың алдын алу үшін бөлшек саудашы көтерме саудашыға келесі тапсырысын осы кезеңде байқалған қосымша тұтынушылар сұранысына қарай ғана емес, сонымен қатар қауіпсіз болу үшін сәл көбірек көбейтеді. Себебі бөлшек саудашы дүң саудашының үлкен тапсырысты жеткізуіне уақыт кететінін біледі. Болашақтағы сатудан айырылып қалудан қорқу - бұл қор проблемасының мінез-құлықтық компоненті, бұл "қарақша" әсерін тудырады. Бөлшек саудагердің күтпеген жерден үлкен тапсырысы болған кезде, көтерме саудагер өндірушіге одан да үлкен тапсырысты жібереді. Өнеркәсіп өндірушісі өз кезегінде жақын болашақта өндіріс деңгейін одан әрі арттыру туралы шешім қабылдайды. Алайда, тұтынушылардан өндірушілерге ақпарат ағынының кешіктірілуіне байланысты, соңғысы бірнеше тапсырыс кезеңінде өзінің өндіріс деңгейі тұтынушылардың сұранысынан айтарлықтай асып түсетінін білмейді. Бұл классикалық қолданбадағы "бұлқылау" әсерінің нәтижесі бөлшек сауда, көтерме сауда және өндірушілердің қолында шамадан тыс қорлар болуы. Жеткізу тізбегінде неғұрлым көп сатылар болса, соғұрлым үлкен қамшы әсері болады.

Операциялық контексттегі жүйелік динамика модельдері

Операциялық контексттегі жүйелік динамика модельдері жүйедегі компоненттердің бір-бірімен өзара әрекеттесуінің маңыздылығына, сондай-ақ жүйеде орын алатын процестерге шолу жасауға бағытталған. Әдептік операцияларды зерттеуге көбінесе кешенді жүйелік модельдерді әзірлеу пайдалы, өйткені олар операциялық жүйені талдап, түсінік береді. Бұл мінез-құлық операцияларын зерттеуге осы жағдайдағы немесе жұмыс жағдайындағы адамдардың өздерінің жұмыс істейтін контексттері туралы қалай ойлауын түсінуге мүмкіндік береді. Операциялық жүйеде менеджерлер жүйеге қатысы бар компоненттерді басқару үшін жиі рычагтарды қамтиды. Бұл рычагтардың қолданылуы адамның мінез-құлқымен анықталады және бұл мінез-құлқы стресс пен қорқыныш сезімдерін қамтиды.

Жаңалықтар жеткізуші проблемасы

Жаңалықтар сатушы моделі (немесе жаңалықтар сатушы немесе бір кезең немесе тез бұзылатын) - сұраныс белгісіз болған кезде қорда сақтау үшін өнімдер немесе қызметтерді оңтайлы деңгейін анықтау үшін операцияларды басқаруда және қолданбалы экономикада қолданылатын математикалық модель. Бұл модель газет сатушымен кездесетін жағдайға ұқсас, газеттің қанша данасын сақтап қалу керектігін уақтылы шешуге тиіс. Егер газет сатушы газеттерді тым көп жинаса, онда газеттер күннің соңында құндылықсыз болып қалуы мүмкін, өйткені олар жаңа емес. Алайда, егер газет сатушы тым аз қорлар сақтаса, ол көбірек пайда табу мүмкіндігін жоғалтады және жақсы сенімнен айырылады.

Тағайындау мәселесі

Тағайындау мәселесі күрделі оңтайландыру мәселесі болып табылады. Мәселе агенттердің саны мен бірқатар тапсырмаларға қатысты. Мақсаты - әр агентке тапсырма беру. Барлық агенттер өнімділік пен тиімділікті арттыратын және тапсырманың жалпы құнын барынша азайтатын жолмен бөлінеді деп күтіледі немесе көзделеді.

Хатшы мәселесі

Секретарь проблемасын оптималды тоқтату теориясы деп те атауға болады. Ол негізінен ықтималдық, статистика және шешім теориясына бағытталған. Хатшы мәселесінің идеясы - әртүрлі нұсқалар бар кезде, басқа нұсқалар белгісіз болған кезде, ең жақсы шешімдер қабылдау үшін, басқа нұсқалардың егжей-тегжейі қазіргі таңда бар нұсқадан бас тартқан жағдайда ғана беріледі. Мәселе оңтайлы стратегия идеясына келіп түседі, ең жақсы нұсқаны таңдау ықтималдығын арттырады.