Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әдептік операцияларды басқару (көбінесе мінез-құлық операциялары деп аталады) күрделі шешімдер қабылдау мәселелеріне тап болғанда адамның мінез-құлқы мен эмоцияларын қарастырады және ескереді. Ол операцияларды зерттеу мен басқаруды пайдаланудың мінез-құлықтық аспектілеріне қатысты. Әсіресе, ол модельдердегі, модельдермен және одан тыс мінез-құлықты түсінуге бағытталған. Жалпы мақсат - операциялардың теориясы мен практикасын пайдалануды жақсарту және жақсарту, осылайша тәжірибеде операцияларға қатысты тәсілдерді жақсартудың тиімділігін жақсарту, мінез-құлық ғылымдарының соңғы нәтижелерінен туындайтын пайдаларды жүзеге асыру. Әдептік операциялар тәсілдері басқалармен қатар жеткізу тізбегін басқару зерттеулеріне қатты әсер етті.
Behavioral operations management (often called behavioral operations) examines and takes into consideration human behaviours and emotions when facing complex decision problems. It relates to the behavioral aspects of the use of operations research and operations management. In particular, it focuses on understanding behavior in, with and beyond models. The general purpose is to make better use and improve the use of operations theories and practice, so that the benefits received from the potential improvements to operations approaches in practice, that arise from recent findings in behavioral sciences, are realized. Behavioral operations approaches have heavily influenced supply chain management research among others.
Шолу
Операциялық басқару - бұл проблемаларды шешудің әр түрлі дағдыларын қамтиды, олардың мақсаты - жеке адамдарға немесе ұйымдарға рационалды шешімдер қабылдауға және олардың тиімділігін арттыруға көмектесу. Алайда, операциялар менеджменті көбінесе процеске немесе операциялық жүйеге қатысы бар агенттер, мысалы, қызметкерлер, тұтынушылар мен жеткізушілер, толық рационалды шешімдер қабылдайды деп санайды. Олардың шешімдеріне эмоциялар мен қоршаған орта әсер етпейді және олар әртүрлі ақпаратты айыра алады. Шын мәнінде, бұл әрқашан дұрыс емес; адам мінез-құлқы шешім қабылдау мен жұмысшының мотивациясында маңызды рөл атқарады, сондықтан оны операцияларды зерттеуде қарастыру керек. Бұл мінез-құлықтық операцияларды басқарудың пайда болуына әкелді, ол әр түрлі ұйымдарда адам мінез-құлқының операцияларға, жобалауға және бизнес-өзара әрекеттесуіне әсерін зерттеу ретінде анықталады. Әдептік операцияларды басқару менеджерлердің шешім қабылдауын түсінуге бағытталған және алынған түсінікті пайдалана отырып, жеткізу тізбегін жақсартуға тырысады. Әдепті операцияларды басқару экономика, мінез-құлық ғылымдары, психология және басқа да әлеуметтік ғылымдар сияқты бірқатар салалардан алынған білімді қамтиды. Дәстүрлі операцияларды басқару мен мінез-құлықтық операцияларды басқарудың ортақ интеллектуалдық мақсаты бар, оның мақсаты операциялық нәтижелерде, мысалы, икемділік, тиімділік және өнімділік сияқты айырмашылықтарды жасау.
Operations management involves a wide range of problem–solving skills aiming to help individuals or organizations to make more rational decisions as well as improving their efficiency. However, operations management often assumes that agents involved in the process or operating system, such as employees, consumers and suppliers, make fully rational decisions. Their decisions are not affected by their emotions as well as their surroundings and that they are able to react and distinguish between different types of information. In reality, this is not always true; human behavior has an important role in decision making and worker motivation, and therefore should be considered in the study of operations. This has led to the rise of behavioral operations management, which is defined as the study of impacts that human behavior has on operations, design and business interactions in different organizations. Behavioral operations management aims to understand the decision making of managers and tries to make improvements to the supply chain using the insight obtained. Behavioral operations management includes knowledge from a number of fields, such as economics, behavioral science, psychology and other social sciences. Traditional operations management and behavioral operations management have a common intellectual goal, aiming to make differences in operations outcomes, such as flexibility, efficiency and productivity.
Теориялық ықпал
Адамның маңызды ақпаратты жинап, оған жауап беру қабілеті шектеулі. Кешенді ақпарат арқылы шешім немесе қорытынды қабылдауға тура келген кезде адам шешім қабылдайтындар көбінесе нормативтік шешім теорияларына сәйкес келмейді. Сонымен қатар, адамның өмір салты, әлеуметтік қарым-қатынасы және ұжымдық мінез-құлық оның шешімдеріне айқын әсер етеді. Когнитивтік психология жаңа ақпарат алынған кезде адамның бойында не болып жатқанына, оның осы ақпаратқа қалай жауап беретіндігіне, сондай-ақ бұл жауап олардың мінез-құлқы мен сезімдеріне қалай әсер ететіндігіне қызығушылық танытады. Когнитивтік психология мінез-құлық ғылымында басым теориялық күштердің бірі болып саналады.
Humans have limitations in their ability to collect and react to relevant information. When a decision or conclusion has to be made through complex information, human decision makers often fail to comply with normative decision theories. Moreover, a person's lifestyle, social interactions and collective behaviors have a clear influence on their decisions. Cognitive psychology is interested in what is happening within the mind when new information is received, how people respond to this information, and how this response affects their behavior and emotions. Cognitive psychology is considered to be one of the dominant theoretical force in behavioral science.
Әлеуметтік психология
Адамдар әр түрлі әлеуметтік жағдайларға тап болғанда әртүрлі әрекет етеді. Әлеуметтік психологияның мақсаты - жеке адамның мінез-құлқының табиғаты мен себептерін түсіну. Ол адамның мінез-құлқының физикалық ортаға қалай байланысты екеніне сұрақ қояды немесе түсінік береді. Әлеуметтік психология теориясы адамдар арасында бәсекелестік болудың себебін түсіндіруге тырысады, неге адамдар немесе ұйымдар өздерінің мәртебесін қорғауға және сақтауға тырысады және неге адамдар мен ұйымдар өздерінің жоғары иерархиялық позициясында қалу мақсатына жету үшін тиімділікті құрбан етуге дайын екендігі байқалады. Әлеуметтік психологияда мәртебеден басқа, адамдардың мақсат қоюға, кері байланыс пен бақылауға, өзара тәуелділікке және өзара қарым-қатынасқа қатысты мінез-құлық та қамтылады. Ұйымдастырушылық мінез-құлық - бұл адамдар топта ұйымдасқан кезде қалай әрекет ететінін немесе өзін қалай ұстайтынын зерттейтін ғылым. Бұл зерттеулердің мақсаты - тиімді бизнес-ұйым құруға тырысып, бизнестің өнімділігін арттыру. Ұйымдастырушылық мінез-құлық теориясы жеке топ мүшелерінің өнімділігін арттыруға тырысатын адам ресурстарына қолданылады. Ұйымның мінез-құлқын зерттеу әртүрлі бөлімдерге, соның ішінде тұлғаға, жұмыс қанағаттануына және сыйақыны басқаруға, басшылыққа, билікке, билікке және саясатқа бөлінуі мүмкін.
People often react and behave differently when they are put into different social situations. The aim of social psychology is to understand the nature and causes of individual behaviors. It questions or provides an insight of how human behavior relies on the physical environment. Social psychology theories attempt to explain why there are competition between individuals, why it is often the case that individuals or organisations seek to protect and maintain their status, and why it has been observed that individuals and organisations are willing to sacrifice efficiency to achieve their goal of staying at a higher hierarchical position. In addition to status, social psychology also includes people's behavior towards goal setting, feedback and controls, interdependence, and reciprocity. Organizational behavior is the study of ways people react or behave when they are organized in groups. The purpose of these studies is to improve business productivity, trying to create a more efficient business organization. Organizational behavior theories are applied towards human resource trying to maximize the output from individual group members. The study of organization behavior can be broken down into different sections, including personality, job satisfaction and reward management, leadership, authority, power and politics.
Зерттеудің негізгі бағыттары
Жүріс-тұрыстық операцияларды зерттеудің бір бөлігі ретінде қарастырылатын төрт негізгі зерттеу ағымы бар. Бұл қазіргі операциялық зерттеу модельінің әлсіздігі мен әртүрлі жағдайларға тап болған кезде адамның шешімдері мен реакцияларын болжауда мінез-құлық операциялық зерттеуінің тиімділігі туралы түсінік береді.
There are four main streams of research that can be considered a part of behavior operations research. These give us an idea of the weakness of the current operations research model and the effectiveness of behavioral operations research in predicting human decisions and reactions when facing different situations.
Биге ұрып соғу
Бұл әсер жеткізу тізбегінде қатысатын ұйымдардың арасындағы ақпарат асимметриясының нәтижесінде пайда болады. Классикалық сценарий - бұл оң жақтағы суретте көрсетілгендей, тұтынушылардың сұранысының кенеттен өсуі. Талаптың күрт өсуі бөлшек саудашының қорларын түгелімен кетіріп, сатуға әкеледі. Болашақта мұндай жағдайдың алдын алу үшін бөлшек саудашы көтерме саудашыға келесі тапсырысын осы кезеңде байқалған қосымша тұтынушылар сұранысына қарай ғана емес, сонымен қатар қауіпсіз болу үшін сәл көбірек көбейтеді. Себебі бөлшек саудашы дүң саудашының үлкен тапсырысты жеткізуіне уақыт кететінін біледі. Болашақтағы сатудан айырылып қалудан қорқу - бұл қор проблемасының мінез-құлықтық компоненті, бұл "қарақша" әсерін тудырады. Бөлшек саудагердің күтпеген жерден үлкен тапсырысы болған кезде, көтерме саудагер өндірушіге одан да үлкен тапсырысты жібереді. Өнеркәсіп өндірушісі өз кезегінде жақын болашақта өндіріс деңгейін одан әрі арттыру туралы шешім қабылдайды. Алайда, тұтынушылардан өндірушілерге ақпарат ағынының кешіктірілуіне байланысты, соңғысы бірнеше тапсырыс кезеңінде өзінің өндіріс деңгейі тұтынушылардың сұранысынан айтарлықтай асып түсетінін білмейді. Бұл классикалық қолданбадағы "бұлқылау" әсерінің нәтижесі бөлшек сауда, көтерме сауда және өндірушілердің қолында шамадан тыс қорлар болуы. Жеткізу тізбегінде неғұрлым көп сатылар болса, соғұрлым үлкен қамшы әсері болады.
The bullwhip effect happens along the supply chain as the result of information asymmetry between the organisations involved. The classic scenario is a sudden increase in customer demand as shown in the figure to the right. The sudden demand hike depletes the retailer's stock resulting in lost sales. To avoid this happen in the future, the retailer does not only increase its next order to the wholesaler by the additional customer demand observed in this period, but by a little bit more just to be safe. That is because the retailer knows it takes time for the wholesaler to deliver the larger order. This fear of losing out in future sales is the behavioral component of the inventory problem causing the bullwhip effect. Faced with an unexpectedly larger order by the retailer, the wholesaler will forward an even larger order to the manufacturer. The manufacturer in turn makes a non reversible decision to increase its production level even more in the nearer future. However, because of the delay in information flow from customers to manufactures, the latter is not aware for several order periods that its production level actually exceeds customer demand considerably. The result of the bullwhip effect in this classic application is an excessive amount of stock held by retailers, wholesalers and manufacturer. The more tiers a supply chain has, the larger the magnitude of the bullwhip effect becomes.
Операциялық контексттегі жүйелік динамика модельдері жүйедегі компоненттердің бір-бірімен өзара әрекеттесуінің маңыздылығына, сондай-ақ жүйеде орын алатын процестерге шолу жасауға бағытталған. Әдептік операцияларды зерттеуге көбінесе кешенді жүйелік модельдерді әзірлеу пайдалы, өйткені олар операциялық жүйені талдап, түсінік береді. Бұл мінез-құлық операцияларын зерттеуге осы жағдайдағы немесе жұмыс жағдайындағы адамдардың өздерінің жұмыс істейтін контексттері туралы қалай ойлауын түсінуге мүмкіндік береді. Операциялық жүйеде менеджерлер жүйеге қатысы бар компоненттерді басқару үшін жиі рычагтарды қамтиды. Бұл рычагтардың қолданылуы адамның мінез-құлқымен анықталады және бұл мінез-құлқы стресс пен қорқыныш сезімдерін қамтиды.
System dynamics models in operations contexts focuses on the importance of how components in a system interact with each other as well as providing an overview of the processes that takes place within the system. Behavioral operations research often benefits from the development of comprehensive systems models as they are able to analyse and provide an insight of the operational system. This allows the study of behavioral operations to understand how people in these settings or work conditions think about the context in which they operate. In an operations system, it often involves levers for managers to manipulate the components involved in the system. The uses of these levers are determined by human behaviors and these behaviors include feelings of stress and fear.
Жаңалықтар жеткізуші проблемасы
Жаңалықтар сатушы моделі (немесе жаңалықтар сатушы немесе бір кезең немесе тез бұзылатын) - сұраныс белгісіз болған кезде қорда сақтау үшін өнімдер немесе қызметтерді оңтайлы деңгейін анықтау үшін операцияларды басқаруда және қолданбалы экономикада қолданылатын математикалық модель. Бұл модель газет сатушымен кездесетін жағдайға ұқсас, газеттің қанша данасын сақтап қалу керектігін уақтылы шешуге тиіс. Егер газет сатушы газеттерді тым көп жинаса, онда газеттер күннің соңында құндылықсыз болып қалуы мүмкін, өйткені олар жаңа емес. Алайда, егер газет сатушы тым аз қорлар сақтаса, ол көбірек пайда табу мүмкіндігін жоғалтады және жақсы сенімнен айырылады.
The newsvendor model (or newsboy or single period or perishable) is a mathematical model used in operations management and applied economics to determine optimal level products or services to keep in stock when the demand is unknown. This model is also known as the newsvendor problem by analogy with the situation faced by a newspaper vendor who must make on time stocking decision of how many copies of newspaper to keep in stock when facing uncertain demand. If the newspaper vendor stocks too much, these newspaper may end up worthless by the end of the day as they are no longer up to date. However, if the newspaper vendor stocks too little, he misses the opportunity to make more profit and suffers loss of goodwill.
Тағайындау мәселесі
Тағайындау мәселесі күрделі оңтайландыру мәселесі болып табылады. Мәселе агенттердің саны мен бірқатар тапсырмаларға қатысты. Мақсаты - әр агентке тапсырма беру. Барлық агенттер өнімділік пен тиімділікті арттыратын және тапсырманың жалпы құнын барынша азайтатын жолмен бөлінеді деп күтіледі немесе көзделеді.
The assignment problem is a complex optimization problem. The problem involves number of agents and a number of tasks. The purpose is to assign each agent with a task. All agents are expected or aimed to be allocated in a way that will maximize productivity and efficiency and minimize the total cost of the assignment.
Хатшы мәселесі
Секретарь проблемасын оптималды тоқтату теориясы деп те атауға болады. Ол негізінен ықтималдық, статистика және шешім теориясына бағытталған. Хатшы мәселесінің идеясы - әртүрлі нұсқалар бар кезде, басқа нұсқалар белгісіз болған кезде, ең жақсы шешімдер қабылдау үшін, басқа нұсқалардың егжей-тегжейі қазіргі таңда бар нұсқадан бас тартқан жағдайда ғана беріледі. Мәселе оңтайлы стратегия идеясына келіп түседі, ең жақсы нұсқаны таңдау ықтималдығын арттырады.
The secretary problem can also be called the optimal stopping theory. It focuses heavily on applied probability, statistics and decision theory. The idea behind the secretary problem is that to make the best decisions when there is a pool of different options, other options are unknown, details of other options will only be given if the currently existing option is given up. The problem comes down to the idea of optimal strategy, maximizing the probability of selecting the best option.