Кіріспе
Рим генералы және мемлекет қайраткері, Екінші Пуникалық соғыс, Бірінші Македония соғысы Маркус Валериус Левинус (шамамен б.з.б. Валериа генінің мүшесі, ежелгі патрициандық отбасы, Сабина патшасы Т. Татиус кезінде Римге көшіп келген деп есептеледі, Левинус македониялық қауіпті ұстауда маңызды рөл атқарды.
Marcus Valerius Laevinus (c. 260 BC200 BC) was a Roman consul and commander who rose to prominence during the Second Punic War and corresponding First Macedonian War. A member of the gens Valeria, an old patrician family believed to have migrated to Rome under the Sabine king T. Tatius, Laevinus played an integral role in the containment of the Macedonian threat.
Бастапқы өмірі
Лавинус П. Валериус Лавинустың ұлы және П. Валериус Лавинустың немересі болды. Соңғысы б.з.б. 280 жылы Пирр Епиридің Гераклеяда жеңілген консулы болуы мүмкін. 227 жылы Сицилия преторы. 215 жылы Екінші Пуникалық соғыс кезінде Лаевин Апулиядағы Рим әскерлеріне қолбасшылық ететін претор-перегрин болып сайланды. Брундзийде орналасқан Левин Македония патшасы Филипп V-нің кез келген ықтимал ілгерілеуіне кедергі жасау үшін тағайындалды, ол өзінің күштерін Италияға шабуыл жасаған Карфаген генералы Ганнибал Баркамен одақтасты. Осылайша Валериусқа Адриатика теңізіндегі іс-әрекеттерді бақылау міндеті жүктелген.
Бірінші Македония соғысы
Претор-паломник ретінде Лавинус Рим флотына бірінші Македония соғысы кезінде, Карфагенге қарсы екінші Пуникалық соғысқа бір уақытта, Адриатика жағалауында қолбасшылық етті. Римнің Карфагенге қарсы соғысқа кіріскені Македонияның Филип V-іне өз билігін батысқа қарай кеңейтуге мүмкіндік берді. Карфагендіктер Римді 216 жылы Каннада жеңгеннен кейін Филип Римге қарсы одақ құру туралы келіссөздер жүргізу үшін Италиядағы Ганнибалдың лагеріне елшілерін жіберді. Македонияға қайтып бара жатқанда, елшілерді Апулияның оңтүстік жағалауында қарауылдап жүрген Рим флотының қолбасшысы П. Валериус Флакк тұтқынға алды. Римнің қатты үрейленуі үшін, Ханнибалдың Филипке жазған хатының және келісім шарттарының мазмұны табылды. Брундзийде орналасқан Левинусқа екі легион мен елу бес кемеден тұратын флоттың қолбасшылығы берілді. Осы қарулармен ол Италияның Адриатика жағалауын күзетті және Филиптің қозғалысын бақылады. Егер олар жау болса, Лавинус Адриатиканы кесіп өтіп, Филипті Македонияда ұстап, оған Италиядағы Ганнибалға көмек көрсетуден бас тартуға тиіс еді. 214 жылы Лавинустың әскерлері Македонияның қатерлі әсерінен Римнің бірнеше одақтастарына көмек көрсетті. Ол түнде шабуыл жасап, Филиптің әскерін тосқауылға түсіріп, Орикумды македониялықтардан қайтарып алды. Ливийдің айтуынша, македониялықтар одан соншалықты қорқып, оның кемелеріне қайтадан тап болғысы келмеу үшін қайықтарын өртеп жіберген. Лавинус сонымен қатар Аполлонияны қоршаудан босатып, Тарантумды құтқарды.
Аэтолия лигасы
Ханнибал мен карфагендіктермен жалғасып жатқан қақтығыстан уайымдаған Рим Македонияның қатерлі әсерін жою үшін жеткілікті күш жібермеді. Оның орнына олар Македонияның Грекиядағы ұзақ уақыттан бері дұшпандары болған аэтолиялықтармен одақ құруға шешім қабылдады. 212 жылы Левін Аэтолия лигасымен және Пергамның Аттал I-імен келіссөздерді бастауға жіберілді, олар 211 жылдың күзінде сәтті аяқталды. Келісімнің ережелері этолиялықтарға жомарт болды, бірақ олар соғыстың басым бөлігін Римнің теңіздік көмегімен жасады деп күтілді. Келісімге сәйкес, Левин уақытты ысырап етпей, Закинфті және Арканияның Оениада мен Насос қалаларын басып алды.
Сицилияның губернаторы
211 жылдың соңында Лаевин Сицилияға Клавдий Марцеллдің орнына губернатор болып жіберілді. Сол кезде Сицилиядағы Карфаген әскерінің офицері Мутинс, таза қанды карфагендік емес, ливиялық финикиялық, Нумидиялық атты әскердің қолбасшысы болып ауыстырылды. Ол Агригент қаласын римдіктерге сатқан. Ливийдің айтуынша, Левний қаланың басшы азаматтарына мысал ретінде қатыгездікпен қараған. Көп ұзамай ол қырық сицилиялық қаладан ерікті түрде берілді және тағы жиырма алтысын сатқындықпен немесе күшпен басып алды, осылайша Сицилиядағы соғысты аяқтады.
Консулдық қызмет
Келесі көктемде, Антикираны қоршап тұрған кезде, Левинус өзінің әріптесі ретінде М. Клавдий Марцелл (IV) бар болғандықтан, ол консулдығын алмады деген хабарды алды. Ливий Лавинус пен Марцеллдің екеуін де "соғыс сүйетін, іс-әрекетке бел буған және асығыс" деп сипаттап, олардың Карфаген мен Македонияға қарсы соғыстың жалғасуына жол беріп қалуы мүмкін екенін айтады. Олардың сайлануы дау-дамайға ұшырады, өйткені Марцелл Сиракуздықтар Сицилияда қатыгездік жасады деп айыптады. Ол кінәсіз деп табылғанымен, сенаттың консулдары Марцеллді Ганнибалмен күресуге жіберіп, Лавинус Сицилияға жауапты болды.
Сенаторлардың мемлекеттік қазынаға берген жарналары
Римде болған кезінде Левинус мемлекеттік қаржының жетіспеушілігімен және соғыс жылдарындағы мемлекеттік қазынаның қиын жағдайымен кездесті. Осыған жауап ретінде консулдар азаматтардан кемелерде жүзушілерді жауынгерлік қызметке алу үшін қазынаға ақша беруді талап етті. Алайда, азаматтар бұған қарсы болды, өйткені сол шаралар 214 жылы сәл сәтті жүзеге асырылды, ал Сенат бұл жоспарды кері қайтарып алды. Жағдайдың ауырлығына байланысты Ливийдің жазбасында Левин сенаторларға бұл шығындарды өздері көтеретінін ұсынған. Ақыры сенаторлар келісіп, көптеген қымбат металдарды сыйға тартты. Эквиттер де солардың үлгісіне еліктеп, ескі кемелерді айдаушыларға жеткілікті қаражат жинады. Дегенмен, консулдықтан кейін Левинус сенаторларға бұл сыйлық үш кезеңмен қайтарылсын деп ұсынды. Алайда, тек алғашқы екі төлем ғана қайтарылды, себебі үшінші төлем экономикалық тұрақсыздықтың басқа кезеңінде жасалды. Марцеллдің Сицилияны жаулап алған кезінен бастап, сенаттың Марцеллге емес, оған хабарлағаны анық. Римде Левин Карфагеннің Сицилияны қайтару жоспары туралы ақпарат алды және мүмкіндігінше тезірек оралуға ұмтылды. Сенат оған жауап ретінде өзінің жоқтығында сайлауды жүргізетін диктаторды тағайындауды өтінді. Лавинус өзінің туысы М. Валериус Мессаланы өзінің префекті ретінде ұсынды, бірақ Сенат оны Италияда болмағандықтан қабылдамады. Лавинус қатты ашуланып, Сицилияға жасырын оралды.
Проконсулдық қызмет
Консулдық қызметінен кейін Лаевинге Сицилияда проконсул ретінде империум берілді, ол 206 жылға дейін осы лауазымда болды. Ол сонда флоттың қолбасшысы болды, жеңілген итальян әскерінен әскерлер қабылдады және астық қорын күзету міндеті жүктелген еді. Осы уақыт ішінде ол Сицилияда егіншілікті белсенді түрде дамытты, астық шаруашылығын қайта құрды. 209 жылы ол Римге азық-түлік жіберуге мүмкіндік алды және Полибий оның болашақта астықпен қамтамасыз етудің маңызды бөлігін қамтамасыз еткенін айтады. Лавинус өз флотын Африкаға шабуылға алып барып, Карфаген флотына қарсы соғысты.
Кейінгі мансап
Лаевиннің кейінгі мансабы туралы дереккөздер аз. Алайда, сақталған деректерге сүйенсек, оның соңғы жылдары туралы қысқаша мәлімет алуға болады. 205 жылы, бір жыл бұрын Италияға шақырылғаннан кейін, Лавинус Кибеланың қасиетті тасын Фригиядан астанаға тасымалдауды тапсырған Рим елшілігінің құрамында болған көрінеді. 203 жылы Лаевний Сенатқа П. Корнелий Сципионның карфагендіктермен келіскен бейбіт келісімін тоқтатуға шақырды. Оның ұсынысы қабылданды, бірақ Сципионның шарттары кейін ратификацияланды. Осыдан кейін, Левинус 200 жылы Грекияға жіберілген және сол жылдың соңында қайтыс болған.
Ақпарат көздерін талқылау
Лавинийдің өмірінен 150 жыл өткен соң дүниеге келгенімен, Ливийдің Екінші Пуникалық соғыс туралы есебі Лавинийдің мансабы туралы ең егжей-тегжейлі баяндама береді. Алайда Ливийдің Римге жақтасуына, яғни Римнің жеңісі мен ізгілігіне баса назар аударуға тырысуына сақ болу керек. Лавинус туралы басқа да көне жазбаларға Полибий, Евтропий, Плутарх, Цицерон және Солин кіреді. Лавинусты тек талқылайтын қазіргі заманғы тарихи еңбектер жоқ, бірақ ол Пуникалық соғыстардың баяндамалары мен талдауларында кездеседі. Бұлардың ішінде Декстер Хойостың Пуникалық соғыс серігі (2011), Натан Розенштейннің Рим және Жерорта теңізі 209146 BC (2012), Рейчел Фейг Вишнияның мемлекеті, қоғамы және республикалық Римдегі халықтық көшбасшылар, 241167 BC (1996) және Х. Х. Скаллардтың Рим саясаты, 220150 BC (1973). Т. Роберт С. Броутонның Рим Республикасының судьялары (19511960) Лавинус атқарған саяси лауазымдарға шолу жасайды.