Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эфиопия мен Судандағы нилотикалық этнос Гумуздар (сонымен қатар Гумаз және Гумз деп те жазылады) - Нило-Сахара тілінде сөйлейтін этнос. Олар Эфиопияның батысындағы Беншангул Гумуз аймағында және Судандағы Фазогли аймағында тұрады. Олар Нило-Сахара тұқымдасына жататын гумуз тілінде сөйлейді. Гумуз халқының саны 250 мыңға жуық.
Nilotic ethnic group in Ethiopia and Sudan
The Gumuz (also spelled Gumaz and Gumz) are an ethnic group speaking a Nilo Saharan language inhabiting the Benishangul Gumuz Region in western Ethiopia, as well as the Fazogli region in Sudan. They speak the Gumuz language, which belongs to the Nilo Saharan family. The Gumuz number around 250,000 individuals.
Тарих
Гумуздар дәстүрлі түрде Судан мен Эфиопия шекарасында тұратын басқа нилотик халықтармен бірге Шанкелла (Pankhurst 1977) деген ұжымдық атпен топтастырылған. Шотландтық зерттеуші Джеймс Брюс 1790 жылы жарық көрген "Саяхаттау Нилдің қайнар көзін табуға" деген еңбегінде оларды "Шанкелла" деп атаған. Ол олардың садақ пен жебемен аң аулағанын, бұл әдет әлі күнге дейін сақталғанын айтады. Гумзудтардың көпшілігі бұталы саваннадағы жазық жерлерде тұрады. Олардың дәстүрлеріне сәйкес, олар бұрын Годжам провинциясының батыс бөлігінде өмір сүрген, бірақ оларды көк Нілдің және оның қоныстарындағы қоныссыз аймаққа бара-бара құлдыққа алған күшті африкалық-азиялық көршілері Амхара мен Агау қуып жіберді (Волде Селасси Аббуте 2004). Ефиопияда құлдық 1940-шы жылдарға дейін жойылған жоқ. Гумзу халқының ұрпақтары 1984 жылы Велкиттен оңтүстікке қарай құл ретінде әкелінген аймақта әлі де сол тілде сөйлегені анықталды (Unseth 1985).
The Gumuz have traditionally been grouped with other Nilotic peoples living along the Sudanese Ethiopian border under the collective name Shanqella (Pankhurst 1977). As "Shanquella", they are already mentioned by Scottish explorer James Bruce in his Travels to Discover the Source of the Nile, published in 1790. He notes that they hunted with bows and arrows, a custom that survives today. Most Gumuz members live in a bush savanna lowland environment. According to their traditions, in earlier times they inhabited the western parts of the province of Gojjam, but were progressively banished to the inhospitable area of the Blue Nile and its tributaries by their more powerful Afroasiatic speaking neighbors, the Amhara and Agaw, who also enslaved them (Wolde Selassie Abbute 2004). Slavery did not disappear in Ethiopia until the 1940s. Descendants of Gumuz people taken as slaves to the area just south of Welkite were found to still be speaking the language in 1984 (Unseth 1985).
Тіл
Гумзулар Нило сахаралық туысына жататын гумзу тілінде сөйлейді (Бендер 1979). Ол бірнеше диалектке бөлінеді (Аланд 2004, Унсет 1985).
The Gumuz speak the Gumuz language, which belongs to the Nilo Saharan family (Bender 1979). It is subdivided in several dialects (Ahland 2004, Unseth 1985).
Демография
2024 жылы Эфиопияда шамамен 159 418 гумуз халқы болды. Бұл әр аймаққа байланысты. Судандық удуктар арасында бұрын болғандай, әйел-еркек алмасу арқылы некеге отырады.
As of 2024, there were around 159,418 Gumuz people in Ethiopia. depending on the region. As it used to be among the Sudanese Uduk, marriage is through sister exchange.
Таулы жерлердегі қоныстанушылармен қақтығыс
Гумзуд халқы үшін 1980 жылдан бастап 2010 жылға дейін көптеген өзгерістер болды. Бұл жерлер мен судың болуымен байланысты, биік таулы аймақтарда тұратын адамдар өз жерлеріне қоныстанды. Мысалы, қоныс аударушылар Куса бойындағы үлкен суару жобасына қызығушылық танытты. Көбінесе гумуз жерлері трансұлттық немесе отандық инвесторларға бөлінді. Гумұз аймағының бірнеше бөлігінде 2018 жылға қарай қоныстанушылардың экономикасы басым болды. Гумзудтардың көбі ауыл шаруашылығымен айналыса отырып, өмір сүруді жалғастырды. Төменгі алапта транзиттік жол салынғанымен және коммерциялық фермалар құрылғанмен, 2018 жылы гумуз халқы елдегі билікті ұстап отырған Эфиопияның биік жерлеріне қатысты саяси тұрғыдан "перифериялық" болып көрінді. 2019 жылы басталған Метекель қақтығысында Гумуз ополчиялары амхара, агау, оромо және шинаша азаматтық азаматтарына қарсы шабуылдарға қатысқан.
Many changes occurred for the Gumuz people from the 1980s through to the 2010s. There was resettlement of highlanders to their area, particularly linked to the availability of land and water. An example is that settlers were attracted to a large irrigation project along the Kusa. Often the Gumuz' lands were allocated to transnational or domestic investors. In several parts of the Gumuz area, the settlers' economy dominated by 2018. Many Gumuz became sedentary while continuing their agricultural system. Though a transit road has been built and commercial farms established in the lower basin the Gumuz people were seen in 2018 as politically "peripheral" in regard to the Ethiopian highlands that hold the power in the country. In the Metekel conflict, starting in 2019, Gumuz militia were allegedly involved in attacks against Amhara, Agaw, Oromo and Shinasha civilians.