Жарылғыш заттарды залалсыздандыру және жою қызметі

Кіріспе

Жарылғыш оқ-дәрілер мен басқа да материалдарды жою және залалсыздандыру жұмысы.

Бомбаны залалсыздандыру – қауіпті жарылғыш құрылғыларды өшіру немесе басқаша қауіпсіз күйге келтіру процесін пайдаланатын жарылғыш заттарды инженерлік мамандық. Бомбаны залалсыздандыру – бұл жарылғыш қару-жарақтарды (EOD) және қолдан жасалған жарылғыш құрылғыларды (IEDD) залалсыздандырудың әскери салаларындағы, сондай-ақ қоғамдық қауіпсіздік саласындағы бомбаны залалсыздандыру (PSBD) және бомбалық топтардың атқаратын қызметтерін қамтитын жалпы термин.

Тарих

Бірінші кәсіби азаматтық бомбалау отрядын сэр Вивиан Дерринг Мадженди құрды. Корольдік артиллерияның майоры ретінде Мадженди 1874 жылғы 2 қазанда Регент каналында болған жарылысты тергеді. Осы кезде алты баррель мұнай және бес тонна ұнтақ тасымалдаған «Тилбери» баржасы жарылып, экипаж қаза тапты, ал Макклсфилд көпірі мен жақын маңдағы Лондон зообағының қоршаулары қирады. 1875 жылы ол жарылғыш заттарды бақылауға арналған алғашқы заманауи заң – Жарылғыш заттар туралы заңды әзірледі. Ол сондай-ақ жарылғыш заттарды басқару және бөлшектеудің қашықтықтан басқару әдістері сияқты көптеген бомбаны залалсыздандыру техникаларын дамытты. Оның адам өмірін сақтауға үлкен үлес қосып, ресми түрде мойындалды. 1884 жылғы 26 ақпанда Виктория станциясы бомбаланды, сол кезде ол кез келген сәтте жарылуы мүмкін сағат механизмімен жасалған бомбаны залалсыздандырды. Нью-Йорк полиция департаменті 1903 жылы алғашқы бомба жасағын құрды. «Италиялық отряд» деп аталған бұл жасақтың басты міндеті – мафияның иммигрант итальяндық саудагерлер мен тұрғындарды қорқыту үшін қолданған динамит бомбаларымен күресу болды. Кейіннен 1919 жылғы АҚШ-тағы анархистік бомбалауларға жауап ретінде ол «Анархистік отряд» және «Радикалдық отряд» деп аталды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс: әскери бомбаларды жою бөлімшелері

Бірінші дүниежүзілік соғыста бомбаларды жою ресми практикаға айналды. Оқ-дәрілердің жылдам жаппай өндірілуі көптеген өндірістік ақауларға әкеп соқты, ал екі тараптың да атқан снарядтарының көп бөлігі «жарылмаған» болып шықты. Бұл шабуылшы да, қорғаушы да үшін қауіпті еді. Бұл мәселеге жауап ретінде британдықтар Корольдік армияның қару-жарақ корпусынан қару-жарақ сарапшыларының бөлігін бұл өсіп келе жатқан мәселені шешу үшін жұмылдырды. 1918 жылы немістер кейінге қарай іске қосылатын механизмдерді жасады, олар 1930 жылдары нацистік Германия қару-жарақтарды құпия түрде дамытуға кіріскен кезде одан да жетілдірілді. Бұл сынақтар UXB (жарылмаған бомбалар) әзірлеуге әкелді, оның алғашқы авторы Рейнметаллдың Герберт Рюлеманн болды және олар алғаш рет 1936-1937 жылдардағы Испания азаматтық соғысында қолданылды. Мұндай кейінге қарай іске қосылатын бомбалар уақыттың белгісіздігіне байланысты азаматтық халық арасында үрей тудырды және оларды қарусыздандыруды қиындатты. Немістер жарылмаған бомбалардың бірден жарылған бомбаларға қарағанда әлдеқайда көп хаос пен бұзылыс тудыратынын байқады. Осы себепті олар Екінші дүниежүзілік соғыста кейінге қарай іске қосылатын бомбаларды қолдануды арттырды. Бастапқыда арнайы құралдар, оқыту немесе негізгі білім болған жоқ, ал оқ-дәрі техникалық мамандары оқ-дәрілердің бір түрін қауіпсіз жолмен залалсыздандыруды үйренген сайын, жау оларды залалсыздандыруды қиындату үшін жаңа бөліктер қосып немесе өзгертті. Бұл «мысық пен тышқан» ойынының үрдісі бүгінгі күнге дейін жалғасуда, ал оқ-дәрілерді қарусыздандырудың әртүрлі әдістері жарияланбайды.

Екінші дүниежүзілік соғыс: Заманауи техника

Қазіргі заманғы EOD техниктерінің тарихы екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Blitz-ге, Ұлыбритания қалаларының нацистік Германияның ауыр бомбалауына дейін жетеді. Конвенциялық әуе шабуылдарынан өзге, жарылмаған бомбалар (UXB) халық пен олардың рухын құлатты, маңызды қызметтер мен байланысты тоқтатты. Кешіктірілген қозғалтқыштары бар бомбалар азаматтардың арасында қорқыныш пен белгісіздік тудырды. Бірінші UXB-лер 1939 жылдың күзінде, Blitz басталмас бұрын табылды және көбінесе Корольдік әуе күштерінің немесе әуе шабуылдарынан қорғану қызметкерлерімен оңай шешілді. 1940 жылдың көктемінде, "Тамыр соғысы" аяқталғанда, британдықтар алдағы мәселені шешу үшін көптеген кәсіби мамандарға мұқтаж екенін түсінді. 1940 жылдың мамырында Корольдік инженерлер үшін 25 бөлім, маусымда тағы 109, ал тамызға қарай 220 бөлім бекітілді. Ұйымдастыру қажет болды, Blitz басталғанда 1940 жылдың тамызы мен 1941 жылдың қаңтары аралығында 25 "Бомбаларды жою ротасы" құрылды. Әр ротада он бөлім болды, әр бөлімде бомбаларды жою офицері және көмекші 14 сарбаз бар еді. 1941 жылдың қаңтарына дейін Лондонда алты рота орналасты. UXB мәселесі одан әрі күрделенді, Корольдік инженерлік бомбаларды жою қызметкерлері қолға тигізуге қарсы құрылғылары бар оқ-дәрілерге тап болғанда, мысалы, 1940 жылғы Люфтваффе-нің ZUS40 бомбасының детонаторы. Қолға тигізуге қарсы құрылғылары бар бомбалардың тұтқындары арнайы бомбаларды жою қызметкерлерін өлтіру үшін жасалған. Ғалымдар мен техникалық мамандар оларды қауіпсіз ету үшін әдістер мен жабдықтар ойлап тапты, соның ішінде Эрик Моксейдің жұмысы. 1940 жылы Англияның Уилтширдегі Мелкшем әуе базасында АҚШ армиясы, теңіз күштері және теңіз жаяу әскерлерінің бақылаушыларының баяндамаларына сүйене отырып, АҚШ Соғыс министрлігі британдық бомбаларды жою тәжірибесінің құнды актив болатынын түсінді. Келесі жылы Азаматтық қорғаныс басқармасы (ОҚҚ) және Соғыс департаменті бомбаларды жою бағдарламасын демеушілік етті. Перл-Харборға шабуылдан кейін британдықтар нұсқаушыларды Абердинге жіберді, онда АҚШ армиясы орднанс корпусының жанындағы бомбаларды жою мектебін ашты. Полковник Томас Дж. Кейн АҚШ армиясының бомбаларды жою мектебінің командирі болды, кейін Дуайт Д. Эйзенхауэрдің басшылығымен бомбаларды жою ETO директоры қызметін атқарды. 1941 жылдың мамырында британдық әріптестер Вашингтондағы Әскери-теңіз қару-жарақ фабрикасында Әскери-теңіз минасын жою мектебін құруға көмектесті. Сонымен қатар, АҚШ Әскери-теңіз күштері лейтенант Дрейпер Л. Кауффманның басшылығымен (кейін UDT немесе АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бақашылары ретінде белгілі Су астындағы бұзғыш топтарын құрған) Вашингтон университетінің кампусында Әскери-теңіз бомбасын жою мектебін құрды. Бірінші АҚШ армиясының бомбаларды жою роталары Солтүстік Африка мен Сицилияда орналастырылды, бірақ олар ауыр болып шықты және 1943 жылы жеті адамнан тұратын мобильді топтармен ауыстырылды. Соғыс кезіндегі қателіктер 1947 жылы армия қызметкерлері АҚШ Әскери-теңіз күштерінің басшылығымен Мэриленд штатының Индиан-Хед қаласындағы жаңа мектепке қатыса бастағанда түзетілді. Сол жылы EOD технологиялық орталығының алдағысы, EOD құралдарын, тактикасын және процедураларын зерттеу, әзірлеу, сынау және бағалаумен айналысатын USN Әскери-теңіз қару-жарағы бюросы құрылды.

Modern EOD technicians across the world can trace their heritage to the Blitz, when the United Kingdom's cities were subjected to extensive bombing raids by Nazi Germany. In addition to conventional air raids, unexploded bombs (UXBs) took their toll on population and morale, paralyzing vital services and communications. Bombs fitted with delayed action fuzes provoked fear and uncertainty in the civilian population. The first UXBs were encountered in the autumn of 1939 before the Blitz and were for the most part easily dealt with, mostly by Royal Air Force or Air Raid Precautions personnel. In the spring of 1940, when the Phony War ended, the British realized that they were going to need professionals in numbers to deal with the coming problem. 25 sections were authorized for the Royal Engineers in May 1940, another 109 in June, and 220 by August. Organization was needed, and as the Blitz began, 25 "Bomb Disposal Companies" were created between August 1940 and January 1941. Each company had ten sections, each section having a bomb disposal officer and 14 other ranks to assist. Six companies were deployed in London by January 1941. The problem of UXBs was further complicated when Royal Engineer bomb disposal personnel began to encounter munitions fitted with anti handling devices e. g. the Luftwaffe's ZUS40 anti removal bomb fuze of 1940. Bomb fuzes incorporating anti handling devices were specifically designed to kill bomb disposal personnel. Scientists and technical staff responded by devising methods and equipment to render them safe, including the work of Eric Moxey. The United States War Department felt the British bomb disposal experience could be a valuable asset, based on reports from U. S. Army, Navy, and Marine Corps observers at RAF Melksham in Wiltshire, England in 1940. The next year, the Office of Civilian Defense (OCD) and War Department both sponsored a bomb disposal program. After the attack on Pearl Harbor, the British sent instructors to Aberdeen Proving Ground, where the U. S. Army would inaugurate a formal bomb disposal school under the Ordnance Corps. Colonel Thomas J. Kane became the U. S. Army Ordnance Bomb Disposal School commandant, and later served as ETO Director of Bomb Disposal under Dwight D. Eisenhower. In May 1941, British colleagues helped establish the Naval Mine Disposal School at the Naval Gun Factory, Washington, D. C. Concurrently, the U. S. Navy, under the command of Lieutenant Draper L. Kauffman (who would go on to found the Underwater Demolition Teams better known as UDTs or the U. S. Navy Frogmen), created the Naval Bomb Disposal School at University Campus, Washington, D. C.

The first US Army Bomb Disposal companies were deployed in North Africa and Sicily, but proved cumbersome and were replaced with mobile seven man squads in 1943. Wartime errors were rectified in 1947 when Army personnel started attending a new school at Indian Head, Maryland, under U. S. Navy direction. That same year, the forerunner of the EOD Technology Center, the USN Bureau of Naval Weapons, charged with research, development, test, and evaluation of EOD tools, tactics and procedures, was born.

Солтүстік Ирландия

Корольдік логистикалық корпустың (RLC, бұрынғы RAOC) оқ-дәрі техникалық мамандары, Уақытша Ирландия Республикалық Армиясы (PIRA) және басқа топтар орнатқан бомбаларды көп жылдар бойы зерттегеннен кейін, бомбаларды залалсыздандыруда жоғары тәжірибелі болды. PIRA қолданған бомбалар қарапайым құбырлы бомбалардан бастап, құрбандыларға арналған күрделі құрылғылар мен инфрақызыл қосқыштарға дейін жетті. PIRA 1970 жылдардың басынан бастап жол жиегіндегі бомбаларды қолданды, ол уақыт өте келе әртүрлі жарылғыш заттар мен оқшаулағыштармен дамыды. ИРА сонымен қатар, көбінесе стационарлы көліктерге орналастырылған және өзін-өзі жою механизмдері бар импровизацияланған минометтерді жасады. Солтүстік Ирландиядағы 38 жылдық науқан барысында 23 британдық АТО бомбаларды залалсыздандыру маманы қаза тапты. Армияның 321 EOD бөлімшесі (кейін 321 EOD компаниясы, қазір 321 EOD & Search Squadron RLC, 11 жарылғыш заттарды жою және іздеу полкінің құрамы) ИРА зорлық-зомбылығының күшеюіне және экономикалық және әскери нысандарға қарсы бомбаларды қолдануға дайындығына қарсы күресу үшін жөнелтілді. Бөлімшенің радиолық шақыру белгісі Феликс болды. Солтүстік Ирландиядағы барлық бөлімшелерде радио байланысы үшін шақыру белгісі болды. Жаңадан құрылған 321-ші компанияда мұндай белгі болмағандықтан, жас байланысшы 321-ші компания командиріне (ОК) жіберілді. ОК сол таңда, екі техникалық маманды жоғалтқаннан кейін «Феникс» деп шешім қабылдады. Бұл байланысшы тарапынан «Феликс» деп қате түсінілді және ешқашан өзгертілмеді. Басқа мүмкін себеп – RAOC үшін шақыру белгісі «Рикша» болған; алайда, 321 EOD өзіне жеке шақыру белгісі қажет деп ойлады, сондықтан «Тоғыз өмірі бар Феликс мысығы» деп әдейі таңдады. 321 Coy RAOC (қазір 321 EOD & Search Sqn RLC) – 200-ден астам батырлық ордендермен марапатталған, бейбіт уақыттағы британдық армиядағы ең көп марапатталған бөлімше, әсіресе Солтүстік Ирландиядағы «Баннер» операциясы (1969–2007) кезінде көрсеткен ұлы батырлығы үшін. 11 EOD & Search Regiment RLC британиялық оқ-дәрі техникалық мамандары АҚШ күштерінің командирлерінен АҚШ теңіз жаяу әскерлеріне Ирактың мұнай өндіру аймақтарын тұзақтардан тазартуға көмектесуді сұрады және 2003 жылы жерге түсу операциясынан бұрын Иракқа жіберілген алғашқы британдық әскери қызметшілердің қатарында болды.

The Ammunition Technicians of the Royal Logistic Corps (RLC, formerly RAOC) became highly experienced in bomb disposal, after many years of dealing with bombs planted by the Provisional Irish Republican Army (PIRA) and other groups. The bombs employed by the PIRA ranged from simple pipe bombs to sophisticated victim triggered devices and infrared switches. The roadside bomb was in use by PIRA from the early 1970s onwards, evolving over time with different types of explosives and triggers. Improvised mortars were also developed by the IRA, usually placed in static vehicles, with self destruct mechanisms. During the 38 year campaign in Northern Ireland, 23 British ATO bomb disposal specialists were killed in action. A specialist Army unit, 321 EOD Unit (later 321 EOD Company, and now 321 EOD & Search Squadron RLC part of 11 Explosive Ordnance Disposal and Search Regiment RLC), was deployed to tackle increased IRA violence and willingness to use bombs against both economic and military targets. The unit's radio call sign was Felix. All units in Northern Ireland had a callsign to be used over the radios. 321 Company, a newly formed unit, didn't have such a callsign, so a young signaller was sent to the OC of 321 Coy. The OC, having lost two technicians that morning, decided on "Phoenix". This was misheard as "Felix" by the signaller and was never changed. The other possible reason is that the callsign for RAOC was "Rickshaw"; however, the 321 EOD felt it needed its own callsign, hence the deliberate choice of "Felix the Cat with nine lives". 321 Coy RAOC (now 321 EOD & Search Sqn RLC) is the most decorated unit (in peacetime) in the British Army with over 200 gallantry awards, notably for acts of great bravery during Operation Banner (1969–2007) in Northern Ireland. British Ammunition Technicians of 11 EOD & Search Regiment RLC were requested by the US Forces commanders to operate in support of the US Marine Corps in clearing the Iraqi oilfields of booby traps and were among the first British service personnel sent into Iraq in 2003 prior to the actual ground invasion.

Төмен қарқындылықтағы қақтығыстар

ХХІ ғасырдың басында төмен қарқынды қақтығыстар мен терроризмнің күшеюі бомбаларды залалсыздандыру техникасы мен әдістерінің одан әрі дамуына әкелді. EOD операторлары мен техниктері жасалма жарылғыш құрылғыларды (ЖЖҚ) жасаудың үлкен қарқынмен дамып келе жатқан тәсілдеріне бейімделуге мәжбүр болды, олар шрапнельмен толтырылған жарылғыш белбеулерден бастап 100 кг салмақты бомбаларға дейін ауқымды болды. Жасалма жарылғыш заттар көбінесе сенімсіз және өте тұрақсыз болғандықтан, олар халыққа, әсіресе оларды залалсыздандыруға тырысатын EOD операторларына үлкен қауіп төндіреді. Сондықтан, британдық Wheelbarrow немесе бронебульдозер сияқты қашықтан басқарылатын көліктер сияқты қашықтан басқарылатын техниканы кеңінен пайдалану сияқты жаңа әдістер пайда болды. Көптеген елдер өздерінің D7 MCAP және бронеленген D9R сияқты нұсқаларын жасады. Британ армиясы "Троян" сияқты миналарды жоюға арналған ірі көліктермен қатар "Дракон Руннер" және "Шевет" сияқты кішкентай қашықтан басқарылатын көліктерді де пайдаланады.

Ұлыбританияда EOD операторлары барлық үш әскер түрінде де қызмет етеді. Әр әскер түрінің ЖЖҚ бойынша жауапкершілігі әртүрлі, бірақ олар көбінесе операцияларда тығыз байланысқан күйде жұмыс істейді. Корольдік логистикалық корпусының (КЛК) оқ-дәрі техникалық офицерлері мен техниктері EOD-дің көптеген аспектілерімен, соның ішінде стандартты оқ-дәрілермен және қолдан жасалған бомбалармен айналысады. Олар сондай-ақ химиялық, биологиялық, өртке қарсы, радиологиялық ("кір бомбалар") және ядролық қаруларды қолдану бойынша дайындықтан өтеді. Олар VIP-ке қолдау көрсетеді, азаматтық билік органдарына бомба мәселелері бойынша көмектеседі, үш әскер түлінің қызметкерлеріне бомба қауіпсіздігі туралы оқытады және басқа да көптеген міндеттерді орындайды. 33-ші инженерлік полкінің (EOD) Корольдік инженерлері бейбіт уақытта әуеден тасталған оқ-дәрілерді, ал операция кезінде стандартты оқ-дәрілерді залалсыздандыру бойынша мамандандырылған, сондай-ақ жауынгерлік аймақты тазалау және жасалма жарылғыш құрылғыларды залалсыздандыруды қолдайды. Корольдік инженерлері іздестіру бойынша кеңес пен құралдарды ұсынады, ал 11-ші жарылғыш заттарды жою және іздестіру полкінің (КЛК) оқ-дәрі техниктері мен оқ-дәрі техникалық офицерлері жасалма жарылғыш құрылғыларды жою (ЖЖҚЖ), стандартты оқ-дәрілерді жою (СОДЖ) және биологиялық, химиялық оқ-дәрілерді жою (БХОДЖ) жұмыстарын жүзеге асырады. Олар сондай-ақ ЖЖҚ-ның кеңейтілген түрлері және оқ-дәрілер мен жарылғыш заттарға қатысты апаттар мен оқиғаларды тергеу саласындағы сарапшылық танытады. Қару-жарақ туралы ақпаратты Корольдік әскери полициясы, Ақпараттық корпусы және КЛК-ның оқ-дәрі техникалық қызметкерлері АҚШ-тың Біріккен жарылғыш заттарды зерттеу орталығының (CEXC) бөлімдері арқылы ұсынады. Барлық болашақ оқ-дәрі техниктері Ұлыбританиядағы Армияның оқ-дәрі мектебінде және Феликс орталығында қатаң оқу курсынан өтеді. КЛК оқ-дәрі технігінің EOD командасына орналасу алдында барлық қажетті курстарды аяқтауына кеткен уақыт шамамен 36 айды құрайды. Инженерлік EOD оқу кезеңі жалпы ұзақтығы жағынан қысқарақ болғанымен, бірнеше жылға созылады және операциялық тәжірибемен ұштасады, RE қызметкерлері инженерлік қызметтерінің барысында ағаш өңдеу немесе көпір салу сияқты негізгі мамандықтарға жіберілуі мүмкін. Корольдік теңіз күштерінің тазарту сүңгуірлері де Ұлыбританияда және операцияларда IEDD (жасалма жарылғыш құрылғыларды жою) командаларында және стандартты оқ-дәрілерді жоюда жұмыс істейтін командаларды жөнелтеді. Корольдік теңіз күштерінің қызметкерлері өзінің барлық қызметін жарылғыш заттармен және олармен байланысты ғылымдармен жұмыс істеумен өткізеді. Осыған байланысты, оларға стандартты қару-жараққа қатысты рөлдеріне сәйкес жауапкершіліктер беріледі.

In the United Kingdom, EOD operators are held within all three services. Each service has differing responsibilities for UXO, however they will often work closely on operations. Ammunition Technical Officers and Ammunition Technicians of the Royal Logistic Corps deal with many aspects of EOD, including conventional munitions and homemade bombs. They are also trained in chemical, biological, incendiary, radiological ("dirty bombs"), and nuclear weapons. They provide support to VIPs, help civilian authorities with bomb problems, teach personnel from all three services about bomb safety, and a variety of other tasks. The Royal Engineers of 33 Engineer Regiment (EOD) provide EOD expertise for air dropped munitions in peacetime and conventional munitions on operations, as well as battle area clearance and High Risk Search in support of improvised explosive device disposal. Royal Engineers provide search advice and assets, Ammunition Technicians and Ammunition Technical Officers of 11 Explosive Ordnance Disposal and Search Regiment RLC provide Improvised Explosive Device Disposal (IEDD), Conventional Munitions Disposal (CMD) and Biological, Chemical Munitions Disposal (BCMD). They also provide expertise in Advanced IEDD and in the investigation of accidents and incidents involving ammunition and explosives, where they are seen as Subject Matter Experts (SMEs). Weapons Intelligence is supplied by Royal Military Police, Intelligence Corps and Ammunition Technical Personnel who tap into the Combined Explosive Exploitation Cell (CEXC) units of the US. All prospective Ammunition Technicians attend a gruelling course of instruction at The Army School of Ammunition and the Felix Centre, United Kingdom. The time frame for an RLC Ammunition Technician to complete all necessary courses prior to finally being placed on an EOD team is around 36 months. Whereas the Engineer EOD training period although shorter in total is spread over a number of years and interspersed with operational experience, RE personnel may be posted to core trades such as carpentry or bridge building within their time as engineers. Royal Navy clearance divers also deploy teams both in the UK and on operations working on both IEDD (Improvised Explosive Device Disposal) teams as well as the disposal of conventional munitions. Royal Navy personnel spend their entire service working with and around explosives, and associated sciences. As such are given responsibilities relevant to their roles when it comes to conventional weapons;

Корольдік теңіз күштері: Жоғары су деңгейінен төмен табылған немесе теңіздік деп саналатын жарылғыш заттардың кез келген түрі.

PSBT

АҚШ-тың EOD-і АҚШ-та жергілікті PSBT немесе "Қоғамдық қауіпсіздік бомбалық техникасы" бар болса, бомбаны өңдей алатын болса, базадағы және базадан тыс шақыруларға жауап береді; жарылғыш заттармен тек EOD мамандары ғана айналысуы керек. "Қауіпті құрылғылар техникасы" деп те аталатын PSBT-лар көбінесе полиция бөлімдерінің құрамында болады, бірақ командалар өрт сөндіру қызметтері немесе төтенше жағдайларды басқару агенттіктері тарапынан да құрылуы мүмкін. Сертификат алу үшін PSBT Алабама штатындағы Redstone Arsenal-да орналасқан ФБР-дің Қауіпті құрылғылар мектебіне қатысуы тиіс, ол Армияның оқ-дәрі мектебіндегі Феликс орталығы деп аталатын Халықаралық IEDD оқу мектебінің үлгісімен салынған. Бұл мектеп оларға қауіпті құрылғыларды анықтау, диагностикалау және залалсыздандыру туралы білім алуға көмектеседі. Сонымен қатар, олар қауіпті құрылғылар бойынша дәлелдерді жинауға және бомбалау істері бойынша сотта сарапшы куәгер ретінде жауап беруге дайындалады.

UXO

Бомбалау полигондарын басқа мақсаттарға қайта пайдалану үшін, олар барлық жарылмаған оқ-дәрілерден тазартылуы тиіс. Мұндай жұмысты әдетте осы салада оқытылған азаматтық мамандар атқарады, олардың көпшілігі бұрын жарылғыш заттарды жою қызметінде болған. Бұл техникалық мамандар полигон аумақтарын терең зерттеу үшін арнайы құралдарды пайдаланады. Оқ-дәрілер табылған жағдайда, оларды қауіпсіздендіріп, полигоннан шығарып алады.

Басқа (оқу, тау-кен, сауық-өрнек)

Бомбаларды немесе оқ-дәрілерді залалсыздандырудан, оқу-жаттығулар өткізуден және дәлелдер ұсынудан өзге, EOD техниктері мен инженерлері басқа да мәселелерге жауап береді. EOD техниктері ескі немесе тұрақсыз жарылғыш заттарды – мысалы, тас карьерлерінде, кен өндірісінде қолданылатын немесе ескі/тұрақсыз фейерверктер мен оқ-дәрілерді жоюға көмектеседі. Олар сондай-ақ арнайы полиция бөлімшелеріне, шабуыл және кіру топтарына жасырын жарылғыш құрылғыларды табу және олардан сақтану бойынша көмек көрсетеді, сондай-ақ жарылыстан кейінгі тергеулер жүргізуге көмектеседі. EOD техниктерінің бомбалармен жұмыс істеу тәжірибесі мен білімі кез келген жарылыс оқиғасын тергеуде маңызды рөл атқарады. EOD техниктерінің жұмысының тағы бір бөлігі – үкіметтік барлау қызметтеріне көмек көрсету. Бұл жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлердің немесе басқа да қорғалатын адамдардың сапарлайтын, тұратын немесе баратын жерлерін тексеруді қамтиды.

Техникалар

Жалпы, EOD қауіпсіздік процедуралары (RSP) – бұл жауға қауіпсіз ординарлық заттарды немесе импровизациялық құрылғыларды залалсыздандыруға қолданылатын арнайы техникалық процедуралардан айыру мақсатында, қолжеткізуді және білімді шектеу үшін жария етуден қорғалатын сауда құпиясы болып табылады. Сауда құпиясын сақтаудың тағы бір себебі – қарсыластардың жаңа қолдануға қарсы құрылғыларды әзірлеуіне кедергі келтіру: егер жау нақты EOD техникаларын жақсы білсе, ол қолданыстағы қауіпсіздік процедураларына төзімдірек оқ-дәрі конструкцияларын жасауға тырысады. Бомбаны немесе оқ-дәріні залалсыздандыру үшін көптеген техникалар бар. Техниканы таңдау бірнеше факторға байланысты. Ең маңызды фактор – оқ-дәрінің немесе құрылғының адамдарға немесе маңызды нысандарға жақындығы. Алыс жерлердегі жарылғыш заттармен жұмыс істеу, халық тығыз қоныстанған жерлердегіден өте ерекше. Қазіргі заманғы бомбаларды жою операторының міндеті – өз жұмысын мүмкіндігінше қашықтан орындау. Бомбаға қол тигізу тек өмірге қауіп төндіретін жағдайда ғана жасалады, онда адамдар мен маңызды құрылымдарға қауіпті азайту мүмкін болмайды. EOD техниктерінің қашықтан жұмыс істеу үшін көптеген құралдары бар, соның бірі – RCV, яғни қашықтан басқару көлігі, сонымен қатар "Wheelbarrow" деп те аталады. Камералармен, микрофондармен және химиялық, биологиялық немесе ядролық заттарды анықтауға арналған сенсорлармен жабдықталған "Wheelbarrow" техникаға оқ-дәрінің не екенін анықтауға көмектеседі. Көптеген роботтарда есікті ашуға немесе оқ-дәріні немесе бомбаны жылжытуға қажет болған жағдайда қолға ұқсас манипуляторлар бар. Алғашқы "Wheelbarrow" 1972 жылы майор "Пэт" Уилсон Паттерсон RAOC және оның командасы CAD Kineton-дағы Бомбаларды жою мектебінде жасалған және Уақытша Ирландия Республикалық Армиясының бомбаларына қарсы күресте оқ-дәрі техниктері қолданған. Сондай-ақ, оқ-дәрінің немесе бомбаның ішін диагностикалауға мүмкіндік беретін құралдар да өте пайдалы. Бұған медициналық қызметкерлер қолданатын рентгенге ұқсас құрылғылар және оқ-дәрінің немесе бомбаның ішіндегі дыбыстарды, иістерді тіпті суреттерді анықтап, түсіндіруге көмектесетін жоғары өнімді сенсорлар жатады. Техниктер оқ-дәрінің не екенін және оның қандай күйде екенін анықтағаннан кейін, оны залалсыздандыру процедурасын әзірлейді. Бұл қауіпсіздік элементтерін ауыстыру сияқты қарапайым нәрселерді немесе жарылғыш заттарды қолдану арқылы заттың оқ ату тізбегінің бөліктерін кесу, тығыздау, байлау немесе алып тастау сияқты қиын нәрселерді қамтуы мүмкін. Мүмкіндігінше бұл қашықтан орындалады, бірақ кейде роботтың көмегі жетпейді және техниктер өздерін қауіпке тігіп, бомбаға жақын баруға мәжбүр болады. Техниктер арнайы қорғаныш костюмдерін киеді, олар жалынға және бөлшектерге төзімді материалдан жасалған, оқтан қорғайтын жилеттерге ұқсас. Кейбір костюмдерде ішкі салқындату, күшейтілген есту және басқару орталығымен байланыс сияқты қосымша мүмкіндіктер бар. Бұл костюм техниктердің аман қалу мүмкіндігін арттыруға арналған, егер олар жақын жерде болған кезде оқ-дәрілер немесе бомбалар жарылса. Сирек жағдайларда, оқ-дәрінің немесе бомбаның ерекшеліктері техниктерге оны алдымен аймақтан шығарып алуға мүмкіндік береді. Мұндай жағдайларда, контейнерлік ыдыс қолданылады. Қашықтан басқару әдістерін қолдана отырып, техник затты контейнерге салып, оны залалсыздандыруды аяқтау үшін алыс жерге кетеді. Бұл процедура "Қауіпсіздік процедурасы" деп аталады және көп уақытты алуы мүмкін. Құрылғылардың құрылысына байланысты, қолданылған қауіпсіздік әдісінің дұрыс жұмыс істегенін қамтамасыз ету үшін күту кезеңі қажет. Тағы бір техника – трепанация, онда бомбаның қабырғасына тесік жасалып, жарылғыш заттар бу және қышқыл ваннасының көмегімен сұйытылып алынады. Кәсіби EOD мамандары білікті білімге, дағдыларға және жабдыққа ие болса да, олар туа біткен қауіптерге байланысты бақытсыздыққа ұшырамайды: 2010 жылдың маусым айында Геттингендегі құрылыс жұмысшылары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінен қалған 500 килограмдық одақтас бомбаны жер астынан шамамен 7 метр тереңдікте тапты. Германияның EOD сарапшылары хабардар етіліп, оқиға орнына келді. Жақын жерде тұратын тұрғындар эвакуацияланып, EOD мамандары бомбаны залалсыздандыруға дайындалып жатқанда, ол жарылып, үш сарапшы қаза тауып, алты адам жарақат алды. Қаза тапқандар мен жарақат алғандардың әрқайсысының 20 жылдан астам тәжірибесі болды және бұрын 600-дан 700-ге дейін жарылмаған бомбаларды залалсыздандырған. EOD мамандарын өлтірген және жарақаттаған бомба, 65 жылдан астам жер астында болғаннан кейін өте тұрақсыз болған кешіктірілген әрекетті химиялық оқшаулау құрылғысымен жабдықталғандықтан ерекше қауіпті типке жатты.

Generally, EOD render safe procedures (RSP) are a type of tradecraft protected from public dissemination in order to limit access and knowledge, depriving the enemy of specific technical procedures used to render safe ordnance or an improvised device. Another reason for keeping tradecraft secret is to hinder the development of new anti handling devices by their opponents: if the enemy has thorough knowledge of specific EOD techniques, it can develop fuze designs which are more resistant to existing render safe procedures. Many techniques exist for the making safe of a bomb or munition. Selection of a technique depends on several variables. The greatest variable is the proximity of the munition or device to people or critical facilities. Explosives in remote localities are handled very differently from those in densely populated areas. The role of modern bomb disposal operators is to accomplish their task as remotely as possible. Actually laying hands on a bomb is only done in an extremely life threatening situation, where the hazards to people and critical structures cannot be reduced. EOD technicians have many tools for remote operations, one of which is the RCV, or remote control vehicle, also known as the "Wheelbarrow". Outfitted with cameras, microphones, and sensors for chemical, biological, or nuclear agents, the Wheelbarrow can help the technician get an excellent idea of what the munition or device is. Many of these robots even have hand like manipulators in case a door needs to be opened, or a munition or bomb requires handling or moving. The first ever Wheelbarrow was conceived by Major 'Pat' Wilson Patterson RAOC and his team at the Bomb Disposal School, CAD Kineton in 1972 and used by ammunition technicians in the battle against Provisional Irish Republican Army bombs. Also of great use are items that allow ammunition technicians to remotely diagnose the innards of a munition or bomb. These include devices similar to the X ray used by medical personnel, and high performance sensors that can detect and help interpret sounds, odors, or even images from within the munition or bomb. Once the technicians determine what the munition or device is, and what state it is in, they will formulate a procedure to disarm it. This may include things as simple as replacing safety features, or as difficult as using high powered explosive actuated devices to shear, jam, bind, or remove parts of the item's firing train. Preferably, this will be accomplished remotely, but there are still circumstances when a robot won't do and technicians must put themself at risk by personally going near the bomb. Technicians will don specialized protective suits, using flame and fragmentation resistant material similar to bulletproof vests. Some suits have advanced features such as internal cooling, amplified hearing, and communications back to the control area. This suit is designed to increase the odds of survival for technicians should munitions or bombs detonate while they are near it. Rarely, the specifics of a munition or bomb will allow the technician to first remove it from the area. In these cases, a containment vessel is used. Using remote methods, the technician places the item in the container and retires to a remote area to complete the defusion. This procedure, called a Render Safe Procedure, can take a great deal of time. Because of the construction of devices, a waiting period must be taken to ensure that whatever render safe method was used worked as intended. Another technique is Trepanation, in which a bore is cut into the sidewall of a bomb and the explosive contents are extracted through a combination of steam and acid bath liquefaction of bomb contents. Although professional EOD personnel have expert knowledge, skills and equipment, they are not immune to misfortune because of the inherent dangers: in June 2010, construction workers in Göttingen discovered an Allied 500 kilogram bomb dating from World War II buried approximately 7 metres below the ground. German EOD experts were notified and attended the scene. Whilst residents living nearby were being evacuated and the EOD personnel were preparing to disarm the bomb, it detonated, killing three of them and injuring 6 others. The dead and injured each had over 20 years of hands on experience, and had previously rendered safe between 600 and 700 unexploded bombs. The bomb which killed and injured the EOD personnel was of a particularly dangerous type because it was fitted with a delayed action chemical fuze, which had become highly unstable after over 65 years under ground.

Бомбаларды жою машинасы

Бомбаларды жою машинасы – бомбаларды жою тобының жабдықтар мен бомбаларды жою роботтарын тасымалдауға немесе бомбаларды кейінірек жою үшін сақтауға қолданылатын көлік құралы. Олар көбінесе фургон немесе жүк көлігі болып келеді, әдетте көлік құралының артқы жағында кем дегенде бір бомбаны қауіпсіз сақтау камерасы және бомбаларды жою роботтарының көлікке кіруі үшін пандус орнатылған. Бомбаларды жою машиналары, әдетте, жарылысқа төзімді болмайды және жарылғыш заттарды жою үшін ғана пайдаланылады, оларды тікелей залалсыздандыру үшін емес.

Портативті рентгендік жүйелер

Тасымалданатын рентген жүйелері бомбаға араласу алдында оның рентген суретін алу үшін қолданылады. Мақсаты, мысалы, химиялық зарядтың бар-жоғын анықтау немесе детонатордың жай-күйін тексеру болып табылады. Болаттың қалың қабырғасы жоғары энергиялы және қуатты көздерді талап етеді.

Жобаланған су бұзылушы

Болжамды су бұзатын құрылғылар бомбаларды жою үшін су снаряды тәрізді зарядты пайдаланады, құрылғыны жарып, кез келген детонациялық байланыстарды бомбадағы кез келген фитиль немесе қауіпсіздік құрылғысынан жылдам үзеді. Мысалы, BootBanger, бомба тасымалданады деген күдікпен автомобильдердің артқы бөлігінің астына орналастырылады. Болжамды су бұзатын құрылғылар BootBanger сияқты бағытталған немесе Bottler сияқты барлық бағытта жұмыс істейтін болуы мүмкін.

Шошқа таяғы

Pigstick – британдық армияның 1970-ші жылдары IRA бомбаларына қарсы Wheelbarrow қашықтан басқарылатын көлік құралында жиі қолданылатын су ағынымен бұзу құралы. Ол бомбаның тізбегін бұзатын және жарылу қаупін азайта отырып, оны қауіпсіздендіретін, жанар маймен қозғалатын су шашырату арқылы жұмыс істейді. Қазіргі заманғы Pigstick сенімді және минималды күтіммен көп рет қолданылуы мүмкін. Ол бүкіл әлемде қолданылады. Ол ұзын және салмағы бар, нығайтылған болаттан жасалған және қашықтан басқарылатын көлік құралына (ROV) орнатылуы мүмкін. Бұл факторлар оны IED-ді қауіпсіздендірудің тиімді құралына айналдырады. Дегенмен, ол толыққанды шешім емес: ол өнеркәсіптік газ баллондары немесе сыра бөшкелері сияқты қатты контейнерлерге орналасқан IED-термен күресе алмайды, ал басқа да бұзу құралдары осы және басқа да жағдайларды, соның ішінде автомобиль бомбаларын бейтарап ету үшін жасалған. Құрылғының идеясы майор 'Пат' Уилсон Паттерсон RAOC және оның командасы CAD Kineton-дағы Миналарды жою мектебінде пайда болды. Ол, ол Royal Signals құрамындағы кіші лейтенант болғанда, 1940-шы жылдардың соңында Үндістанда SOE-мен бірге Pathfinder ретінде қызмет еткенде, шошқа тігу спортын ұнатқандықтан Pigstick деп аталды. Құрылғы 1971 жылдың соңында Майк Баркер MBE және Питер Хаббард OBE ғалымдары RARDE Fort Halstead-те, Солтүстік Ирландиядағы алғашқы қолдануға қарсы құрылғысы бар IED-ді қауіпсіздендіруге тырысқаннан кейін бірнеше апта бойы үлкен қысыммен жұмыс істеп әзірленді. Олар кеме корпусына бекітілген миналарды бұзуға арналған прототиптік жабдықтан бастап, көптеген сынақтар мен қателер арқылы сол кезде кең таралған қолдануға қарсы құрылғылары бар IED-термен күресе алатын бұзу құралын жасады. Баркер бұл құрылғыны алғаш рет Солтүстік Ирландияда Джордж Стайлз және оның командасына прототипін көрсету үшін пайдаланды. Pigstick прототипі Хаббардтың командасының мүшесі Боб Уайт MBE-мен қайта жасалды, бастапқы 20 кг салмағынан қазіргі 2.95 кг-ға дейін азайтылды, бірақ оның ішкі баллистикалық дизайны түпнұсқасына сәйкес сақталды. 1972–1978 жылдар аралығында, экспортталған машиналарды ескере отырып, 400-ден астам Wheelbarrow террористік құрылғылармен жұмыс істеген кезде жойылды. Көптеген жағдайларда, машинаның жоғалуы EOD маманының өмірін сақтап қалғанын болжауға болады. | 1998 жылғы 21 қазан күнгі Парламент палатасының дебаттары.

Pigstick is the British Army term for the waterjet disruptor commonly deployed on the Wheelbarrow remotely operated vehicle against IRA bombs in the 1970s. It fires a jet of water driven by a propellent charge to disrupt the circuitry of a bomb and disabling it with a low risk of detonation. The modern pigstick is reliable and can be fired many times with minimal maintenance. It is now used worldwide. It is long and weighs It is made of hardened steel, and can be mounted on a remotely operated vehicle (ROV). These factors make it an effective way to render IEDs safe. It is not a panacea, however: it cannot deal with IEDs packed in hard containers such as industrial gas bottles or beer kegs, and other disruptors have been designed to deal with those and a range of other situations including car bombs. The device’s concept originated with Major 'Pat' Wilson Patterson RAOC and his team at the Bomb Disposal School, CAD Kineton. It was christened pigstick in reference to his enjoyment of the sport of pig sticking when, as a subaltern in the Royal Signals, he was a Pathfinder with the SOE whilst in India in the late 1940s. The device was developed by the scientists Mike Barker MBE and Peter Hubbard OBE at RARDE Fort Halstead in late 1971 working under great pressure over a period of several weeks after an ATO died in Northern Ireland attempting to render safe the first IED in the theatre to contain anti handling devices. They started with a prototype equipment designed to disrupt limpet mines attached to a ship's hull and through a process of many trials and error developed a disruptor that could deal with the crop of IEDs with anti handling devices prevalent at the time. Barker used the device operationally for the first time in Northern Ireland during a visit there to demonstrate their prototype to George Styles and his team. The Pigstick prototype was re engineered by a member of Hubbard's team, Bob White MBE, down from its original 20 kg to its current 2.95 kg form but its internal ballistic design remained true to the original. in the period 1972–1978, and taking into account machines which had been exported, over 400 Wheelbarrows were destroyed while dealing with terrorist devices. In many of these cases, it can be assumed that the loss of a machine represented the saving of an EOD man's life.|House of Commons Hansard Debates for 21 Oct 1998

ЗЕУС

ZEUS HLONS АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Жарылғыш қару-жарақтарды жою технологиялық бөлімшесі (NAVEODTECHDIV) тарапынан жер бетіндегі миналарды және жарылмаған оқ-дәрілерді (UXO) заласыздандыру мақсатында әзірленген. Ол орташа қуатты коммерциялық қатты күйдегі лазерді (SSL) және сәуле бағытталған басқару жүйесін пайдаланады, бұл жүйе Хамвиге (HMMWV) орнатылған және жабдықтау жолдары мен миналау аймақтарынан жер бетіндегі миналарды, жасалған бомбаларды немесе жарылмаған оқ-дәрілерді (UXO) жоюға арналған.

Бомбаларды ұстайтын камера

Қаптау камераларының кең ауқымы бар. Ең қарапайымдары кейде жарылыстан пайда болатын сынықтардың бір бөлігін ғана тоқтататын қауіпсіздендіру ыдыстары болып табылады. Спектрдің екінші ұшында химиялық, биологиялық немесе радиоактивті заттарды ұстап тұра алатын, бірнеше дүрбілікке төтеп бере алатын жоғары сапалы газ өткізбейтін камералар бар. Барлық типтегі қаптау камераларын сүйретілетін тіркемелерге немесе арнайы жарылғыш заттарды жою (EOD) көліктеріне орнатуға болады.

ҚКҚ костюмдері

Ұлыбританияда IEDD-нің (жарылғыш құрылғыларды жоюшылардың) ұзақ тарихы бар және осы мамандық бойынша қорғау жылдар бойы жетілдіріліп келді. 1969 жылы Гонконгтағы маоистік терроризм қатеріне жауап ретінде Mk1-ден бастап, 1974 жылы Солтүстік Ирландиядағы IRA қатеріне жауап ретінде Mk2-ге дейін, ал 1980 жылы Mk3-тің жаңа нұсқасы жаңа шлеммен толықтырылды. 1993 жылы қолдануға берілген Mk4 EOD костюмі дененің ең осал бөліктеріне (бас, бет және кеуде) максималды қорғауды қамтамасыз етеді, бөлшектерден және жарылыстан қорғайды. Қазіргі MKV/VI жүйесі 2004 жылы енгізілді және бұл MOD/NP Aerospace бірлескен жобасы болды. Дене мүшелерінің арасында ешқандай қорғауы жоқ жалғыз бөлігі – қолдар.

Танымал мәдениетте

2008 жылы түсірілген "The Hurt Locker" фильмі Ирак соғысы барысында бүлікшілердің шабуылына ұшыраған АҚШ армиясының EOD тобының қызметін және олардың жауынгерлік қиындықтарға психологиялық реакцияларын көрсетеді. "Trigger Point" британдық телесериалы Лондон қаласы бойынша террористік қауіптерге қарсы күресетін Метрополитен полициясының Экспо бөлімінің жұмысын баяндайды.