Кіріспе

Ирландиялық ғалым, испанист, жазушы және музыкант (1894-1976) Уолтер Фицвильям Старки CMG, CBE, Litt. D (9 тамыз 1894 - 2 қараша 1976) - ирланд ғалымы, испанист, жазушы және музыкант. Оның беделі негізінен оның танымал саяхат жазуына негізделген: Raggle Taggle (1933), Spanish Raggle Taggle (1934) және Don Gypsy (1936). Ол испан әдебиетінің аудармашысы және рома халқының (сиғандар) жетекші авторитеті ретінде белгілі. Ол рома тілінде еркін сөйлейді.

Ерте өмір

Баллибрак, Киллини, Дублин округіне туған ол Уильям Джозеф Майлз Старки (1860-1920) мен Мей Кэролайн Уолштың үлкен ұлы болды. Оның әкесі грек ғалымы және Аристофанның аудармашысы және Ұлыбританиядағы Ирландияның Ұлттық білім беру жөніндегі соңғы резидент комиссары (1899-1920). Оның әпкесі Эдит Старки Артур Рэкхэмге үйленген белгілі суретші, ал оның құдасы Джон Пентленд Махаффи, Оскар Уайльдтың мұғалімі болды. Академик Энид Старки оның қарындасы еді. Старки жазушылар, суретшілер мен академиктермен араласып өсті. Ол Шрусбери мектебінде және Дублиндегі Тринити колледжінде білім алды, ол 1920 жылы классика, тарих және саясаттану бойынша бірінші сыныптық құрметпен бітірді. 1913 жылы Корольдік Ирландия музыка академиясында скрипкадан бірінші орын алғаннан кейін, әкесі ұлына дәстүрлі мансап тілегендіктен, Лондон симфониялық оркестрінің дирижері сэр Генри Вудтың сынағынан бас тартты. Оның скрипка мұғалімі атақты итальяндық виртуоз және композитор Ахилл Симонеттти болды, оны Николо Паганинидің жалғыз шәкірті Камилло Сивори оқытқан. Ол 1926 жылы Троица колледжінің мүшесі және 1926 жылы испан тілінің алғашқы профессоры болды; оның лауазымы испан және итальян тілдерін қамтыды (ол жерде 1776 жылы итальян және испан тілдерін қамтитын бұрынғы "Заманауи тілдер профессоры" болды). Оның Троицадағы шәкірттерінің бірі Сэмюэл Беккет болды. Старки өмір бойы созылмалы астмамен ауыратындықтан, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Италияның жылы климатқа жіберілді, онда ол YMCA-ға қосылып, британдық әскерлерді көңіл көтереді. 1918 жылы қарашада қол қою келісімінен кейін ол Монтебелло-Висентино қаласында бес венгр цыган тұтқынына достық қарым-қатынас орнатып, оларға уақытша скрипкалар жасау үшін ағаш алуға көмектесті. Олардың бірі Фаркасқа қандас болып, бір күні Венгрияға барып, оның циган тайпасына араласамын деп ант берді. Бұл анты оның өмір жолына әсер еткен. Солтүстік Италияда гастрольге шыққан кезінде ол Италиялық Қызыл Крест медбикесі және Генуядағы ауруханада науқастар мен жарақаттанған сарбаздарға ән шырқаған әуесқой опера әншісі Италия Аугуста Порчиеттимен танысты. Олар 1921 жылы 10 тамызда үйленді және Лэнди Уильям және Альма Дельфина атты ұл мен қыз болды.

Аббат театры

Луиджи Пиранделло туралы кітабы жарық көргеннен кейін, Старки 1927 жылы У. Б. Йейтс шақыруымен Абби театрының директоры болды. Соңғы уақыттағы қойылымдары даулы болды, оның рөлдерінің бірі - фракциялардың арасын реттеуші ретінде әрекет ету еді. 1928 жылы Старки Италияда болған кезде, Йейтс, леди Грегори және Леннокс Робинсонмен бірге, басқа екі басқарма мүшелері, Шон О'Кейсидің бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты төртінші пьесасы "Күміс Тассиді" қабылдамады. Ол Дублинге оралғанда басқа кеңес мүшелерімен келіспеушілігін білдіріп: "Бұл пьеса соғыс қатыгездігін көрсету мақсатында жазылды және жұртшылыққа оны өздері бағалауға рұқсат етілуі керек. О'Кейси драманың жаңа түрін іздеп жүр, ал Аббат театры бұл пьесаны шығаруға тиіс". Abbey театрында бұрын жеткен табыстарынан кейін, бұл бас тарту көп дау тудырды және О'Кейси театрмен қарым-қатынасын үзді және пьесаны Лондонға алып барды, ол 1929 жылы 11 қазанда Аполлон театрында Чарльз Логтонмен және Барри Фицджеральдпен Реймонд Массидің режиссерлігімен премьера болды. Көптеген бақылаушылар үшін О'Кейсидің жоғалуы Аббатхананың құлдырауының басталуы болды. Келесі жылы (1928) басқарма Денис Джонстонның модернисттік пьесасы "Shadowdance" пьесасын қабылдамады, ал Старки Джонстонға жаман хабарды беруді тапсырды. Ол өзінің кішігірім қолжазбасымен жобаның атау бетінде бес сөзді (Леди Грегориге қатысты) жазды, "Қарт ханым "ЖОҚ" дейді", Джонстон келесі жылы Дублиннің Гейт театрында қойылмас бұрын пьесаны қайта атады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Ұлыбритания католиктерді Испанияға өздерінің өкілдері ретінде жіберді, сондықтан Ирландия католиктері, скрипка ойнаған Старкиді Британ Кеңесінің өкілі ретінде Мадридке жіберді, бұл оны Дублиннің театры мен түнгі өмірінен алып кетті. Ол 1942 жылы 17 қыркүйекте Абби театрынан кетіп, сол күні Хилтон Эдвардс пен Мишеал МакЛиаммордың Гейт театрының директорлар кеңесінде болу шақыруын қабылдады. Ол Халықаралық фашистік зерттеулер орталығының (CINEF) негізін қалаушылардың бірі болды. Оның жалғыз басылымы, Фашизмді зерттеу (1928), оның "Айрландия қайда бара жатыр? Ирландия еркін мемлекеті туралы ойлар? 1930 жылдары ол Бенито Муссолинидің қорғаушысы болды, онымен 1927 жылы сұхбат алған болатын. Жалпы алғанда, ол кооперативтер туралы жазған шығармаларында ирланд ақыны және мистик Джордж Уильям Расселдің (AE) ықпалына ие болды. Ол 1935 жылы Абиссинияға барып, кейіннен Италияның сондағы науқанына қолдау білдіріп, Эмон де Валераның санкцияларға шақыруына қарсылық білдірді, өйткені олар Италияны одан әрі оқшаулап, Бенито Муссолиниді Адольф Гитлермен одаққа итермелейді деп қорқытты. Алайда Мадридте тағайындалғаннан кейін көп ұзамай оның әйелі Муссолинидің агенті деп аталудан аулақ болу үшін өзінің "Италия" деген есімін тастады.

Британдық институт, Мадрид

Испанияға ағылшын мәдени өкілі ретінде жіберілген ол Мадридтегі Британ институтының негізін қалаушы және алғашқы директоры болды (1940-1954), және Барселона, Бильбао, Севилья және Валенсияда филиалдар ашты. Институт Британдық Кеңесі қолдауымен лекциялар мен көрмелер арқылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде испандықтарға ықпал етіп, Испанияның бейтараптығын сақтауға көмектесті. Бұл лауазымға қол қойғаннан кейін ол лорд Ллойдке жаңа кітаптар жазбайтынын және соғыстың соңындағы "Рэгл Тагл Циган" атты кітапты тыныштандырмақ екенін уәде етті. Алайда Испания соғыспайтын мемлекет болғандықтан, бүкіл Еуропадан келген босқындар үшін пана болды, сондықтан оның цигандармен достық қарым-қатынасты қысқарту туралы уәдесі іс жүзінде жүзеге аспай қалды. Институт жергілікті азаматтарға қарсы тұруға бейімделген британдық елшіліктен бөлек тұрды. Ол Испанияның азаматтық соғысынан кейінгі Испанияның зияткерлік тұтылуынан аман қалғандарға елшілік болды. Старкидің алғашқы жетістіктерінің бірі - 1940 жылдың қазан айында Мадридтен АҚШ-қа бара жатқан чех пианині Рудольф Фиркуснидің концерті. Старки жаңа Стейнвейді таба алды және концерт Мадрид қоғамының маңызды жиналысын, сондай-ақ Америка елшілігінің өкілдері мен Голландия, Польша, Египет, Түркия және Чехия министрлерін біріктірді. 1943 жылдың мамыр айында актер Лесли Говард Гитлердің іс-әрекеті мен пьесаның ұқсастығын көрсеткен Гамлет туралы лекция оқып беру үшін Мадридке келді. Лиссабоннан Лондонға қайтып келе жатқанда, ол ұшақпен сапар шеккен BOAC 777 рейсі Бискай шығанағының үстінде атып түсірілді. Төрт экипаж мен он үш жолаушының арасында англо-герман және еврей белсендісі Уилфрид Израиль, Франсис Герман Коулрик және Мадридтегі Британ институтында бірге түскі тамақтанып отырған Гордон Томас Маклин болды. Кез келген кешке Старки Calle Almagro 5 институтында Пьо Бароха сияқты ұлы романдар жазушысын, Камило Хосе Села сияқты көтеріліп келе жатқан жұлдызды (Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығының иегері, 1989), эссеші Азоринді, Хоакин Родриго сияқты композиторларды және Игнасио Зулоага сияқты суретшілерді табады деп есептеуге болады. Ол артында гүлденген институт қалдырды. Соғыс кезінде ол сондай-ақ Францияда атып түсірілген британдық ұшқыштар үшін Пиренейлер арқылы қашу жолын ұйымдастыруға және пайдалануға көмектесті. Уолтер мен Огюста Старкилер сондай-ақ Calle del Prado 24-үйіндегі үлкен пәтерлерін қашып кеткен әскери тұтқындар мен еврей босқындары үшін қауіпсіз үй ретінде пайдалануға рұқсат берді. 1947 жылдан 1956 жылға дейін Старки Мадридтің Комплутенсе университетінде салыстырмалы әдебиет профессоры болды. 1954 жылы ол Дублиндегі Тринити колледжінің құрметті мүшесі болып сайланды. UCLA-дан зейнеткерлікке шыққаннан кейін Старки әйелі Италия Аугустамен Мадридке оралды. 1976 жылы 2 қарашада ауыр жүрек ауруы мен астма шабуылдарынан қайтыс болды. Италия оны 1977 жылы 10 мамырда алты айдан кейін ұстанды. Олар Мадридтегі Британдық зиратта жерленген.

Жазбалар

Ол өзінің саяхаттарымен атақ-даңққа ие болды және "Time" журналы оны қазіргі заманғы "сиған" ретінде сипаттады. Ол университет демалысындағы бродяга ретінде өз тәжірибесін "Рэггл Теггл" романында цигандардың ізінен өтіп, "Мажарстан мен Румынияда скрипкамен оқиғалар" деп атады және Джордж Борроу дәстүріндегі пикарестік есептер, Артур Ракхэмнің фронтистері бар "Испандық Рэггл Теггл" және "Дон Циган" атты жалғауларын жариялады. Оның циган өмірін зерттеуі ғылыми емес, анекдотикалық болғанмен, бұл көшпелі халық туралы түсінік береді. Ол "Алтын ғасырдың сегіз испан пьесасы" деп аталатын "Modern Library" жинағында испандық "Алтын ғасыр" пьесаларының 1964 жылғы аудармасын басып шығарумен қатар, 1954 жылы Лондондағы Macmillan Publishers баспасында "Дон Кихот" кішірейтілген аудармасын қатты қапталған түрінде жариялады. Гюстав Доре француз тіліндегі басылым үшін 1863 жылы жасаған суреттермен иллюстрацияланған Старкидің Сервантес туралы биографиялық кіріспесі 116 бетті құрады. 1957 жылы оның аудармасының қысқартылған нұсқасы Mentor Books үшін АҚШ-та басылып шықты, ал кіріспе жеті бетке қысқартылды. 1964 жылы Старки өзінің аудармасының толық және қысқартылмаған нұсқасын New American Library үшін жариялады. Қазіргі ағылшын тілінде жазылған, олардың қысқаша және қысқартылған нұсқалары басылымнан бері басылып шығарылған және өте дәл болып саналады, бірақ Старки кейде ирланд жарғағын және сөз тіркесін қолданады (мысалы, "Мен ойлаймын" деген сөздің орнына "Мен ойлаймын" деген сөз тіркесі және "Сен үшін жаман!") ауылшаруа кейіпкерлерінің аузына. Бұл оның "Алтын ғасырдың сегіз испан пьесасы" жинағында жарияланған Лопе де Руэданың қысқаша бір актерлік кейіпкері "Маска" атты аудармасында қайталанатын сипаты.