Кіріспе

Құмакеялар - Peracarida суперорденінің шағын теңіз құмырсқалары, кейде капоталы немесе коммалы креветкалар деп аталады. Олардың ерекше сыртқы түрі мен денелерінің біркелкілігі оларды басқа қаңқалылардан оңай ажыратуға мүмкіндік береді. Олар көбінесе теңіз ортасында, саз және құм сияқты жұмсақ жер қойнауында тіршілік етеді. Кумакеяның 1500-ден астам түрі ресми сипатталған. Құмакеяның түрлерінің әртүрлілігі тереңдікпен бірге артады.

Анатомия

Құмакеялардың кефалоторакс-сыны қатты ұлғайған, қаптамасы, жұқа құрсағы және екіге бөлінген құйрығы бар. Көптеген түрлердің ұзындығы әр түрлі болады. Типтік кумацеяның қабығы бірнеше біріктірілген арқалық бас бөліктері мен көкіректің алғашқы үш сомитінен тұрады. Бұл қабық тыныс алу мен тамақтануға арналған қосымшаларды қамтиды. Көптеген түрлерде бас қалқанының алдыңғы жағында екі көз бар, көбінесе бір арқалық көз жапырағына біріктіріледі. Кеуде қуысының артқы бес сомиті переонды құрайды. Плеон (ішек) алты цилиндрлі сомиттерден тұрады. Бірінші антеннаның (антеннаның) екі жалаушасы бар, сыртқы жалаушасы әдетте ішкі жалаушадан ұзын болады. Екінші антенна әйелдерде қатты азаяды және еркектерде көптеген сегменттерден тұрады. Құмакеялардың ауыз бөлігінің алты жұбы бар: бір жұп жамбас, бір жұп жоғарғы жақ сүйектері, бір жұп жоғарғы жақ сүйектері және үш жұп жоғарғы жақ сүйектері.

Экология

Құмалықтар негізінен теңіздегі қаңқалылар. Алайда кейбір түрлер тұздылығы төмен суларда, мысалы, тұщы суларда (мысалы, сағаларда) өмір сүре алады. Каспий теңізінде олар тіпті оған құятын кейбір өзендерге дейін жетеді. Бірнеше түрі су аралық аймақта өмір сүреді. Көптеген түрлер бір жыл немесе одан аз өмір сүреді және өмір бойы екі рет көбейеді. Терең теңіз түрлерінің зат алмасуы баяу, сондықтан олар ұзақ өмір сүреді. Құмакеялар негізінен тұнбадан микроорганизмдер мен органикалық материалмен қоректенеді. Батыста тіршілік ететін түрлер азығын сүзгілейді, ал құмда тіршілік ететін түрлер құмның жеке түйіршіктерін қарайды. Кампиласпис туысы мен бірнеше туысқан туыстарда жамбас бұрыштары тесікті мүшелерге айналады, оларды форминиферлер мен шағын қаңылтырларға қарсы пайдалану мүмкін. Көптеген жағалаудағы су түрлерінің күндізгі циклі бар, аталықтары түнде шөгіндіден шығып, су бетінде көбейеді.

Маңыздылық

Амфиподалар сияқты, кумакеялар да көптеген балықтар үшін маңызды азық-түлік көзі болып табылады. Сондықтан олар теңіздің азық-түлік тізбегінің маңызды бөлігі болып табылады. Олар барлық құрлықтарда кездеседі.

Көбею және даму

Кумакеялар жыныстық диморфизмнің айқын үлгісі болып табылады: аталық және аналық жыныстар сыртқы түрінде айтарлықтай ерекшеленеді. Екеуінің де қабығында әр түрлі әшекейлері бар (сетация, түйме, қырқалар). Басқа айырмашылықтар - екінші антеннаның ұзындығы, еркектерде плеоподтардың болуы және әйелдерде марсупиумның (көкше қапшығының) дамуы. Жалпы, әйелдер еркектерге қарағанда көп, ал әйелдер еркектерге қарағанда үлкен. Кумакеялар эпиморфты, яғни дене сегменттерінің саны даму кезінде өзгермейді. Бұл - толық емес метаморфозаның бір түрі. Аналық балапандар ұрық түйіндерін біраз уақыт бойы өздерінің түйеқұйрықтарында ұстайды. Өрмекшілер марсупийді манка сатысында қалдырады, онда олар толықтай өсіп, тек соңғы жұп периоподтары ғана жоғалып кетеді.

Зерттеу тарихы

Cumacea отряды 1780 жылдан бері белгілі, Иван Иванович Лепечин "Oniscus scorpioides" түрін сипаттағаннан кейін (қазіргі Diastylis scorpioides). Сол кезде көптеген ғалымдар кумацеяларды декаподалардың личинкалық сатылары деп ойлаған. 1846 жылы оларды Хенрик Николай Кройер жеке орден ретінде таныды. Жиырма бес жылдан кейін, елуге жуық әртүрлі түрлер сипатталды, ал қазіргі уақытта 1500-ден астам сипатталған түрлер бар. Неміс зоологы Карл Вильгельм Эрих Циммер Кумацеялар отрядын өте мұқият зерттеді.

Қалдық деректері

Кумакеялықтардың қазба деректері өте аз, бірақ Миссиссипп дәуіріне дейін созылады. Ерте юра дәуіріндегі Қумтекейдің қазбалары тірі формалардан мүлдем өзгеше емес (Bacescu & Petrescu 1999). Eobodotria muisca 2019 жылы Колумбияның ортаңғы креда кезеңіндегі қабаттарда табылды. Құйрықты, ауызды, переоподтарды, сеталарды, уроподтарды, антенналарды, тіпті омматидияларды, кішкентай көздерді сақтап қалды. Эободотрия теңіздегі коммалардың қазба деректері бойынша шамамен 165 миллион жылдық аралықта орналасқан, бұл филогенетикалық зерттеулер үшін сенімді калибрлеу нүктесін қамтамасыз етеді. Бұл түр - Cumacea гүлшоғырының алғашқы белгілі өкілі.