Кіріспе
Құмакеялар - Peracarida суперорденінің шағын теңіз құмырсқалары, кейде капоталы немесе коммалы креветкалар деп аталады. Олардың ерекше сыртқы түрі мен денелерінің біркелкілігі оларды басқа қаңқалылардан оңай ажыратуға мүмкіндік береді. Олар көбінесе теңіз ортасында, саз және құм сияқты жұмсақ жер қойнауында тіршілік етеді. Кумакеяның 1500-ден астам түрі ресми сипатталған. Құмакеяның түрлерінің әртүрлілігі тереңдікпен бірге артады.
Cumacea is an order of small marine crustaceans of the superorder Peracarida, occasionally called hooded shrimp or comma shrimp. Their unique appearance and uniform body plan makes them easy to distinguish from other crustaceans. They live in soft bottoms such as mud and sand, mostly in the marine environment. There are more than 1,500 species of cumaceans formally described. The species diversity of Cumacea increases with depth.
Анатомия
Құмакеялардың кефалоторакс-сыны қатты ұлғайған, қаптамасы, жұқа құрсағы және екіге бөлінген құйрығы бар. Көптеген түрлердің ұзындығы әр түрлі болады. Типтік кумацеяның қабығы бірнеше біріктірілген арқалық бас бөліктері мен көкіректің алғашқы үш сомитінен тұрады. Бұл қабық тыныс алу мен тамақтануға арналған қосымшаларды қамтиды. Көптеген түрлерде бас қалқанының алдыңғы жағында екі көз бар, көбінесе бір арқалық көз жапырағына біріктіріледі. Кеуде қуысының артқы бес сомиті переонды құрайды. Плеон (ішек) алты цилиндрлі сомиттерден тұрады. Бірінші антеннаның (антеннаның) екі жалаушасы бар, сыртқы жалаушасы әдетте ішкі жалаушадан ұзын болады. Екінші антенна әйелдерде қатты азаяды және еркектерде көптеген сегменттерден тұрады. Құмакеялардың ауыз бөлігінің алты жұбы бар: бір жұп жамбас, бір жұп жоғарғы жақ сүйектері, бір жұп жоғарғы жақ сүйектері және үш жұп жоғарғы жақ сүйектері.
The carapace of a typical cumacean is composed of several fused dorsal head parts and the first three somites of the thorax. This carapace encloses the appendages that serve for respiration and feeding. In most species, there are two eyes at the front side of the head shield, often merged into a single dorsal eye lobe. The five posterior somites of the thorax form the pereon. The pleon (abdomen) consists of six cylindrical somites. The first antenna (antennule) has two flagella, the outer flagellum usually being longer than the inner one. The second antenna is strongly reduced in females, and consists of numerous segments in males. Cumaceans have six pairs of mouthparts: one pair of mandibles, one pair of maxillules, one pair of maxillae and three pairs of maxillipeds.
Экология
Құмалықтар негізінен теңіздегі қаңқалылар. Алайда кейбір түрлер тұздылығы төмен суларда, мысалы, тұщы суларда (мысалы, сағаларда) өмір сүре алады. Каспий теңізінде олар тіпті оған құятын кейбір өзендерге дейін жетеді. Бірнеше түрі су аралық аймақта өмір сүреді. Көптеген түрлер бір жыл немесе одан аз өмір сүреді және өмір бойы екі рет көбейеді. Терең теңіз түрлерінің зат алмасуы баяу, сондықтан олар ұзақ өмір сүреді. Құмакеялар негізінен тұнбадан микроорганизмдер мен органикалық материалмен қоректенеді. Батыста тіршілік ететін түрлер азығын сүзгілейді, ал құмда тіршілік ететін түрлер құмның жеке түйіршіктерін қарайды. Кампиласпис туысы мен бірнеше туысқан туыстарда жамбас бұрыштары тесікті мүшелерге айналады, оларды форминиферлер мен шағын қаңылтырларға қарсы пайдалану мүмкін. Көптеген жағалаудағы су түрлерінің күндізгі циклі бар, аталықтары түнде шөгіндіден шығып, су бетінде көбейеді.
Маңыздылық
Амфиподалар сияқты, кумакеялар да көптеген балықтар үшін маңызды азық-түлік көзі болып табылады. Сондықтан олар теңіздің азық-түлік тізбегінің маңызды бөлігі болып табылады. Олар барлық құрлықтарда кездеседі.
Көбею және даму
Кумакеялар жыныстық диморфизмнің айқын үлгісі болып табылады: аталық және аналық жыныстар сыртқы түрінде айтарлықтай ерекшеленеді. Екеуінің де қабығында әр түрлі әшекейлері бар (сетация, түйме, қырқалар). Басқа айырмашылықтар - екінші антеннаның ұзындығы, еркектерде плеоподтардың болуы және әйелдерде марсупиумның (көкше қапшығының) дамуы. Жалпы, әйелдер еркектерге қарағанда көп, ал әйелдер еркектерге қарағанда үлкен. Кумакеялар эпиморфты, яғни дене сегменттерінің саны даму кезінде өзгермейді. Бұл - толық емес метаморфозаның бір түрі. Аналық балапандар ұрық түйіндерін біраз уақыт бойы өздерінің түйеқұйрықтарында ұстайды. Өрмекшілер марсупийді манка сатысында қалдырады, онда олар толықтай өсіп, тек соңғы жұп периоподтары ғана жоғалып кетеді.
Зерттеу тарихы
Cumacea отряды 1780 жылдан бері белгілі, Иван Иванович Лепечин "Oniscus scorpioides" түрін сипаттағаннан кейін (қазіргі Diastylis scorpioides). Сол кезде көптеген ғалымдар кумацеяларды декаподалардың личинкалық сатылары деп ойлаған. 1846 жылы оларды Хенрик Николай Кройер жеке орден ретінде таныды. Жиырма бес жылдан кейін, елуге жуық әртүрлі түрлер сипатталды, ал қазіргі уақытта 1500-ден астам сипатталған түрлер бар. Неміс зоологы Карл Вильгельм Эрих Циммер Кумацеялар отрядын өте мұқият зерттеді.
Қалдық деректері
Кумакеялықтардың қазба деректері өте аз, бірақ Миссиссипп дәуіріне дейін созылады. Ерте юра дәуіріндегі Қумтекейдің қазбалары тірі формалардан мүлдем өзгеше емес (Bacescu & Petrescu 1999). Eobodotria muisca 2019 жылы Колумбияның ортаңғы креда кезеңіндегі қабаттарда табылды. Құйрықты, ауызды, переоподтарды, сеталарды, уроподтарды, антенналарды, тіпті омматидияларды, кішкентай көздерді сақтап қалды. Эободотрия теңіздегі коммалардың қазба деректері бойынша шамамен 165 миллион жылдық аралықта орналасқан, бұл филогенетикалық зерттеулер үшін сенімді калибрлеу нүктесін қамтамасыз етеді. Бұл түр - Cumacea гүлшоғырының алғашқы белгілі өкілі.