Кіріспе

Пашту халқының мәдениеті Пашту мәдениеті паштувалиге негізделген, сонымен қатар пашту тілінде сөйлейді және пашту киім киеді. Паштунвали мен ислам - паштун қоғамындағы әлеуметтік мінез-құлықтың негізін құрайтын екі негізгі фактор. Паштундар дәстүрлі түрде өз мәдениеттерін сақтау мәселесінде қатаң және консервативті.

Паштунвали - әлеуметтік құрмет кодексі

Әлемдегі ең ірі тайпалық этнос болғандықтан, паштун қоғамы жалпы ережелер, әдет-ғұрыптар мен әлеуметтік мінез-құлық кодексінен қорғалады, олар бірлесіп паштунвали деп аталады. Бұл кодекс жеке адамның ар-намысына негізделген, батылдықты, өзін-өзі құрметтеуді, тәуелсіздікті, басшылықты, әділдікті және қонақжайлықты насихаттайды.

Бас киімдер мен түбіктер

Пашту еркектерінің таңбалық белгілері мен тарихи бас киімдерінің бірі - паштуның сенімді белгісі және танылуы - шапанының бір ұшы иықтардың үстінде босатылған шапканың айналасына тығыз оралған әшекейленген салбар. Түрбінің өзі мақтаныш символы және көптеген пушту мақал-мәтелдерінің орталығы болды. Алайда, әр рудың өзіне тән түрлі түрдегі шапанының бар екендігін атап өту керек, өйткені мұндай тайпалық стильдер ғасырлар бойы сақталып келді. Олар күнделікті өмірде ер адамдар, ересектер мен тайпа басшылары мәртебе мен құрмет белгісі ретінде киеді. Қарапайым түбіртек түрлі түсті, ерекше жолақты үлгілермен келеді. Бұл стильдер Орталық және Оңтүстік Азиядағы пуштундармен ерекше байланысты. Алайда, басқа да ауған этностары паштундық салтанатты киімді қабылдады. Пашту еркектерінің тағы бір кең тараған бас киімі - пакол шапағы, бұл жұмсақ оралған жалпақ жүн шапқы, оны басына киіп, beret сияқты киеді. Бұл түрлі түстерде болады және бас жылы болу үшін қолданылады, бірақ бұл дәстүрлі бас киім емес және 19 ғасырда қабылданған, оны бүгінде олардың көбі күнделікті өмірде киеді.

Әйелдер киімдері

Дәстүрлі түрде кішіпейіл пашту әйелдері жұрт алдында, қалаға барғанда немесе ер адамдардың алдында бүкіл әлемдегі кейбір мұсылман әйелдері киетін киім - бурканы киеді. Олар бастарынан аяғына дейін буркамен жабылып, көзге көрінетін торлар немесе торлар қалдырады. Ол мақтадан жасалады және көк, ақ, қоңыр және қара сияқты түрлі түстерде болады. Бурка паштун мәдениетінің маңызды бөлігі болып табылады, өйткені ол қоғамдағы басқаларға құрмет пен құрмет көрсетеді, бірақ оны балалар, жас қыздар немесе қарт әйелдер кимейді. Оны Ауғанстан мен Пәкістанның барлық пуштун аймақтарында, сондай-ақ кейбір диаспоралық әйелдер кие алады. Алайда, олардың отбасы мүшелерінің қатысуымен оны алып тастауға болады. Бурка тарихи тұрғыдан жоғары санаттағы әйелдермен байланысты және әйелдердің жұмыс істемеуін білдіреді. Көптеген әйелдер оны киюді талап етеді өздерін құрметтеу және құрмет Талибан енгізген деген жалған нанымдар мен үгіт-насихатқа қайшы, пашту әйелдерінің бурканы киіп жүргені туралы ең алғашқы жазба 18-ғасырдың басында, Британ империясының британдық сарбазы Джеймс Раттрей жазған: "Қоладан тыс жерде немесе атпен жаттығу жасағанда, бұл әйелдер үлкен ақ жайма киеді, шапқырдың үстіңгі жағынан аяққа дейін жетеді, алтын немесе зергерлік бұйыммен бекітілген ұзын төртбұрышты жамылғы, бас артқы жағына, жарық пен ауаға кіру үшін желі ашылған жерде, бетін жасырады. Бұл киім "Бурха" деп аталады. Ол бүкіл фигурасын, барлық контурларын жасырады, ол мүлдем жоғалып кетеді, сондықтан бейтаныс адам, осы жабайы заттардың партиясын көруде көшеде оны жақындап, олар қандай жан-жануарлар тобына жататынын болжауға болады. Олар орамалдан басқа, тізеден жоғары жібек жармамен бекітіліп, ілгекті көрсету үшін, құлап жатқан жағадай артқа бұрылады. Бұл қорапша аяқ киімнің тұяғы шаладан, ал жарқыраған маталарындағы жарқыраған маталарда қасиетті ескерткіштер, құлшыныс пен махаббат әрекеттері жазылған. Құраннан көрнекті адамдар, бос аяқкиімдер мен пардалар ақ және түрлі-түсті жібекпен қапталған. Олар әдетте күйеуінің немесе өз жынысының бірінің артында атпен бірге отырады. Әйелдер Кхет Партугқа ұқсас ұзын, түрлі-түсті дәстүрлі киім киеді. Киімнің түсі әдетте қызыл болады және әр түрлі әшекейлермен қапталады. Олар әр түрлі дәстүрлі әшекейлермен әшекейленеді, мысалы, әшекейлі бас киімдер, білезіктер, мұрын сақиналары, құлаққаптар, алқалар тағылады. Сонымен қатар, саусақтар, аяқтар мен қолдарды әдемілеу үшін хенна қолданылады.

Татуировка

Паштунның Гилджи тайпалары арасында әйелдер үшін сұлулықтың белгісі ретінде қарастырылатын "Шин хаал" атты көне дәстүр бар. Шын хаал - тайпалық әдет-ғұрып. Бұл жас пушту әйелдерінің жамбасында, бет жағында, маңдай ортасында және маңдайына түсірілген геометриялық көк таңбалар. Бұрын бұл әдет Гилджи паштун әйелдері арасында кең тараған. Алайда, қазіргі кезде бұл әдетте Кочи деп аталатын қарт әйелдер мен көшпелілерде жиі кездеседі. Бұл дәстүр Ислам дінінің ықпалымен, яғни татуировка жасауға тыйым салғандықтан, біртіндеп жойылып барады. Бұл, сондай-ақ, көшпелі Гилджи тайпаларының көпшілігі біртіндеп орнығып кеткендіктен де орын алды. Дегенмен, көптеген қарт әйелдер, сондай-ақ Оңтүстік Ауғанстандағы бірнеше жас әйелдер де бар. Оның орнына көптеген әйелдер арнайы жағдайларда (мысалы, үйлену тойында) шен-хаалды уақытша хнамен қолданады. Гилджи тайпасының әр түрлі кіші тайпалары әр түрлі үлгіге ие. Бұл "Шин-хаал" мәдениеті немесе әйелдердің бетін сымдау, мысалы, Мысырдан мыңдаған шақырым қашықтықта, Таяу Шығыстың көптеген мәдениеттерінде, мысалы, Солтүстік Африканың күрдтері мен берберлері/амазигтерінде кездеседі.

Жирга (тайпалық кеңес)

Ауғанстан мен Пәкістанның ішінде пашту қоғамының ең көне дәстүрлерінің бірі - жиргалар немесе тайпалық кеңестер. Бұл - рубасылар мен ақсақалдардың жиналысы, олар дөңгелек түрінде жиналып, ру үшін шешім қабылдайды. Жиргалар немесе тайпалық кеңестер заңдар шығарады, қақтығыстарды шешеді, үкіметпен, кісі өлтірумен айналысады, айыппұл төлейді және өлім жазасын береді, соғыс пен бейбітшілік жариялайды және тайпадан адамдарды қуып шығарады. Шетелдік державалар, мысалы, Британ империясы, 18-19 ғасырларда жыргаларға қатысып, тайпалармен қарым-қатынасты сақтап, кез келген қақтығыстарды шешуге тырысты. Бүгінде, ауған және пакистандық джиргаларда иерархия жоқ, президент немесе бас сөзші жоқ; ақсақалдарға қатысты, барлық қатысушылар тең, барлығы қатысуға және сөйлеуге құқылы, ешкімнің басқаларға билігі жоқ. Ол "афиналық демократияға ең жақын нәрсе" деп сипатталған.

Худжара

Худжралар - еркектерге арналған қонақ үйлер, олар қонақтарды көңілдестіреді. Олар Жирганың өзі сияқты ескі қоғамдық клуб ретінде әрекет етеді. Әр ауылдың өз худжрасы бар, кейде ол бай отбасыға тиесілі, бірақ оны бүкіл қауым қолданады. Қоғамның еркек мүшелері үлкен отбасы сияқты ұзақ уақытқа созылып, қауымдасып, көбінесе худжраға барады, ол тек ұжымдық рәсімдер өткізу үшін ғана қызмет етпейді. Адам күннің, айдың, жылдың кез келген уақытында Худжаға кіре алады және қауіпсіздігі, азығы мен баспанасы болады. Тек қана тамақ жеп болғаннан кейін ғана мүшелері оған қалай көмектесуге болатынын сұрайды және қалағанша қалуға болатынын айтады.

Атан

Паштундар арасында исламға дейінгі дәстүрлі мәдениеттің бір бөлігі - аттан, соғыс биі. Тарихи тұрғыдан алғанда, паштундар атаны табысты шабуылдан немесе тайпалық соғыстан бұрын немесе кейін, шайқастан бұрын сенімділік пен рухани дайындықты сезінетін, бірақ бүгінде әдетте үйлену тойлары сияқты мерекелер үшін көбірек жасалады. Кейбіреулер оны тайпалық соғыстан бұрын да жасайды. Бұл екі адамнан жүзден астам адамға дейінгі шеңберлі би болып табылады, ал орындаушылар бір-бірінің соңынан бір шеңберде айналып, ырғақпен жылдамдатылады. Ол әдетте ру адамдарының шеңберінде, екі баслы барабанды соққан домбырашының айналасында орындалады. Атанның жылдамдық ырғағы барабанның ырғағына негізделген. Би, ол қарқынды, әдетте 30 минутқа дейін созылады және барлық орындаушылардың шаршауына дейін аяқталады. Ауғанстан мен Пәкістанның паштун белдеуінде атаның әр түрлі түрлері бар, олар қозғалыстар мен тіпті аксессуарлармен ерекшеленеді. Бұл айырмашылықтар әр түрлі тайпаларға тән, мысалы, Хаттак, Вазир, Мехсуд, Кочи, Задран, Зазай, Вардаки, Мангал және басқалар.

Ас мәзірі

Паштундық тағамдар олардың өздерінің дәстүрлі тағамдарымен, сондай-ақ сырттан келгендердің ықпалымен сипатталады. Пашту тағамдарында күріш тағамдары мен кебабтар ерекше орын алады. Бұл аймақтағы басқа мәдениеттерге қарағанда, олардың асханасында тоқты көбірек желеді. Банну пулао, кабули палау, чаппли кебаб, қой еті - ең танымал тағамдар.