Кіріспе

Ауэски ауруы вирусының түрлері, әдетте АҚШ-та псевдодорази деп аталады, бұл әлемнің көп бөлігінде эндемикалық болып табылатын шошқалардағы вирустық ауру. Оны Suid herpesvirus 1 (SuHV 1) вирусы тудырады. Ауэски ауруы классикалық шошқа безі (шошқа холерасы) жойылған аймақтарда шошқалардың экономикалық жағынан ең маңызды вирустық ауруы болып саналады. Басқа сүтқоректілер, мысалы, ірі қара, қой, ешкі, мысық, ит және еншілес құстар да ауруға бейім. Ауру әдетте осы жануарлар түрінде өлімге әкеледі. Шошқаларда SuHV 1 зерттеулері генетикалық модификацияланған вакциналар арқылы жануарлар ауруларын бақылаудың жаңа түрін тапты. SuHV 1 қазір литикалық герпесвирустық инфекция кезінде негізгі процестерді зерттеуде және герпесвирустық нейротропизмнің молекулалық механизмдерін ашуда қолданылады.

Тарих

1902 жылы венгр ветеринарі Аладяр Ауэски ит, өгіз және мысық ауруларына жұқтырған жаңа затты анықтап, оның шошқа мен қоянға да жұқтырғанын дәлелдеді. Келесі онжылдықтарда инфекция бірнеше Еуропа елдерінде, әсіресе ірі қара малдарда, жергілікті қатты қуыру (көркіту) сипаттамалық симптом болып табылады. АҚШ-та ірі қара малдың "ақылсыз қышырау" деп аталатын ауруы шын мәнінде Ауэски ауруы деп анықталды.

Аурудың жалпы сипаттамасы

Вирус жұқтырған шошқаның сілекейі мен мұрындық секрециясында таралады. Вирустың аэрозольдеуі және фомиттер арқылы жұғуы да мүмкін. Вирус ылғалды ауада жеті сағатқа дейін, құдық суында жеті сағатқа дейін, көгалданған шөпте, топырақта және нәжісте екі күнге дейін, ластанған жемде үш күнге дейін және сабан төсекте төрт күнге дейін өмір сүре алады. Диагноз негізінен тін культураларында вирусты оқшаулау арқылы немесе ELISA немесе ПТР тестілері арқылы қойылады. Шошқаларға арналған вакциналар (ATCvet кодтары: белсендірілмеген, тірі, әр түрлі комбинациялар) бар. Ауру Еуропаның бірқатар елдерінен жойылған. 2004 жылы АҚШ-та үй шошқасы ауески ауруынан азат деп танылды, бірақ ауру әлі де жабайы шошқалар арасында сақталған.

Клиникалық белгілері

Тыныс алу жолдарының инфекциясы екі айдан асқан шошқаларда әдетте симптомсыз болады, бірақ ол түсік жасатуға, шошқаларда өлім-жітімге, шошқаларда және ересектерде жөтел, қышыну, қызба, құсу, депрессия, ұстамалар, атаксия, айналма және артық сілекей шығаруды тудырады. Бір айдан кем жас шошқалардың өлімі 100% -ға жуық, ал бір айдан алты айға дейінгі шошқалардың өлімі 10% -дан төмен. Жүкті шошқалар өздерінің ұяларын қайтадан сіңіріп алады немесе мумияланған, өлі туған немесе әлсіреген шошқаларды шығарады. Ірі қара малдың ауру белгілері: қатты қышу, неврологиялық белгілер мен өлім. Иттерде бұл аурудың белгілері қатты қышу, жақ сүйегі мен жұтқыншақ парализі, айқайлау және өлім. Инфекцияға бейім болған шошқалардан басқа жануарларда инфекция әдетте өлімге әкеледі, ал зардап шеккен жануарларда көбінесе тері аймағында қатты қуыру байқалады. Аузецкий ауруы кезінде қуыру фантомдық сезім болып саналады, өйткені қуыру орнында вирус ешқашан табылмаған.

SuHV-1 вирусының патогенділігі мен вируленттілігі

Ауэски ауруының эпидемиологиясы вирустың патогенділігіне немесе вируленттілігіне байланысты өзгереді. Бұл жағдайды 1972 жылға дейін онжылдықтар бойы шошқаны импорттауға тыйым салынған Даниядағы аурудың ауыр дамуы жақсы көрсетеді. 1964 жылға дейін тек жыныс мүшелерінің штаммы таралды, бірақ содан кейін тыныс алу жолдары бойынша штаммдар пайда болды, олар кейіннен елде, негізінен жануарлар саудасымен тез таралды. 1970 жылдардың аяғында вирусты штаммдар пайда болды. Шошқалардағы ауру өте ауыр болды, ірі қара малдың тыныс алу жолдары ауруларының таралуы күрт өсті, ал инфекция басқа шошқалар үйірлеріне ауа арқылы таралды. Бұл вирустардың жоғары вируленттілігі ұлпалы дақылдарда (синциттік вирустар) синцития (жасушалардың бірігуі) тудыру қабілетімен байланысты. Вирустың ДНК-ның толықтай шектеу фрагменттерін талдау вирусты жұқтырушы штаммдардың шетелден әкелінбейтінін, бірақ бастапқы даниялық штаммдардан екі сатыда дамығанын дәлелдеді. Вирустың жоғары вируленттілігі мен ұлпалы дақылдарда синцитийдің пайда болуы арасындағы байланысты басқа елдерден алынған изоляттарды зерттеу арқылы расталды. Данияда аурудың таралуының екінші кезеңі ауруды жою туралы шешім қабылдауға себеп болды. 1985 жылдың соңына дейін жергілікті инфекцияның жойылғаннан кейінгі жаңа ошақтар Германиядан ауа арқылы таралу арқылы енгізілген бөтен, өте қауіпті, синцитиалдық штаммдардан туындады. Шошқалар (үй жануарлары да, жабайы жануарлар да) бұл вирустың әдеттегі резервуарлары болып табылады, бірақ ол басқа түрлерге әсер етеді. Ауэски ауруы басқа сүтқоректілерде, соның ішінде қоңыр аюлар мен қара аюларда, Флорида пантерлерінде, еншілес құстарда, койоттарда және аққұйрықты бұғыларда тіркелген. Көп жағдайда шошқамен немесе шошқа өнімдерімен байланыста болғандығы белгілі немесе күдікті болған. Еуропадағы фермадағы тері түрлерінің (минк пен түлкі) ауруының ошақтары ластанған шошқа өнімдерін тамақтандырумен байланысты. Көптеген басқа түрлерді эксперименттік жолмен жұқтыруға болады. Адамдар қоныс терісі емес. Ірі қара малдың жұқпасы тыныс алу немесе аналық жолмен (иатрогендік жағдайларды есепке алмағанда) анықталды. Жоғарғы тыныс алу жолдарының шырышты қабықтарының алғашқы инфекциясы бас қабынумен, ал өкпе инфекциясы көкірек қабынуымен байланысты. Артқы аяқтардың қабынуы жиі байқалатын ірі қара малдың аналық инфекциясы осы үй-жайда болған шошқалардың жыныстық инфекциясымен байланысты екені анықталды, ал зерттеулер малды аналық инфекция жұқтырған аналық шошқалардан жыныстық жолмен адам арқылы жұқтырылуын дәлелдеді. Шошқа малдарындағы жыныс мүшелерінің инфекциясы шошқаларды табиғи қызмет көрсету үшін шошқа орталықтарынан алынған шошқаларды пайдаланумен тығыз байланысты.

Нейробиологиялық қолдану

SuHV 1 орталық жүйке жүйесіндегі (ОЖЖ) нейрондық схемаларды талдау үшін пайдаланылуы мүмкін. Бұл мақсатта, жиі ретроградты және антероградты транснейроналдық трасер ретінде қолданылған әлсіретілген (аз вирулентті) Bartha SuHV 1 штаммы қолданылады. Ретроградтық бағытта SuHV 1 Барта аксоны арқылы нейрондық клетканың денесіне жеткізіледі, онда ол цитоплазма мен дендриттік ағашқа таралады. Синапс арқылы шығарылатын SuHV 1 Барта синапс арқылы өтіп, синаптикалық байланыстағы нейрондардың аксон түйіндерін жұқтырып, вирусты тарата алады; алайда, синаптикалық емес транснейроникалық тасымалдаудың қаншалықты болуы мүмкін екені белгісіз. Уақытша зерттеулер және/немесе SuHV 1 Bartha-ның генетикалық инженериямен жасалған штаммдарын қолдану арқылы қызығушылық тудыратын нейрондық желіде екінші, үшінші және жоғары сатыдағы нейрондарды анықтау мүмкін.