Кіріспе

Драматизмнің аспектісі Драматикалық пентада драматургияның негізгі құрылымын құрайды, атақты әдеби сыншы Кеннет Берк дамытқан мотивацияларды зерттеу әдісі. Драматизм адам әрекеті туралы әңгімелерге металингвистикалық тәсіл қолдануды ұсынады, ол барлық әңгімелерге ортақ бес риторикалық элементтің рөлдері мен қолданылуын зерттейді, олардың әрқайсысы сұраққа байланысты. Осы бес риторикалық элемент "драматикалық пентада" құрайды. Берк адамның драмасының әрбір бес элементіне берілген салыстырмалы мәнді бағалау оның кейіпкерлерінің мінез-құлқының мотивациясын анықтауға мүмкіндік береді деп айтады. Кейіпкердің бір элементке басқаларға қарағанда көбірек көңіл бөлуі оның дүниетанымын көрсетеді. Берк пентаданы өзінің 1945 жылғы "Мотивтер грамматикасы" кітабында таныстырды. Бёрк пентадасын "тақырыпты зерттеуде жауап беру керек сұрақтарды" анықтайтын схоластикалық гексаметрге негіздеді: кім, не, қайда, қандай құралдармен, неге, қалай, қашан. Берк пентаданы схоластикалық гексаметрдегі бірнеше санатты біріктіру арқылы жасады. Нәтижесінде бес санатқа бөлінген пентада пайда болды: акт, сахна, агент, агенттік және мақсат. Берк былай дейді: "Кім" агенттің қамтыуында. "Кайда" және "қашан" деген тақырыптарды қамтиды. "Неге" деген - мақсат. "Қандай" және "қалай" деген сұрақтар агенттікке жатады. Бізге тек өз түсінігімізбен әрекет ету және "не" дегенді оқулық формуласымен шешу ғана қалды".

Риторикалық элементтер

Драматикалық пентада бес реторикалық элементті қамтиды: акт, сахна, агент, агенттік және мақсат. Төменде келтірілген "әлемге көзқарастар" Берк уақытындағы көрнекті ойлау мектептерін көрсетеді, "олардың ешқайсысын жоққа шығармай", оларды "бірден бірден жанашырлықпен және бір-біріне қатысты сын көзқараспен" және "олардың қайсысы танығаннан да кең мағынада" оқып шығу.

Іс-әрекет

Акт, драмалық әрекет етістіктерімен байланысты және "не?" деген сұраққа жауап береді. " деген сұрақ, реализм дүниетанымына байланысты; не болды? Бұл қандай іс-қимыл? Не болып жатыр? Қандай іс-әрекет, қандай ойлар? Берк актіні "ойлау немесе іс-әрекет арқылы орын алған нәрсенің атын атау" деп анықтайды. Бір әрекет көптеген жеке әрекеттерден құралғандықтан, Берк "білiм немесе мақсат туралы түсінігі бар кез келген етістік, қаншалықты нақты немесе жалпы болмасын, осы санатқа кіреді" деп мәлімдейді.

Көрініс орны

Акттің орындалуымен байланысты және "қашан?" деген сұрақтарға жауап беретін сахна. және "қайда? ", - деген сұрақтар материализмге негізделген дүниетанымы мен ерік бостандығының аздығына немесе мүлдем жоқтығына байланысты. Берк сахнаны "әрекеттің фоны, оның орын алған жағдайы" деп анықтайды.

Сценалық агенттің арақатынасы

Агенттің (адамның) және сахнаның (орталықтың немесе орынның) арасындағы қарым-қатынас. Сцена агентке шектеулер қоюы мүмкін; баяндамада адам мен орынның қандай да бір байланысы болуы керек. Асыл сөздің мағынасы: "Бір іс-әрекетті алдын ала дайындау, оны символдық іс-әрекет немесе басталушы іс-әрекет етіп көрсету". Бұл көзқарас, агенттік сияқты, "неге?" деген сұраққа жауап береді. Әлі де белгілі бір белгісіздік бар, мінез - құлық қосымша элемент болып табылады ма, сондықтан драмалық пентаданы гексада етеді ме, әлде ол әлі де бастапқы пентаданың кіші элементі ме. Ғалымдар мұны Берктің екіжақтылықты "алып тастау" емес, "біржақтылықтың ресурстарын зерттеу және түсіндіру" деген қалауы ретінде оқыды. Нәтижесінде, пентаданың көптеген диаграммалары көзқарасты агенттің туындысы ретінде көрсетеді.