Кіріспе
Үш өнер туындысының біріккен жиынтығы. Трилогия – бір-бірімен байланысты үш ерекше туындыдан тұратын жиынтық, оларды бір шығарма немесе үш жеке шығарма ретінде қарастыруға болады. Олар әдебиетте, кинода және бейне ойындарда жиі кездеседі. Үш бөліктен тұратын, үлкен шығарманың құрамдас бөлігі саналатын туындылар да бар, мысалы триптих немесе үш бөлімді соната, бірақ оларды көбінесе "трилогия" деп атамайды. Көптеген трилогиялар – бір кейіпкерлерді немесе оқиға орнын қамтитын көркем шығармалар, мысалы Робертсон Дэвис романдарынан құралған Депфорд трилогиясы, Сатьяжит Рэйдің Апу трилогиясы, Ларс фон Триердің 1994-2022 жылдар аралығындағы телесериалдарының Патшалық трилогиясы. Басқа көркем трилогиялар тек тақырып бойынша байланысты: мысалы, Кшиштоф Кисловскийдің "Үш түс" трилогиясының әр фильмі француз Республикасының саяси идеалдарының бірін (бостандық, теңдік, бауырластық) зерттейді. Трилогиялар көбінесе көзге көрінбейтін байланыстармен де ұштасады, мысалы Уильям С. Берроуздың "Нова" трилогиясы, олардың әрқайсысы кесу әдісімен жазылған. Бұл термин көбінесе медиадан тыс жерлерде қолданылмайды. Мысалы, "Маршалл трилогиясы" – АҚШ Жоғарғы Сотының төрағасы Джон Маршаллдың 1823-1832 жылдар аралығында АҚШ заңдары бойынша үндістердің құқықтық мәртебесіне қатысты жазған үш шешімінің жиынтығы. Трилогиялар және сериялар фантастикалық әдебиетте жиі кездеседі.
A trilogy is a set of three distinct works that are connected and can be seen either as a single work or as three individual works. They are commonly found in literature, film, and video games. Three part works that are considered components of a larger work also exist, such as the triptych or the three movement sonata, but they are not commonly referred to with the term "trilogy". Most trilogies are works of fiction involving the same characters or setting, such as The Deptford Trilogy of novels by Robertson Davies, The Apu Trilogy of films by Satyajit Ray, The Kingdom Trilogy of television miniseries from 1994 to 2022 by Lars von Trier. Other fiction trilogies are connected only by theme: for example, each film of Krzysztof Kieślowski's Three Colours trilogy explores one of the political ideals of the French Republic (liberty, equality, fraternity). Trilogies can also be connected in less obvious ways, such as The Nova Trilogy of novels by William S. Burroughs, each written using cut up technique. The term is seldom applied outside media. One example is the "Marshall Trilogy", a common term for three rulings written by U. S. Supreme Court Chief Justice John Marshall from 1823 to 1832 concerning the legal status of Native Americans under U. S. law. Trilogies—and series in general—are common in speculative fiction.
Тарих
Трилогиялар (трилогия) ежелгі заманнан бастау алады. Мысалы, ежелгі Грекияның Дионисия мерекелерінде үш пьесадан тұратын трилогия қойылып, одан кейін төртінші сатирлық пьеса қойылған. "Орестея" – бұл ежелгі грек пьесаларының сақталған жалғыз трилогиясы, ол б.з.д. 458 жылы Афина фестивалінде алғаш рет қойылған. Софоклдің б.з.д. V ғасырда жазылған үш тебандық пьесасы, немесе Эдип циклі, трилогияның нағыз мысалы емес, себебі пьесалар әртүрлі уақытта және әртүрлі тақырыптармен/мақсаттармен жазылған. 20-ғасырдың ортасы мен соңында баспа және кинодағы техникалық өзгерістер трилогия жасауды ыңғайлырақ етті, ал бұқаралық ақпарат құралдарының және қазіргі заманғы жаһандық тарату желілерінің дамуы оларды табысты ету мүмкіндігін арттырды. Қазіргі көркем әдебиеттегі трилогиялардың мысалдары: Кнут Хамсунның "Жолшылар" трилогиясы, Нагиб Махфуздың "Каир" трилогиясы, Кормак Маккартидің "Шекара" трилогиясы және Филип Пуллманның "Қараңғы әлемі". Басты мысал – Дж.Р.Р. Толкиннің "Сақиналардың иесі" (1954–1955), ол үш томдық роман ретінде жазылған, бірақ (экономикалық себептермен) трилогия ретінде жарық көрген, осылайша трилогия форматын танымал етуге көмектескен.
Фильмдер
Ларс фон Триер кейде өзінің фильмдерін тақырыптық және стильдік трилогияларға бөліп қарастырады; «Еуропа» трилогиясындағы (1984 жылғы «Қылмыс элементі», 1987 жылғы «Эпидемия» және 1991 жылғы «Еуропа» фильмдерінен тұрады) апокалиптикалық тақырыптар; «Алтын жүрек» трилогиясындағы (1996 жылғы «Толқынды бұзу», 1998 жылғы «Идиоттар» және 2000 жылғы «Қараңғыда билеуші» фильмдерінен тұрады) қаһарманның трагедиялары; «Мүмкіндіктер елінде» (2003 жылғы «Догвилл» және 2005 жылғы «Мандерлей» фильмдерінен тұрады) антиамерикандық мәдениет; ал «Депрессия» трилогиясындағы (2009 жылғы «Антихрист», 2011 жылғы «Меланхолия» және 2013 жылғы «Нимфоман» фильмдерінен тұрады) көркемдік бейнелер графикалық сексуалдық және мазасыздық тудыратын зорлық-зомбылықты бейнелейді. «Before» трилогиясы Ричард Линклейтердің режиссерлік жұмысымен жасалған және Этан Хоук пен Джули Дельпи ойнаған үш американдық романтикалық фильмнен тұрады, олар екеуі де екі жалғастырманың сценарийін бірлесіп жазған. «Күн шығар алдында» (1995), «Күн батар алдында» (2004) және «Түн ортасында» (2013) фильмдерімен басталады. «Өлім» трилогиясы адамның жағдайы туралы үш психологиялық драмалық фильмнен және әртүрлі кейіпкерлермен байланысқан сюжеттерден тұрады; «Amores perros» (2000), «21 Grams» (2003) және «Babel» (2006); барлығы Алехандро Гонсалес Иньярритудің режиссерлігімен түсірілген және Гильермо Арриаганың сценарийі бойынша дайындалған. «Гей Галисиялық Догма» өмір, махаббат және сексуалдық туралы үш «Dogme 95» фильмінен тұрады; «Бір кездері» (2000; Dogma #22), «Той күндері» (2002; Dogma #30) және «Нәтижесі» (2005; Dogma #31); барлығы испан режиссері Хуан Пинзас түсірген.
Музыка
Бұл термин музыкаға сирек қолданылады. Мысалы, Дэвид Боуидің «Берлин трилогиясы» музыкалық дыбысы мен лирикалық тақырыптары арқылы байланысқан, оның барлық әндері Германияның Берлин қаласында жартылай немесе толығымен жазылған. Тағы бір мысал – Guns N' Roses тобының «November Rain», «Don't Cry» және «Estranged» әндері, олардың видеолары трилогия деп есептеледі. The Weeknd-тің 2012 жылғы «Trilogy» жинақ альбомы – оның 2011 жылғы «House of Balloons», «Thursday» және «Echoes of Silence» микстейптерінің жаңадан өңделген және қайта араластырылған жинағы.
Бейне ойындар
N. Sane Trilogy 1996 және 1999 жылдар аралығында жарық көрді, құрамында Crash Bandicoot (1996), Cortex Strikes Back (1997) және Warped (1998) ойындары бар; оларды бастапқыда Naughty Dog PlayStation платформасы үшін жасады. Бұл Crash Bandicoot N. Sane Trilogy деп аталатын жинақты қайта өңдеуге әкелді, бірақ ол Naughty Dog компаниясымен байланысты емес. Лиза трилогиясы 2012 және 2015 жылдар аралығында Dingaling Productions компаниясымен әзірленді, оның үш ойынында (Бірінші, Азапты және Көңілді) әртүрлі апокалиптикалық орталар мен ойналатын кейіпкерлер, сондай-ақ ұрпақтан ұрпаққа берілетін жарақыт және балалық зорлық-зомбылық тақырыптары бар. Mother трилогиясы – үш рөлдік бейне ойыннан тұратын бейне ойын сериясы: Mother (1989), Жапониядан тыс елдерде EarthBound Beginnings деп белгілі, Family Computer үшін; Mother 2 (1994), Жапониядан тыс елдерде EarthBound деп белгілі, Super Nintendo Entertainment System үшін; және Mother 3 (2006) Game Boy Advance үшін.
Бар трилогияға шығармалар қосу
Трилогия жазушылары кейіннен оған қосымша туындылар қосуы мүмкін. Мұндай жағдайда, бастапқы үш туынды "трилогия" атауын сақтап қалуы немесе сақтамауы да мүмкін. "Галактикаға саяхатшының анықтамалығы" сериясының алғашқы үш романы трилогия деп аталды, тіпті автор Дуглас Адамс серияны кеңейткеннен кейін де, мысалы, "Көбінесе зиянсыз" дегенді "көбірек қате аталатын трилогияның бесінші кітабы" деп атап, әзіл үшін осы терминді қолдануын жалғастырды. Кевин Смиттің "Клерктер", "Сауда орталығындағы жандар" және "Эмиді қуу" фильмдері кейіпкерлері, оқиғалары мен орындары байланысты болғандықтан, көбінесе "Нью-Джерси трилогиясы" деп сатылды. Төртінші фильм – "Догма" шыққаннан кейін, серия "Көрініс Аскев әлемі" деп аталады. 1977-1983 жылдар аралығында шыққан үш фильмнен тұратын "Жұлдызды соғыстар" трилогиясы кейіннен трилогиялардың трилогиясына дейін кеңейтілді: түпнұсқа трилогия, 1999-2005 жылдар аралығында шыққан алдын-алағы трилогия және 2015-2019 жылдар аралығында шыққан жалғастырылған трилогия.