Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Стильдік және/немесе тақырыптық критерийлерге негізделген шығармашылық туындылар санаты – жанрлар туралы ұғым.
Category of creative works based on stylistic and/or thematic criteria
the concept of genres
Жанр – кез келген стиль немесе еңбектегі (жазба, ауызша, цифрлық, көркемдік және т.б.) коммуникацияның түрі, уақыт өте келе қалыптасқан және қоғамдық келісімге негізделген конвенциялар жиынтығы. Көбінесе, бұл термин әдебиет, музыка немесе өнердің басқа да түрлеріне қатысты қолданылады, олар стильдік белгілер жиынтығымен сипатталады. Көптеген туындылар конвенцияларды қарыз алып, біріктіру арқылы бірнеше жанрға жатуы мүмкін. Жеке мәтіндер, туындылар немесе коммуникация бөліктері жеке стильге ие болуы мүмкін, бірақ жанрлар – бұл келісімге келген немесе қоғамдық түсініктерге негізделген конвенциялардың жиынтығынан құралған амальгама. Кейбір жанрлар қатаң ережелерге бағынуы мүмкін, ал басқалары үлкен икемділікті көрсетуі мүмкін. Жанр тұңғыш рет ежелгі грек әдебиетін жіктеу жүйесі ретінде пайда болды, бұл Аристотельдің «Поэтика» еңбегінде көрсетілген. Аристотель үшін поэзия (одалар, эпостар және т.б.), проза және сахналық қойылымдардың әрқайсысы әр жанрдың мазмұнына сәйкес келетін ерекше ерекшеліктерге ие болды. Мысалы, комедиядағы тіл трагедияға сай болмайды, тіпті актерлер де жанр шеңберінде жұмыс істеуге міндетті болды, себебі әр адам әңгімені өз түрінде жақсы айта алады. Жанрлар көбейіп, Аристотельдің жіктемесінен асып, көрермендер мен авторлардың өзгеруіне жауап ретінде дамиды. Жанр – бұл өнер арқылы белгісіздікті түсінуге көмектесетін, динамикалық құралға айналды. Өнер көбінесе қоғамдық жағдайға жауап ретінде туатынын ескере отырып, адамдар өздері білетін нәрселер туралы жазады, сурет салады, ән айтады, билейді және басқа да өнер туындыларын жасайды, сондықтан жанрды құрал ретінде қолдану мағынаның өзгеруіне бейімделуге тиіс.
Genre is any style or form of communication in any mode (written, spoken, digital, artistic, etc.) with socially agreed upon conventions developed over time. In popular usage, it normally describes a category of literature, music, or other forms of art or entertainment, based on some set of stylistic criteria. Often, works fit into multiple genres by way of borrowing and recombining these conventions. Stand alone texts, works, or pieces of communication may have individual styles, but genres are amalgams of these texts based on agreed upon or socially inferred conventions. Some genres may have rigid, strictly adhered to guidelines, while others may show great flexibility. Genre began as an absolute classification system for ancient Greek literature, as set out in Aristotle's Poetics. For Aristotle, poetry (odes, epics, etc. ), prose, and performance each had specific design features that supported appropriate content of each genre. Speech patterns for comedy would not be appropriate for tragedy, for example, and even actors were restricted to their genre under the assumption that a type of person could tell one type of story best. Genres proliferate and develop beyond Aristotle's classifications— in response to changes in audiences and creators. Genre has become a dynamic tool to help the public make sense out of unpredictability through artistic expression. Given that art is often a response to a social state, in that people write, paint, sing, dance, and otherwise produce art about what they know about, the use of genre as a tool must be able to adapt to changing meanings.
Фильм
Киноның негізгі жанрлары – драма (көркем фильмдердің және көптеген мультфильмдердің негізі) және деректі фильмдер. Көптеген драмалық көркем фильмдер, әсіресе Голливудта түсірілгендер, батыс, соғыс, қорқыныш, романтикалық комедия, музыкалық, қылмыс фильмдері сияқты ұзақ тізімдегі кино жанрларының біріне оңай сыйып кетеді. Осы жанрлардың көптегені орналасқан жері немесе тақырыбы бойынша, немесе ерекше ұлттық стильге ие бірнеше қосалқы жанрларды қамтиды, мысалы, Үндістанның Болливуд мюзиклі.
The basic genres of film can be regarded as drama, in the feature film and most cartoons, and documentary. Most dramatic feature films, especially from Hollywood fall fairly comfortably into one of a long list of film genres such as the Western, war film, horror film, romantic comedy film, musical, crime film, and many others. Many of these genres have a number of subgenres, for example by setting or subject, or a distinctive national style, for example in the Indian Bollywood musical.
Музыка
Музыкалық жанр – музыкалық шығармаларды ортақ дәстүрге немесе конвенцияларға жататын деп анықтайтын дәстүрлі санат. Оны музыкалық форма мен музыкалық стильден ажырату керек, бірақ практикада бұл терминдер кейде бір-бірін алмастырып қолданылады. Батыс классикалық музыкасында және халық музыкасында, сондай-ақ музыкалық театр мен Батыс емес мәдениеттердің музыкасында көптеген жанрлар бар. Термин қазіргі кезде заманауи рок музыкасындағы музыкалық стильдегі салыстырмалы түрде шағын айырмашылықтарды сипаттау үшін жиі қолданылады, бұл сондай-ақ олардың тыңдаушыларындағы әлеуметтанулық айырмашылықтарды көрсетеді. Тимоти Лори рок және поп музыкасын зерттеу контекстінде «жанрлық сынның тартымдылығы – көбінесе мүлдем жоқ сияқты көрінетін музыкалық әлемдерден әңгіме құру мүмкіндігінде» деп санайды. Музыканы әртүрлі жанрларға бірнеше тәсілмен бөлуге болады. Музыканың көркемдік табиғаты осы жіктелулердің көбінесе субъективті және даулы екенін білдіреді, ал кейбір жанрлар бір-бірімен қабаттасуы мүмкін. Жанрларға қатысты әртүрлі академиялық көзқарас бар. Дуглас М. Грин «Тондық музыканың формасы» атты кітабында мадригал, мотет, канцона, ричеркар және биді Ренессанс дәуіріндегі жанрлардың мысалдары ретінде келтіреді. Гриннің айтуынша, «Бетховеннің Op. 61 және Мендельсонның Op. 64 жанр бойынша бірдей – екеуі де скрипкалық концерттер, бірақ формасы бойынша әртүрлі. Алайда, Моцарттың фортепианоға арналған Рондосы, K. 511, және оның K. 317 мәссасынан алынған Agnus Dei жанр жағынан мүлдем өзгеше, бірақ формасы жағынан ұқсас». Кейбіреулер, Питер ван дер Мерве сияқты, жанр мен стиль терминдерін бірдей деп есептейді, жанр белгілі бір стильді немесе «негізгі музыкалық тілді» бөлісетін музыкалық шығармалар ретінде анықталуы керек дейді. Аллан Ф. Мур сияқты басқалар жанр мен стиль – екі бөлек термин екенін және тақырып сияқты екіншілік ерекшеліктер жанрларды ажырата алатынын айтады. Музыкалық жанр немесе қосалқы жанр музыкалық техникалар, стильдер, контекст, мазмұн және тақырыптардың рухы арқылы анықталуы мүмкін. Географиялық шығу тегі кейде музыкалық жанрды анықтау үшін қолданылады, бірақ бір географиялық санат көбінесе әртүрлі қосалқы жанрларды қамтиды. Бірнеше музыка зерттеушілері жанрға негізделген қауымдастықтарға және тыңдау практикасына берілген артықшылықты сынға алды. Мысалы, Лори «музыкалық жанрлар оқшауланған, өзін-өзі қамтамасыз ететін қауымдастықтарға жатпайды. Адамдар әртүрлі музыка түрлерін тыңдайтын, жарнамалайтын және ерекше иконографиялармен, әңгімелермен және музыкалық емес әлемдерге де әсер ететін танымал тұлғалармен жабдықталған орталар арасында үнемі қозғалады». Осы тұрғыдан алғанда, мәтіндер – жанрлардың жүзеге асуы үшін арналар болып табылады. Каролин Миллердің жұмысы осы тұрғыда ерекше маңызды. Ллойд Бицердің риторикалық жағдай туралы түсінігіне сүйене отырып, Миллер қайталанатын риторикалық проблемалар қайталанатын жауаптарды тудырады деп санайды; Альфред Шуцқа сүйене отырып, ол осы қайталанатын жауаптар «типке айналады» дейді, яғни әлеуметтік тұрғыдан танымал типтер ретінде құрылады. Миллер бұл «типтелген риторикалық әрекеттерді» (151-бет) жанр ретінде дұрыс түсінуге болады деп санайды. Миллерден бастап Чарльз Базерман мен Клей Спинуцци әрекеттер ретінде түсінілетін жанрлар өз мағынасын басқа жанрлардан алады деп дәлелдейді. Сондықтан Базерман жанрларды «жанрлық жүйелер» тұрғысынан талдауды ұсынады, ал Спинуцци оған жақын «жанрлық экологиялар» тұжырымдамасын артық көреді. Рейф пен Баварши жанрлық талдауды әртүрлі жағдайларда адамдардың қарым-қатынас үлгілерін сын тұрғысынан оқу деп анықтайды. Элизабет Уордл стандартты композиция курстары жанрларды оқытады дейді, бірақ бұл композиция курстарынан тыс жерде көбінесе аз пайдаланылатын нағыз «араластырылған жанрлар» болып табылады. Жанр – риторикалық талқылаудың контекстін белгілеуге рұхсат ету арқылы риторикалық құрал ретінде тиімді. Девитт, Рейф және Баварши риторикалық жанрларды тақырыпты мұқият талдау және аудиторияны ескеру негізінде анықтауға болады деп санайды. Жанр Людвиг Витгенштейннің отбасылық ұқсастық теориясымен байланысты, онда ол жанрлардың отбасы ағашы сияқты әрекет ететінін, онда отбасы мүшелері туыс, бірақ бір-бірінің нақты көшірмелері емес екенін сипаттайды.
A music genre is a conventional category that identifies pieces of music as belonging to a shared tradition or set of conventions. It is to be distinguished from musical form and musical style, although in practice these terms are sometimes used interchangeably. There are numerous genres in Western classical music and popular music, as well as musical theatre and the music of non Western cultures. The term is now perhaps over used to describe relatively small differences in musical style in modern rock music, that also may reflect sociological differences in their audiences. Timothy Laurie suggests that in the context of rock and pop music studies, the "appeal of genre criticism is that it makes narratives out of musical worlds that often seem to lack them". Music can be divided into different genres in several ways. The artistic nature of music means that these classifications are often arbitrary and controversial, and some genres may overlap. There are several academic approaches to genres. In his book Form in Tonal Music, Douglass M. Green lists madrigal, motet, canzona, ricercar, and dance as examples of genres from the Renaissance period. According to Green, "Beethoven's Op. 61 and Mendelssohn's Op. 64 are identical in genre – both are violin concertos – but different in form. However, Mozart's Rondo for Piano, K. 511, and the Agnus Dei from his Mass, K. 317 are quite different in genre but happen to be similar in form." Some, like Peter van der Merwe, treat the terms genre and style as the same, saying that genre should be defined as pieces of music that share a certain style or "basic musical language". Others, such as Allan F. Moore, state that genre and style are two separate terms, and that secondary characteristics such as subject matter can also differentiate between genres. A music genre or subgenre may be defined by the musical techniques, the styles, the context, and content and spirit of the themes. Geographical origin is sometimes used to identify a music genre, though a single geographical category will often include a wide variety of subgenres. Several music scholars have criticized the priority accorded to genre based communities and listening practices. For example, Laurie argues that "music genres do not belong to isolated, self sufficient communities. People constantly move between environments where diverse forms of music are heard, advertised and accessorised with distinctive iconographies, narratives and celebrity identities that also touch on non musical worlds." On this perspective, texts are channels through which genres are enacted. Carolyn Miller's work has been especially important for this perspective. Drawing on Lloyd Bitzer's concept of rhetorical situation, Miller reasons that recurring rhetorical problems tend to elicit recurring responses; drawing on Alfred Schütz, she reasons that these recurring responses become "typified" – that is, socially constructed as recognizable types. Miller argues that these "typified rhetorical actions" (p. 151) are properly understood as genres. Building off of Miller, Charles Bazerman and Clay Spinuzzi have argued that genres understood as actions derive their meaning from other genres – that is, other actions. Bazerman therefore proposes that we analyze genres in terms of "genre systems", while Spinuzzi prefers the closely related concept of "genre ecologies". Reiff and Bawarshi define genre analysis as a critical reading of people's patterns of communication in different situations. Elizabeth Wardle contends that standard composition courses do teach genres, but that these are inauthentic "mutt genres" that are often of little use outside composition courses. Genre is effective as a tool in rhetoric because it allows a speaker to set the context for a rhetorical discussion. Devitt, Reiff, and Bawarshi suggest that rhetorical genres may be assigned based on careful analysis of the subject matter and consideration of the audience. Genre is related to Ludwig Wittgenstein's theory of Family resemblance in which he describes how genres act like a family tree, where members of a family are related, but not exact copies of one another.
Тарих
Жанрдың бұл түсінігі Платон жасаған жіктеу жүйесінен туындады. Платон әдебиетті ежелгі Грецияда қабылданған үш классикалық жанрға: поэзия, драма және прозаға бөлді. Поэзия эпикалық, лирикалық және драмалық түрлерге одан әрі бөлінеді. Бұл жіктемелерді Аристотель мен Платон жасаған деп есептеседі, бірақ олар ғана емес. Көптеген жанр теориялықтары осы қабылданған поэзия түрлеріне қосымшалар енгізді.
This concept of genre originated from the classification systems created by Plato. Plato divided literature into the three classic genres accepted in Ancient Greece: poetry, drama, and prose. Poetry is further subdivided into epic, lyric, and drama. The divisions are recognized as being set by Aristotle and Plato; however, they were not the only ones. Many genre theorists added to these accepted forms of poetry.
Классикалық және романстық жанр теориясы
Батыс тарихындағы жанрлардың ең ерте тіркелген жүйелері Платон мен Аристотельге дейін жетеді. Жерар Женетт «Архитект» еңбегінде жанр тарихы туралы өз түсінігін түсіндіреді. Ол Платонды мазмұнына емес, еліктеу тәсілімен ерекшеленетін үш еліктеу, миметикалық жанрдың авторы ретінде сипаттайды. Бұл үш еліктеу жанрына драмалық диалог, драма; таза повесть, дитирамб; және олардың қосындысы, эпос кіреді. Платон лирикалық поэзияны миметикалық емес, еліктеу түрі ретінде жоққа шығарды. Женетт Аристотельдің Платонның жүйесін қалай қайта қарастырғанын талқылайды, ол алдымен таза повестьті мүмкін емес еліктеу түрі ретінде жойды. Содан кейін жүйені ажырату үшін екі қосымша өлшемді пайдаланады. Бірінші өлшем – еліктелуге тиіс объект, оның жоғары немесе төмен болуы. Екінші өлшем – ұсыну құралы: сөздер, ишаралар немесе өлең. Негізінде, режим, объект және құралдың үш санатын XYZ осі бойынша визуализациялауға болады. Құрал өлшемін ескермегенде, Аристотельдің жүйесі төрт классикалық жанрды ажыратады: трагедия, эпос, комедия және пародия. Женетт лирикалық поэзияның классикалық жүйеге кірігуін жойылған таза повесть режимін алмастыру арқылы түсіндіреді. Бұрын миметикалық емес деп есептелген лирикалық поэзия сезімдерді еліктеуге ұмтылып, Женетт қойған жаңа, ұзаққа созылған үш бөлімді жүйенің үшінші «архитектісіне» айналды: лирикалық; эпикалық, аралас повесть; және драмалық, диалог. «Германдық романтизмнің барлық әдеби теориясына үстемдік еткен» (Женетт 38) бұл жаңа жүйе көптеген кеңейту және қайта қарау әрекеттеріне куә болды. Мұндай әрекеттердің бірі – Фридрих Шлегельдің лирикалық, субъективті формасы; драмалық, объективті формасы; және эпостық, субъективті-объективті формасынан тұратын үштігі. Дегенмен, үш бөлімді жүйені кеңейтуге жасалған мақсатты әрекеттер күрделілігі арта түскен жаңа таксономиялық жүйелерге әкелді. Женетт осы әртүрлі жүйелерді бастапқы үш бөлімді жүйемен салыстырып, былай деді: «Оның құрылымы кейінгілердің көпшілігінен жоғары, өйткені олардың инклюзивті және иерархиялық таксономиясы кемшілікке ұшыраған, бұл әрқашан ойынды тоқтатып, соқпаққа тіреуге әкеледі».
The earliest recorded systems of genre in Western history can be traced back to Plato and Aristotle. Gérard Genette explains his interpretation of the history of genre in "The Architext". He described Plato as the creator of three imitational, mimetic genres distinguished by mode of imitation rather than content. These three imitational genres include dramatic dialogue, the drama; pure narrative, the dithyramb; and a mixture of the two, the epic. Plato excluded lyric poetry as a non mimetic, imitational mode. Genette further discussed how Aristotle revised Plato's system by first eliminating the pure narrative as a viable mode. He then uses two additional criteria to distinguish the system. The first of the criteria is the object to be imitated, whether superior or inferior. The second criterion is the medium of presentation: words, gestures, or verse. Essentially, the three categories of mode, object, and medium can be visualized along an XYZ axis. Excluding the criteria of medium, Aristotle's system distinguished four types of classical genres: tragedy, epic, comedy, and parody. Genette explained the integration of lyric poetry into the classical system by replacing the removed pure narrative mode. Lyric poetry, once considered non mimetic, was deemed to imitate feelings, becoming the third "Architext", a term coined by Gennette, of a new long enduring tripartite system: lyrical; epical, the mixed narrative; and dramatic, the dialogue. This new system that came to "dominate all the literary theory of German romanticism" (Genette 38) has seen numerous attempts at expansion and revision. Such attempts include Friedrich Schlegel's triad of subjective form, the lyric; objective form, the dramatic; and subjective objective form, the epic. However, more ambitious efforts to expand the tripartite system resulted in new taxonomic systems of increasing complexity. Gennette reflected upon these various systems, comparing them to the original tripartite arrangement: "its structure is somewhat superior to most of those that have come after, fundamentally flawed as they are by their inclusive and hierarchical taxonomy, which each time immediately brings the whole game to a standstill and produces an impasse".
Аудитория
Жанрларды әрқашан нақты анықтау мүмкін болмаса да, жанрлық ескерулер адамның не көретінін немесе оқитынын анықтаудағы маңызды факторлардың бірі болып табылады. Жанрдың жіктеу қасиеттері жанрды жеке адамның түсінуіне байланысты потенциалды қолданушыларды тартып немесе кері қағытыруы мүмкін. Жанр белгілі бір күтілімді қалыптастырады, осы күтілім орындалады немесе орындалмайды. Көптеген жанрлар өз аудиториясын және оларды қолдайтын журналдар мен веб-сайттар сияқты арнайы басылымдарға ие. Керісінше, аудитория бұрынғы жанрда өзгерістерді талап етіп, толығымен жаңа жанрды құруы мүмкін. Бұл термин веб-беттерді, мысалы, "жаңалықтар беті" және "жанкүйерлер беті" сияқты санаттарға жіктеу үшін қолданылады, олардың макеті, аудиториясы және мақсаты мүлдем әртүрлі (Россо, 2008). Vivísimo сияқты кейбір іздеу жүйелері іздеу нәтижелерінің қандай жанрларға жатуын көрсету үшін табылған веб-беттерді автоматтандырылған санаттарға топтастыруға тырысады.
Although genres are not always precisely definable, genre considerations are one of the most important factors in determining what a person will see or read. The classification properties of genre can attract or repel potential users depending on the individual's understanding of a genre. Genre creates an expectation in that expectation is met or not. Many genres have built in audiences and corresponding publications that support them, such as magazines and websites. Inversely, audiences may call out for change in an antecedent genre and create an entirely new genre. The term may be used in categorizing web pages, like "news page" and "fan page", with both very different layout, audience, and intention (Rosso, 2008). Some search engines like Vivísimo try to group found web pages into automated categories in an attempt to show various genres the search hits might fit.
Жанрлық
Субжанр – жанрдың ішіндегі ерекше түр. Екі туынды бір жанрға жатса да, олардың субжанрлары әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, егер фантастикалық туындыда қараңғы және қорқынышты элементтер басым болса, ол қараңғы фантастика субжанрына жатады; ал сиқырлы қылыштар мен жыншылар туралы әңгіме қылыш пен сиқыр субжанрына жатады.
A subgenre is a subordinate within a genre, Two stories being the same genre can still sometimes differ in subgenre. For example, if a fantasy story has darker and more frightening elements of fantasy, it would belong in the subgenre of dark fantasy; whereas another fantasy story that features magic swords and wizards would belong to the subgenre of sword and sorcery.
Микрогендер
Микрожанр – мәдени құбылыстың өте тар, мамандандырылған жіктелуі. Бұл термин 21-ші ғасырда пайда болды және көбінесе музыкаға қатысты қолданылады. Сонымен қатар, ол Netflix сияқты цифрлық ағымдық платформаларда телешоулар мен фильмдерге берілетін ұсыныстардағы аса нақты санаттармен байланысты, ал кейде ғалымдар басқа дәуірлердегі және басқа медиадағы арнайы формаларды талдағанда оны кеңінен қолданады.
A microgenre is a highly specialized, narrow classification of a cultural practice. The term has come into usage in the 21st century, and most commonly refers to music. It is also associated with the hyper specific categories used in recommendations for television shows and movies on digital streaming platforms such as Netflix, and is sometimes used more broadly by scholars analyzing niche forms in other periods and other media.