Кіріспе

Жазушы – идеяларды жеткізу, сезімдер мен эмоцияларды ояту немесе көңіл көтеру үшін әртүрлі жазу стилі, жанр және техникаларды қолданатын, жазбаша сөздерді пайдаланатын адам. Жазушылар романдар, әңгімелер, монографиялар, саяхаттар, пьесалар, сценарийлер, телеспектакльдер, әндер мен эсселер сияқты, сондай-ақ жалпы жұртшылыққа қызығушылық тудыратын есептер, оқу материалдары және жаңалықтар сияқты әртүрлі жазу формаларын жасай алады. Жазушылардың туындылары қазіргі таңда кең ауқымды медиада жарияланады. Тілді идеяларды жақсы жеткізу үшін қолдана білетін білікті жазушылар қоғамның мәдени контентіне маңызды үлес қосады. "Жазушы" термині өнер мен музыкада да қолданылады, мысалы, ән жазушы немесе сценарийші, бірақ жеке "жазушы" әдетте жазбаша тілді жасаумен байланысты. Кейбір жазушылар ауызша дәстүрге сүйене отырып жұмыс істейді. Жазушылар нақты немесе ойдан шығарылған жанрларда материал жасай алады. Басқа жазушылар өз идеяларын көрнеулендіру үшін графикалық немесе иллюстрациялық материалдар сияқты қосымша медиа түрлерін пайдаланады. Соңғы кезде азаматтар мен мемлекеттік мекемелердің өкілдерінен көркем емес, техникалық жазушылардың жұмысына сұраныс артты, олардың біліктілігі практикалық немесе ғылыми сипаттағы түсінікті, түсіндірмелік құжаттарды жасауға мүмкіндік береді. Кейбір жазушылар өз жазбаларын толықтыру үшін суреттерді (салу, бояу, графика) немесе мультимедианы қолданады. Сирек жағдайларда, шығармашыл жазушылар өз ойларын музыка мен сөздер арқылы да жеткізе алады. Жазушылар өздерінің жазба туындыларын жасаумен қатар, олар қалай жазады (жазу процесі), не үшін жазады (олардың мотивациясы) және басқа жазушылардың жұмысын талдайды (сын). Жазушылар кәсіби немесе кәсіби емес тұрғыда жұмыс істейді, яғни ақы алып немесе ақысыз, ал төлем алдын ала, қабылдағанда немесе жұмысы жарияланғаннан кейін берілуі мүмкін. Төлем – жазушылардың мотивациясының бірі ғана, көптеген жазушылар өз жұмысы үшін ақы алмайды. "Жазушы" термині "автор" сөзімен синоним ретінде қолданылады, бірақ соңғы терминнің мағынасы кеңірек және жазба үшін заңдық жауапкершілікті білдіру үшін қолданылады, тіпті егер оның авторы анонимді, белгісіз немесе бірлесіп жазылған болса да. "Автор" сөзі көбінесе кітаптың авторын білдіреді.

Түрлері

Жазушылар өз ойларын жеткізу үшін әртүрлі әдеби жанрларды таңдайды. Көптеген жазбаларды басқа форматқа бейімдеуге болады. Мысалы, жазушының туындысын жеке оқуға, айтуға, немесе пьесада немесе фильмде көрсетуге болады. Сатира, мысалы, өлең, эссе, фильм, комедиялық пьеса немесе журналистикалық материал түрінде жазылуы мүмкін. Хат жазушы өзінің хатына сын, өмірбаян немесе журналистикалық элементтерді қосуы мүмкін. Көптеген жазушылар түрлі жанрларда жұмыс істейді. Жанр шектеулерді белгілейді, бірақ түрлі шығармашылық бейімделулер жасалған: романды фильмге, өлеңді пьесаға, тарихты мюзиклге аудару. Жазушылар мансабын бір жанрда бастап, кейін басқа жанрға көшуі мүмкін. Мысалы, тарихшы Уильям Далримпл саяхат әдебиеті жанрында бастап, сондай-ақ журналист ретінде де жазады. Көптеген жазушылар көркем және ғылыми еңбектер жазса, ал кейбіреулері екісін де араластыратын жанрда жазады. Мысалы, тарихи романдардың авторлары, георжетт Хейер сияқты, тарихи кезеңдердегі кейіпкерлер мен оқиғаларды құрастырады. Осы жанрда тарихтың дәлдігі және туындыдағы фактілердің толықтығы жиі талқылауға түседі. Кейбір жазушылар көркем әдебиет пен терең талдауды бірге жазады, кейде туындыларын бөліп көрсету үшін басқа есімдерді қолданады. Мысалы, Дороти Сайерс детективтік романдар жазған, сонымен қатар драматург, эссеші, аудармашы және сыншы болған.

Ақын

Ақындар эмоциялық, сезімдік және танымдық әсерге қол жеткізу үшін тілдің мүмкіндіктерін толық пайдаланады. Осы әсерлерді тудыру үшін олар ұйқас пен ырғақты қолданады, сондай-ақ аллитерация және ассонанс сияқты басқа да әдістермен сөздердің ерекшеліктерін пайдаланады. Махаббат және оның ауытқулары – жиі кездесетін тақырып. Мысалы, Шекспирдің ең белгілі махаббат дастаны – «Ромео мен Джульетта» әртүрлі поэзиялық формаларда жазылып, көптеген театрларда қойылған және кем дегенде сегіз фильмге бейімделген. Джон Донн – махаббат лирикасымен танымал тағы бір ақын.

Сатирик

Сатирик қоғамның немесе жеке адамдардың кемшіліктерін әжуалау арқылы олардың ақымақтығын әшкерелейді. Көбінесе сатираның нысаны – тиімсіз саяси шешімдер немесе саясаткерлер сияқты өзекті мәселелер болып табылады, алайда ашкөздік сияқты адамзаттың жаман мінездері де жиі кездесетін тақырыптардың бірі. Философ Вольтер оптимизм туралы "Кандид" атты сатира жазды, кейін ол операға айналды және көптеген белгілі лириктер осы опера үшін өлеңдер жазды. "Кандид" абсурдизм элементтерін қамтиды, дәл осылай қазіргі заманғы сатирик Барри Хамфристің туындыларында да кездеседі, ол Дам Эдна Эвередж кейіпкері үшін сахнада ойнауға арналған комикалық сатира жазады. Сатириктер өз ойларын жеткізу үшін ирония, сарказм және гипербола сияқты түрлі тәсілдерді пайдаланады және жанрлардың кең ауқымынан таңдай алады. Сатира проза, поэзия немесе мысалы, фильмдегі диалог түрінде болуы мүмкін. Ең танымал сатириктердің бірі – Джонатан Свифт, ол төрт томдық "Гулливердің саяхаттары" және "Кішігірім Ұсыныс", "Кітаптар шайқасы" сияқты көптеген сатиралардың авторы.

Қысқа әңгімелер жазушысы

Қысқа әңгіме жазушы – бір отырыста оқылатын көркем әңгімелердің авторы.

Либреттист

Либретто (либреттоның көпше түрі) – опера сияқты музыкалық шығармалардың мәтіні болып табылады. Мысалы, венециялық ақын және либреттошы Лоренцо да Понте Моцарттың ең танымал операларының либреттосын жазған. Луиджи Ильика және Джузеппе Джакоза – итальяндық либреттошылар, олар Джакомо Пуччини үшін жұмыс істеген. Көптеген опера композиторлары либреттошымен бірлесіп жұмыс істейді, бірақ ерекше жағдайда Ричард Вагнер өзінің шығармаларына музыка мен либреттоны дербес жазған.

Әнші

Әдетте өлеңдер мен қайырмалар түрінде жазатын лирикашы – ән немесе операға қосатын, оның мәнін ашатын сөздерді жазуға маманданған адам. Лирикашылар әндерге қатысты мәтіндерді де жазады. Мысалы, Том Лерр жазғандары сатиралық сипатта болды. Мюзиклдер мен әндер жазған Ноэль Ковард, "Mad Dogs and Englishmen" және "I Went to a Marvellous Party" сияқты әндерді жазғаннан бөлек, пьесалар мен фильмдердің авторы болды және сахнада да, экранда да өнер көрсетті. Осы екеу сияқты лирикашылар басқа авторлардың туындыларын бейімдеп қана қоймай, толығымен өзіндік мәтіндерді де жасайды.

Драматург

Драматург – актерлер сахнада қоюы мүмкін немесе қоймауы мүмкін пьесалар жазады. Пьесаның әңгімесі диалог арқылы дамиды. Романшылар сияқты, драматургтер де көбінесе тақырыпты адамдардың белгілі бір жағдайға қалай ден қоятынын көрсету арқылы зерттейді. Жазушы ретінде драматургтер тіл мен диалогты, оны айтқан кейіпкерлерге де, пьесаға тұтас алғанда да сәтті етіп жасауы керек. Көптеген пьесалар жеке оқылмай, қойылатындықтан, драматург ауызша жеткізілетін және қойылым барысында көрерменнің назарын ұстап тұратын мәтін жазуы тиіс. Пьесалар "көрерменнің қызығуын тудыратын оқиғаны" баяндайды, сондықтан жазушылар оған кедергі келтіретін нәрсенің бәрін алып тастауы керек. Пьесалар проза немесе өлең түрінде жазылуы мүмкін. Шекспир, Майк Бартлетт "Король Карл III" (2014) пьесасындағыдай, иамбикалық пентаметрде пьесалар жазған.

Сценарий авторы

Сценаристтер кино, телесериалдар және бейне ойындар сияқты медиа өндірістері үшін сөздерді жазатын сценарий жасайды. Сценаристтер мансабын тәуелсіз түрде сценарий жазудан бастауы мүмкін; яғни, ешқандай алдын ала төлем, тапсырыс немесе келісім-шартсыз жазады. Екінші жағынан, олар драматургтердің, романистердің немесе басқа авторлардың туындыларын бейімдеу үшін жұмысқа алынуы немесе тапсырыс ала алады. Келісімшарт бойынша жазатын тәуелсіз авторлар фрилансерлер деп аталады және сценаристтер көбінесе осылай жұмыс істейді. Сценаристтер, драматургтер және басқа авторлар классикалық тақырыптардан шабыттанып, оларды зерттеу үшін ұқсас және таныс сюжеттік тәсілдерді жиі қолданады. Мысалы, Шекспирдің "Гамлеті" пьесасында "пьеса ішінде пьеса" бар, оны басты кейіпкер корольдің кінәсін көрсету үшін пайдаланады. Гамлет актерлердің көмегімен "патшаның санасын ұстап алатын" қойылымды ұйымдастырады. Телесериалдар авторы Джо Меноски "Жұлдызды жол: Вояджер" ғылыми-фантастикалық телехикаясының бір эпизодында дәл осы "пьеса ішінде пьеса" тәсілін қолданады. Қола дәуірінің драматургі/батыры соғыстың бекерлігіне билеушіні (немесе оны "меценат" деп атайды) көндіру үшін "Жұлдызды жол" экипажының мүшесінің көмегімен пьеса жасайды.

Сөз жазушы

Баяндама жазушы белгілі бір жағдайда және мақсатта топ немесе көпшілік алдында сөйлеу үшін мәтінді дайындайды. Мұндай баяндамалар көбінесе адамдарды ынандыруға немесе шабыттандыруға бағытталған, мысалы, Цицерон сияқты шебер тілшілердің, Нельсон Мандела сияқты харизматикалық және беделді саяси лидерлердің сөздері, сондай-ақ сотта немесе парламентте қолдануға арналған мәтіндер. Баяндама авторы оны өзі оқуы мүмкін, ал кейде басқа біреудің тапсырысы бойынша жазылып дайындалады. Көптеген жоғары лауазымды сайланған шенеуніктер мен мемлекеттік және жеке сектордағы басшылар баяндама жазушыларды жұмысқа тартады.

Өмірбаянын жазған

Өмірбаяны жазушылар басқа адамның өмірін жазады. Мысалы, Ричард Эллман (1918–1987) – көрнекті және сыйлықтармен марапатталған өмірбаяны жазушы, ол ирланд жазушылары Джеймс Джойс, Уильям Батлер Йейтс және Оскар Уайльдқа арналған еңбектер жазған. Ол Уайльдтың өмірбаяны үшін 1989 жылғы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды.

Сыншыл

Сыншылар бір туындының мақсатына қаншалықты жеткенін қарастырып, бағалайды. Зерттелетін туынды әдеби, театрлық, музыкалық, көркемдік немесе сәулеттік болуы мүмкін. Туындының табыстылығын бағалау кезінде сыншы оның не үшін жасалғанын – мысалы, мәтін неге жазылған, кім үшін, қандай стильде және қандай жағдайда екенін ескереді. Мұндай бағадан кейін сыншылар өз бағаларын жазып, жариялайды, кез келген пікірді негіздеу үшін өз білімі мен ой-өрісінің құндылығын қосады. Сын теориясы – жеке зерттеу саласы. Жақсы сыншы бағалап отырған туындының теориясын түсініп, оны өз бағалауына енгізе алады. Кейбір сыншылар басқа жанрда жазады, мысалы, романдар немесе эссе жазушылар болуы мүмкін. Әйгілі және құрметті сыншыларға өнер сыншысы Шарль Бодлер (1821–1867) және әдеби сыншы Джеймс Вуд (1965 жылы туған) жатады, екеуі де өз сындық еңбектерінің жинақтарын кітап түрінде жариялаған. Кейбір сыншылар нашар жазады және тек беткей немесе негізсіз жұмыстар жасайды. Сондықтан кез келген адам білімі жоқ сыншы бола алады, бірақ жақсы сыншының маңызды қасиеттері – түсіну, көрегендік және жақсы жазу қабілеті.

Бас редактор

Редактор әдеби материалды жариялану үшін дайындайды. Бұл материал редактордың өзінің түпнұсқа жұмысы болуы мүмкін, бірақ көбінесе редактор бір немесе бірнеше басқа адамдардың материалдарымен жұмыс істейді. Редакторлардың түрлі салалары бар. Түзетуші редакторлар мәтінді белгілі бір стильде форматтайды және/немесе мазмұнын түбегейлі өзгертпей грамматикалық және орфографиялық қателерді түзетеді. Ал екінші жағынан, редактор мәтіннің оқырға оңай болуын, мағынасын немесе құрылымын жақсарту үшін маңызды өзгерістер ұсына алады немесе оларды жүзеге асыра алады. Мұндай редактор мәтіннің кейбір бөліктерін алып тастап, жаңа бөліктер қосып, тіпті бүкіл мәтінді қайта құруға дейін барады. Көне мәтіндерді, қолжазбаларды немесе еңбектер жинағын редакциялау нәтижесінде әртүрлі басылымдар пайда болады. Мысалы, Шекспирдің пьесаларының көптеген басылымдары бар, оларды белгілі редакторлар жасаған, сондай-ақ олар нәтижедегі басылымға кіріспелер енгізген. Журналдар мен газеттерде жұмыс істейтін редакторлар мәтінге қатысты түрлі деңгейдегі жауапкершілікке ие. Олар түпнұсқа материалдарды, әсіресе редакциялық мақалаларды жаза алады, ұсынылған материалдардың ішінде не жарияланатынын таңдайды, материалды форматтайды және/немесе оның дұрыстығын тексеріп қарастырады.

Энциклопедияшы

Энциклопедияшылар білімнің жүйеленген жиынтығын жасайды. Дени Дидро (1713–1784) "Энциклопедияға" қосқан үлесімен әйгілі. Энциклопедист Бернардино де Сахагун (1499–1590) – францискан монахы, оның "Historia general de las cosas de Nueva España" еңбегі – Мезоамерика цивилизациясының кең көлемді энциклопедиясы, ол көбінесе итальяндық қолжазбалар кітапханасының атымен, онда ең жақсы сақталған нұсқасы бар, Флоренция кодексі деп аталады.

Эссе жазушысы

Эссешілер эссе жазады, ол автордың бір пікірін қолдайтын, орташа ұзындықтағы түпнұсқалық жазбаша туынды. Олар көбінесе прозада болады, бірақ кейбір авторлар өз аргументтерін ұсыну үшін поэзияны да пайдаланған.

Тарихшы

Тарихшы – өткенді зерттеп, жазатын және осы сала бойынша сарапшы саналатын адам. Тарихшының мақсаты – тарихи талдауды қолданып, "не болды" және "неге немесе қалай болды" деген сұрақтарға жауап беретін, ұйымды әңгімелер құру. Кәсіби тарихшылар көбінесе колледждер мен университеттерде, мұрағаттарда, мемлекеттік органдарда, мұражайларда, сондай-ақ тәуелсіз жазушылар мен кеңесшілер ретінде жұмыс істейді. Эдвард Гиббонның "Рим империясының құлдырауы мен ыдырауы тарихы" атты алты томдық еңбегі тарихнаманың қалыптасуына ықпал етті.

Сөздік жазушы

Сөздіктерді жасайтын жазушылар лексикографтар деп аталады. Ең белгілілерінің бірі – Сэмюэл Джонсон (1709–1784), оның «Ағылшын тілінің сөздігі» тек жеке ғылыми жетістік қана емес, сонымен қатар Джейн Остин сияқты жазушылардың сілтеме жасаған, аса көрнекті сөздік ретінде қарастырылды.

Зерттеуші/ғалым

Өздерінің зерттеулері мен идеялары туралы жазған зерттеушілер мен ғалымдар кейде қоғамға терең әсер етеді. Ғалымдар мен философтар осының жақсы мысалы, себебі олардың жаңа идеялары адамдардың ойлау және мінез-құлқында революция тудыруы мүмкін. Мұндай революциялық әсердің ең белгілі үш мысалы – Николай Коперник, ол 1543 жылы «Аспан денелерінің айналысы туралы» (De revolutionibus orbium coelestium) еңбегін жазды; Чарльз Дарвин, ол 1859 жылы «Түрлердің шығу тегі» (On the Origin of Species) еңбегін жазды; және Зигмунд Фрейд, ол 1899 жылы «Түстерді түсіндіру» (The Interpretation of Dreams) еңбегін жазды. Бұл үш өте ықпалды, бірақ бастапқыда көп дау тудырған еңбектер адамдардың әлемдегі өз орнын түсіну жолын өзгертіп жіберді. Коперниктің ғаламды гелиоцентрлік тұрғысынан қарауы адамзатты бұрынғыдай ғаламның ортасындағы орнынан ығыстырды; Дарвиннің эволюциялық теориясы адамдарды басқа тіршіліктерден жоғары емес, олардың қатарында орналастырды; ал Фрейдтің санастың күші туралы идеялары адамдар өздерінің барлық іс-әрекеттерін толыққанды саналы түрде бақылай алады деген сенімді жоңқылтты.

Аудармашы

Аудармашылардың міндеті – жазушының мағынасын, ниетін және стилін басқа тілде балама табудан тұрады. Мәдени жағынан үлкен әсер еткен аудармашылардың қатарында грек тілінен араб тіліне "Элементтер" еңбегін аударған әл-Хаджадж ибн Юсуф ибн Матар және египеттік иероглифтерді түсініп, 1822 жылы Розетта тасының иероглифтерінің алғашқы аудармасын жариялаған Жан-Франсуа Шампольон бар. Аудармадағы қиындықтар сөздер мен тіркестерде ұйқас, ырғақ немесе ойын-сауықтар болғанда, немесе бір тілде болған, бірақ екінші тілде жоқ мәндік бояулар кездескенде күшейеді. Мысалы, Ален Фурньедің "Le Grand Meaulnes" атты туындысын аудару қиын, себебі "ағылшын тіліндегі ешбір сөз французша "grand" сөзінің барлық мәндік нюанстарын жеткізе алмайды, себебі оқиға дамыған сайын бұл сөздің мағынасы өзгеріп отырады". Аудармашылар сондай-ақ, әртүрлі тілдерде сөйлейтін саяси тұлғалардың елдер арасындағы қарым-қатынастарды қарастыруы немесе саяси дауларды шешуі үшін өте маңызды кездесулерге қатысады. Аудармашының дұрыс ақпарат беруі аса маңызды, өйткені кез келген қателік ауқымды салдарларға әкелуі мүмкін.

Блогер

1990 жылдан бері әлемдік желіде пайда болған блогтардың авторларына жариялау үшін ешқандай рұқсат қажет емес. Осы қысқа пікірлер немесе "посттардың" мазмұны оқырмандарға ерекше қызығушылық тудыратын мәселелерге түсініктеме береді, ал олар осы технологияны автормен тікелей және бұрынғыдай мүмкін болмаған жылдамдықпен байланысу үшін пайдалана алады. Басқа сайттарға сілтеме беру мүмкіндігі кейбір блог жазушылар мен олардың жазбаларының кенеттен және күтпеген жерден танымал болуына себеп болуы мүмкін. Пакистандық білім беру жұмыскері Малала Юсуфзай BBC үшін жазған блогы арқылы танымал болды. Блог жазушы технологияны қолданып, бір жағынан жаңалықтар бюллетеніне, екінші жағынан жеке хатқа ұқсас хабарлар жазады. "Блог пен фотокөшірмемен жасалған мектеп хабарламасы, немесе жүздей досына фотокөшірмемен жіберілетін отбасылық хат арасындағы ең басты айырмашылық – аудиторияның мүмкіндігі және аудитория мүшелері арасындағы тікелей байланыс мүмкіндігі". Сондықтан, басқа хат түрлері сияқты, жазушы өз оқырмандарының кейбірін біледі, бірақ ең маңызды айырмашылықтың бірі – "аудиторияның бір бөлігі кездейсоқ болады" және "ол, әрине, біздің [жазушылардың] жазу стилімізді өзгертеді".

Баспасөзші

Бағаншылар газеттер мен басқа да мерзімді басылымдарға тұрақты мақалалар жазады, олар көбінесе жанды және қызықты пікірлерді қамтиды. Кейбір бағаншылардың үздік жұмыстары жинақталатын кітап ретінде жарық көрді, осылайша оқырмандар бұрын қол жетімді болмаған материалдарды қайта оқи алады. Бағандар көбінесе қысқа жазбалар болғандықтан, бағаншылар басқа жанрларда да шығарма жазады. Мысалы, әйел бағаншы Элизабет Фаррелли, бағаншы болумен қатар, сәулет сыншысы және кітаптар авторы.

Күнделік жазушы

Өз өмірлік тәжірибелерін, ойларын немесе сезімдерін белгілі бір уақыт аралығында күнделік түрінде жазып отыратын жазушылар күнделікшілер деп аталады. Олардың жазбалары тарихи кезеңдер, нақты оқиғалар немесе жеке тұлғалар туралы құнды түсініктер береді. Мысалы, ағылшын әкімшісі және Парламент мүшесі Сэмюэл Пеппс (1633–1703) 17 ғасырдағы оқиғаларға, әсіресе Лондонның Ұлы өртіне куәгер болып, оны егжей-тегжейлі жеке күнделігінде баяндаған. Анна Франк (1929–1945) – 13 жастағы голланд қызы, 1942–1944 жылдар аралығындағы күнделігінде Екінші дүниежүзілік соғыста қудаланған еврей ретінде және отбасы ішіндегі қарым-қатынастармен күрескен жасөспірімнің өмірін жазған.

Журналист

Журналистер ағымдағы оқиғалар туралы оларды зерттеп, ақпарат жинағаннан кейін баяндама жазады. Кейбір журналистер әлеуметтік немесе саяси жиналыстар сияқты болжамды немесе жоспарланған оқиғалар туралы есептер дайындайды. Ал кейбіреулері – тергеуші журналистер, олар бұрын белгісіз немесе түсініксіз болған күрделі мәселелерді түсіндіру үшін жан-жақты зерттеулер мен талдаулар жүргізуі тиіс. Көбінесе тергеуші журналистер қылмыстық немесе сыбайлас жемқорлық әрекеттер туралы хабарлайды, бұл оларды жеке қауіпке ұшыратады және олардың жазғандарына шабуыл жасауға немесе жариялануын тоқтатуға әрекет етуі мүмкін. Мысалы, АҚШ президентінің қылмыстық іс-әрекеттерін тергеп, жазған журналист Боб Вудвардты қарастыруға болады.

Мемуар жазушысы

Мемуар жазушылар өмір бойындағы естеліктерінен әңгімелер құрастырады, бұл естеліктер ерекше, маңызды немесе жалпы оқырмандарға қызығушылық тудырарлықтай даулы болып саналады. Шындыққа жақын болғанымен, оқырмандарға жанр таңдалысы арқылы естеліктерде кейбір қателіктер немесе жеке көзқарасқа бейімділік болуы мүмкін екені ескертіледі. Мысалы, мемуар автобиографияға қарағанда тәжірибелерді таңдау бойынша көбірек еркіндікке ие, ал автобиография толықтығымен және объективтілікке ұмтылысымен ерекшеленуі керек. Белгілі мемуаршылардың қатарында Франсис Вэйн, Вэйн виконтессасы және Джакомо Казанова бар.

Жазушы

Ghostwriters басқа біреу үшін немесе оның стилінде жазады, сондықтан еңбектің құрметі осы еңбек жасалған адамға тиесілі болады.

Хат жазушы

Хат жазушылар жеке адамдар арасында хабар алмасудың сенімді жолын пайдаланады, ал сақталған хаттар жинағы олардың авторларының ниеттерін, мәдени ортасын және өміріндегі оқиғаларын түсінуге мүмкіндік береді. Пётр Абелард (1079–1142), философ, логик және теолог, тек кейбір еңбектеріндегі діни бұрысулар мен өзінің кітабын өртеп жіберу жазасы үшін ғана емес, сонымен қатар Хелоиза д’Аргентейльге (1090?–1164) жазған хаттарымен де танымал. Пауыл апостолдың хаттары (немесе эпистолалары) екі мың жылдық христиан тарихында осыншалықты ықпалды болғандықтан, Пауыл Исадан кейін ең көп талқыланған және түсіндірілген тұлға болып саналады.

Есептің авторы

Есеп жазушылар – ақпаратты жинап, ұйымдастырып, оны шешімдерді қабылдау үшін пайдаланатын тұлғаға немесе органға ұсыну мақсатында құжаттаумен айналысатын адамдар. Сапалы жазылған есептер саясат пен шешімдерге әсер етеді. Мысалы, Флоренс Найтингейл (1820–1910) армиядағы денсаулық сақтау мәселелерінде әкімшілік реформалар жасау үшін баяндамалар жазған. Ол Қырым соғысындағы тәжірибесін сипаттап, жақсартуға деген құлшынысын көрсетті: «Алты ай бойы тынымсыз еңбек еткен соң, ол британдық армияның денсаулығы, тиімділігі және госпитальдық басқаруына қатысты жазбаларын өзінің қолымен жинап, жазды. Бұл ерекше құрастырма, сегіз жүзден астам тығыз басылған беттерді алып, кең ауқымды реформалардың маңызды принциптерін, көптеген даулы мәселелердің ең ұсақ бөлшектерін талқылап, әскери, статистикалық, санитарлық, архитектуралық сияқты алуан түрлі ақпараттардың мол көлемін қамтиды» ұзақ жылдар бойы "әскерлердің медициналық басқаруы бойынша басты сарапшы" болып саналды. Кеме капитаны Уильям Блайдың кемелік күнделіктері мен баяндамалары оның жоғалған кеме ісі бойынша сотта ақталуына ықпал етті.

Жазушы

Жазушы басқа біреудің атынан идеялар мен ақпаратты жазады, кейде басқа құжаттан көшіреді, кейде сауатсыз адамның сөздік тапсырмасы бойынша, ал кейде таспаға жазылған, тақырыптық жазбалар немесе жеке жазбалар сияқты басқа да материалдардан көшіреді. 500 жылдан астам уақыт бойы Батыс Еуропада жазу білу сирек кездесетін қабілет болғандықтан, мәтіндерді көшірген монахтар алғашқы нұсқалардан көптеген мәтіндерді сақтап қалған жазушылардың жауапкершілігінде болды. Оқып-жазуды білетін монахтар тұратын монастырлар жазу үшін қажетті тұрақты ортаны қамтамасыз етті. Мысалы, 600 жыл шамасында Ирландия монахтары Еуропаға келіп, Тур және Тулуза сияқты жерлердегі қолжазбаларды тауып, оларды көшіріп алды. Монастырь жазушылары өз кітаптарын алтын және сирек түстерді қолдана отырып, жоғары шеберлікпен суреттеді.

Техникалық жазушы

Техникалық жазушы жабдықты пайдаланушыларға арналған нұсқауларды немесе қолданушы нұсқаулықтары сияқты нұсқаулықтарды дайындайды. Техникалық жазушылар сондай-ақ бизнес, кәсіби немесе тұрмыстық қолдану үшін әр түрлі процедураларды жазады. Техникалық жазудың мақсаты шығармашылық емес, практикалық болғандықтан, оның ең маңызды қасиеті – түсініктілік. Шығармашылық жазушыдан өзгеше, техникалық жазушы тиісті стильдік нұсқаулықты сақтауға міндетті.

Жазу процесі

Жазушылар жазу ісіне әртүрлі тәсілдер қолданады. Әр жазушы өзінің жеке процесін табуы керек, және көпшілігі оны белгілі бір күрес ретінде сипаттайды. Кейде жазушылар өз жұмыстарын жоғалтып, қайтадан бастауға мәжбүр болады. Фотокөшірмелер мен электрондық мәтінді сақтау құралдары ойлап табылғанға дейін жазушының жұмысы қағазға жазылуы керек еді, бұл оны, әсіресе өртке осал етті. (Өте ерте заманда жазушылар мықтырақ материалдар болған парқ және сазды қолданған.) Аяқталмай жойылған жазушылардың жұмыстарының ішінде эсперантоның авторы Л.Л. Заменгофтың жылдар бойы еңбегі бар, оның әкесі "ұлы шпиондық кодпен жұмыс істейді" деп қорқып, оны отқа лақтырып жіберген. Эссеші және тарихшы Томас Карлайл "Француз революциясы: Тарих" атты қолжазбасының жалғыз данасын жоғалтты, оны үй қызметшісі қатемен отқа тастап жіберді. Ол оны қайтадан басынан жазды. Жазушылар көбінесе жеке кесте құрады. Мысалы, Ангус Уилсон әр таңда бірнеше сағат бойы жазатын. Жазушылардың қабілетсіздікке ұшырауы – жазушылар арасында, әсіресе кәсіби жазушылар арасында жиі кездесетін құбылыс, олар шеберлік немесе міндеттеме жетіспеуінен емес, белгілі бір уақыт аралығында жаза алмайтындарын сезінеді.

Тілтесі

Көптеген жазушылар жеке жазады – көбінесе олар жеке-жеке айналысатын, оларды білдіргісі келген түсініктермен де, оны қалай жеткізудің ең дұрыс жолымен де күресуді талап ететін іспен айналысады. Бұл ең қолайлы жанрды немесе жанрларды, сондай-ақ ең тиімді сөздерді таңдауды білдіреді. Жазушылар бос қағазға немесе экранға дұрыс сөздерді табу мәселесіне өзіндік шешімдер табады. "Сомерсет Мом да бос қабырғаға қарай жазған емес пе? Гете бір үйде басқа адам болса, тіпті бір жол да жаза алмайтын, осылай айтқан еді бірде."

Бірлескен

Бірлескен жазу – басқа авторлар жазуға қатысып, жазудың бір бөлігіне үлес қосуды білдіреді. Мұндай тәсілде авторлар жазған бөлікті редакциялауға да бірлесіп жұмыстенуі мүмкін. Көбінесе редакциялауды жазушы жобалық нұсқасын тапсырғаннан кейін тәуелсіз редактор жасайды. Бірақ кейде, мысалы, либреттошы мен композитор арасындағы жұмыста, жазушы басқа суретшімен бірлесіп шығармашылық жұмыс жасайды. Осындай ынтымақтастықтардың ең белгілісі – Гилберт пен Салливанның серіктестігі. Либреттошы В. С. Гилберт осы серіктестік құрған комикалық операларға ән сөздерін жазды.

Комитет

Кейде жазушылар комитетіне жазу жұмысы тапсырылады. Осыған ең танымал мысал – 1604 жылы Англия королі Яков VI қолдауымен Киелі кітапты ағылшын тіліне аудару. Кембридж және Оксфордта жұмыс істеген алты комитет, кітаптың әртүрлі бөліктерін аударуға бөлінген. 1611 жылы жарық көрген "Кинг Джеймс" нұсқасы "мәңгілік керемет" деп сипатталды, себебі оның авторлары (яғни аудармашылары) "жетімдік пен әдемілік, қарапайымдық пен байлық, қарапайымдық пен сұлулық, халық пен патша талаптары арасында саналы түрде тепе-теңдік сақтауға тырысты", нәтижесінде тіл "әдеби немесе академиялық емес, тарихи емес, қайта құрушылық емес, адамзат тарихының бір шетінен екінші шетіне тікелей сезімді жеткізетін" болды.

Мультимедиялық

Кейбір жазушылар өздерінің шығармаларының сөздік бөлігін суреттермен немесе графикалық бейнелермен толықтырады, олар олардың идеяларын жеткізудің ажырамас бөлігі болып табылады. Уильям Блейк – өзінің "Тәбиғат пен тәжірибе әндері" сияқты туындыларының ажырамас бөлігі ретінде өзінің суреттерін және сызбаларын жасаған сирек ақындардың бірі. Карикатурашылар – өз жұмысы қолмен салынған суреттерге көп көмектесетін жазушылар. Басқа жазушылар, әсіресе балаларға арналған жазушылар, сурет салуды немесе сызуды түрлі деңгейде пайдаланады. Мысалы, Шон Тан суреттерді кеңінен қолданатын жазушы, ол кейде шындық пен ойдан шығарылғанды, суреттерді біріктіреді, кейде білім беру мақсатында, ал кейде тапсырыс бойынша жұмыс жасайды. Балалар жазушылары Беатрикс Поттер, Мей Гиббс және Теодор Сьюсс Гейзель өздерінің суреттерімен де, мәтіндерімен де бірдей танымал.

Көпшілік көздері

Кейбір жазушылар жазудың бір бөлігіне өте шағын үлестерін қосады, олар бірігіп толыққанды шығарманы құрайды. Бұл әдіс, әсіресе, сөздіктер мен энциклопедиялар сияқты өте ірі жұмыстар үшін тиімді. Бұл тәсілдің ең белгілі мысалы – лексикограф Джеймс Мюррей бас редакторы болған «Оксфорд ағылшын сөздігі», оған қылмыстық психикалық аурулар ауруханасының тұтқыны В. К. Майнордың мол және құнды үлесі зор көмек көрсеткен. Ал көпшілік күшімен жасалған энциклопедияның ең танымал мысалы – «Википедия», ол бүкіл әлем бойынша Саймон Пулсифер сияқты миллиондаған жазушылар мен редакторларға сүйенеді.

Көңіл көтеру

Жазушылардың жазуға түрлі себептері бар, олардың ішінде көбінесе өзін-өзі таныту және фактілерді, тарихты немесе зерттеу нәтижелерін жазу болып табылады. Мысалы, көптеген дәрігер-жазушылар адамның жағдайы туралы өз байқаулары мен білімдерін жазуға деген құштарлықпен үйлестіріп, көптеген өлеңдер, пьесалар, аудармалар, эсселер және басқа да мәтіндер жазды. Кейбір жазушылар өздерінің және басқа жазушылардың мотивациясы туралы кеңінен жазады. Мысалы, Джордж Оруэллдің 1946 жылғы "Неге мен жазамын" атты эссесі осы мәселені талқылайды. Ал "жазушы үшін жетістік немесе сәтсіздік нені білдіреді" деген сұраққа келсек, бұл "материалдық және рухани арасындағы күрделі қарым-қатынас, онда психология маңызды рөл атқарады" деп сипатталған.

Командалық

Кейбір жазушылар белгілі бір әскери бұйрықтардың авторлары, олардың түсінікті болуы шайқастың нәтижесін шешеді. Ең даулы және сәтсіз болғандарының бірі – Лорд Рагланның Жеңіл атқыштар бригадасының шабуылына қатысты бұйрығы еді, ол нашар түсінілгендіктен және дұрыс түсіндірілмегендіктен көптеген қаза болған жеңіліске алып келді.

Біліктілікті дамыту/идеяларды зерттеу

Кейбір жазушылар жазу жұмысын өздерінің дағдыларын жетілдіру үшін (жазу өнерінде немесе басқа білім саласында) немесе жазу процесінде бір идеяны зерттеу үшін пайдаланады. Мысалы, филолог Дж.Р.Р. Толкин өзінің фантастикалық кітаптары үшін жаңа тіл жасады.

Ықпал

Ашу көптеген жазушыларды, оның ішінде діни жемқорлыққа ашуланған Мартин Лютерді, ол 1517 жылы шіркеуді реформалау мақсатында "Тоқсан бес тезис" еңбегін жазды, және 1898 жылы үкіметтің әділетсіздігіне назар аудару үшін "J'Accuse" атты ашық хат жазған Эмиль Золаны (1840–1902) қозғады. Осының салдарынан ол туған Франциясынан Англияға қашуға мәжбүр болды. Мұндай жазушылар идеяларға, көзқарастарға немесе саясатқа маңызды әсер етті.

Төлем

Жазушылар белгілі бір туындыны ақы алу үшін жазады (басқа уақытта басқа себеппен жазса да), мысалы, оларға жаңа туынды жасау, түпнұсқаны көшіру, басқа жазушының еңбегін аудару немесе сауатсыз немесе сөзбен өте нашар айта алатын адам үшін жазу тапсырылғанда. Кейбір жағдайларда жазу – адамның табыс табудың жалғыз жолы болған. Франсис Троллоп – өзін және отбасын кедейліктен құтқару үшін жазған әйелдердің бір мысалы, олар үшін қоғамдық тұрғыдан қабылданған жұмыс мүмкіндіктері өте шектеулі болған кезде. Оның Америка Құрама Штаттарындағы тәжірибесі туралы "Америкалықтардың үй шаруасының әдет-ғұрыптары" атты кітабы зор табысқа ие болды, "елуден асып, өмірінде ешқашан жазбаған болса да", содан кейін "ол таңғы астан бұрын дерлік, тынымсыз жазуын жалғастырды". Оның жазушы ұлы Энтони Троллоптың айтуынша, "оның кітаптары отбасын күйреуден сақтап қалды".

Оқыту

Ұлы Ескендірдің тәрбиешісі болған Аристотель оның білімін жетілдіру үшін жазбалар жасады. Ол жас ханзадаға екі трактат жазды: «Монархия туралы» және «Колониялар туралы». Сонымен қатар, оның диалогтары б.з.б. 334 және 323 жылдар аралығында Афина лицейіндегі философия мектебінде оқу лекциялары немесе талқылау материалдары ретінде жазылған болып көрінеді.

Бір әңгімені айтып беріңіз

Көптеген жазушылар өздерінің шеберліктерін халқының, қоғамның немесе мәдени дәстүрінің тарихын айту үшін пайдаланады, әсіресе олар жеке маңызға ие болса. Мысалы, Шмуэль Йосеф Агнон, Мигель Анхель Астуриас, Дорис Лессинг, Тони Моррисон, Исаак Башевис Сингер және Патрик Уайт. Марио Варгас Льоса, Герта Мюллер және Эрих Мария Ремарк сияқты жазушылар қақтығыстардың, жерден айырылудың және соғыстың салдары туралы жазады.

Сүйікті ізде

Жазушылар күймелеу рәсімдерінің бір бөлігі ретінде проза, поэзия және хаттарды пайдаланады. Эдмон Ростанның өлеңмен жазылған "Сирано де Бержерак" пьесасы махаббаттың күші және өзін-өзі күмәндандыратын жазушы/басты кейіпкердің жазу талантының күші туралы әңгімелейді.

Қалам атаулары

Жазушылар кейде псевдонимді қолданады, яғни қалам аты немесе "nom de plume" деп аталады. Мұның себептері: өздерінің шығармаларын басқа жұмыстарынан (немесе басқа жазу түрлерінен) ажырату; жариялану мүмкіндігін арттыру, әсіресе әйел жазушыларға немесе белгілі бір ұлт өкілдеріне қатысты көзқарастарды ескермейтін жағдайда; жеке тәуекелді азайту (мысалы, олармен келіспейтін жеке адамдардан, топтардан немесе мемлекеттерден туындаған саяси тәуекелдер); немесе олардың есімін басқа тілге оңайрақ бейімдеу. Қалам есімін қолданған танымал жазушылардың мысалдары: Джордж Элиот (1819–1880), нағыз аты Мэри Энн (немесе Мариан) Эванс; Джордж Оруэлл (1903–1950), нағыз аты Эрик Блэр; Джордж Сэнд (1804–1876), нағыз аты Люсиль Ауроре Дюпин; Доктор Сьюс (1904–1991), нағыз аты Теодор Сьюс Гейзель; Стендал (1783–1842), нағыз аты Мари Анри Бейль; және Марк Твен (1835–1910), нағыз аты Сэмюэл Лангорн Клеменс. "Аноним" авторлығымен жазылған көптеген шығармалардан бөлек, бұрын танымал болған, бірақ қазір есімдері ұмытылған көптеген жазушылар бар. Осы жазушылардың шығармаларын табу және қайта жариялауға күш-жігер жұмсалып жатыр. Мысалы, "Аноним" авторы жариялаған "Японияны танымал жазушылар көріп, сипаттағандай" кітабы (1923 жылға дейінгі басылымның 2010 жылғы қайта басылымы). Тағы бір мысал – Англияның Чаутон қаласында ерте ағылшын әйелдерінің шығармаларын зерттеуге арналған кітапхана мен зерттеу орталығының құрылуы.

Шығармашылық жазушылар

Кейбір көркем әдебиет жазушылары шынайы автордың кейіпкерлерді бейнелеу шеберлігінің күші немесе туындының сюжетінде жазушы рөлінің маңыздылығы арқасында кең танымал. Мұндай көркем әдебиет жазушыларының мысалдары ретінде Джордж Элиоттың "Миддлмарк" романындағы көркем ғалым Эдвард Казобон мен Джордж Гиссингтің "Нью Граб Стрит" романындағы көркем жазушы Эдвин Рирдонды атауға болады. Казобонның құрметті зерттеуді аяқтауға жасаған тырабы Элиоттың романындағы басты кейіпкерлердің қабылдаған шешімдеріне әсер етеді және сюжеттің маңызды бөліктерін дамытады. Гиссингтің туындыларында Рирдонның жоғары сапалы туынды жазуға жасаған тырабы оны коммерциялық көзқарас ұстанатын басқа кейіпкермен қақтығысқа түсіреді. Робинзон Крузо – шын автор (Дэниел Дефо) оны сол аттас туындыдағы жазба хаттардың авторы деп бастапқыда мойындаған көркем жазушы. Бриджит Джонс – жазушы Хелен Филдинг жасаған, осымен салыстырылатын көркем күнделік авторы. Екі туынды да кең танылып, танымал болды; олардың кейіпкерлері мен оқиғалары көптеген бейімделулер, соның ішінде фильмдер арқылы одан әрі дамытылды. Сирано де Бержерак – өзінің атын көркем кейіпкерге берген шын жазушы. Сибилла кітаптары, яғни пайғамбарлықтар жинағы, Римнің соңғы патшасы Кумалық Сибильден сатып алынған деп есептеледі. Олар дағдарыс кезінде пайдаланылғандықтан, оларды көркем жазушының нақты туындылары деп айтуға болады.

Киелі кітап жазушылар

Діни мәтіндер немесе кітаптар – әр түрлі діни дәстүрлерде қасиетті немесе олардың діни дәстүрі үшін орталық маңызға ие деп есептелетін мәтіндер. Кейбір діндер мен рухани қозғалыстар өздерінің қасиетті мәтіндері құдайлық немесе табиғаттан тыс күшпен ашылған немесе шабыттандырылған деп сенеді, ал басқаларында жеке авторлар болады.

Даулы жазу

Дарынды жазушылар идеялар мен қоғамға әсер етеді, сондықтан жазушының туындысы немесе пікірі қарсылық тудырып, даулы болған көптеген жағдайлар кездеседі. Кейбір жағдайларда олар қудаланып, жазаланған. Өз жазбалары дауға себеп болып, өзіне де, басқаларға да қауіп келтіретінін білген жазушылар өздерін-өздері цензуралайды; немесе туындыларын жариялаудан бас тартады; немесе қолжазбаларын жасырады; немесе өз жұмыстарын сақтау және қорғау үшін басқа да тәсілдер қолданады. Ең танымал мысалдардың екеуі – Леонардо да Винчи мен Чарльз Дарвин. Леонардоның "жазбаларында өзімен-өзі сөйлесіп, ойларын ең қарапайым және анық түрде жазу әдеті" болған. Ол ғылыми зерттеулерін басқа оқырмандардан қорғау үшін "сол қолмен немесе айналы жазуды" (оған тән ерекшелік) пайдаланған. Қудалаудан қорқу, әлеуметтік ұятқа қалу және қате екені дәлелденуі Дарвиннің радикалды және ықпалды еңбегі "Түрлердің пайда болуы" атты туындысын жариялауды кешіктіруіне себеп болған факторлардың бірі саналады. Жазушының туындысынан туындаған дау-дамайлардың бір салдары – абыройға нұқсан келтіретін және қоғамдық наразылыққа байланысты жағымсыз қоғамдық реакция, яғни жанжал. Халықты жанжалға түсіру мүмкін, себебі ол "өзінің ізгілігін растау үшін дүрбін салғысы келеді" делінген. Жанжал жазушының жазғанымен немесе жазу стилімен байланысты болуы мүмкін. Қай жағдайда болса да, мазмұны немесе стилі дәстүрден немесе күтілгеннен өзгеше болуы ықтимал. Мұндай ауытқу жазушының ниетінің бір бөлігі болуы мүмкін, немесе кемінде, олар жұмыс істейтін жанрға жаңалықтар енгізудің нәтижесі болуы мүмкін. Мысалы, романда жазатын Д.Х. Лоуренс формада не күтілетіні және не қабылданатыны туралы идеяларды сынға алды. Бұлар әдеби жанжалдар деп қарастырылуы мүмкін, сондай-ақ, өздерінің жеке басын жалғанға айналдырған жазушыларға қатысты жанжалдар да осыған жатады, мысалы, Норма Хури немесе Хелен Дарвилл сияқты, олар жұртшылықты алдау арқылы алаяқтық жасады деп есептеледі. Жазушылар сонымен қатар, жиі кездесетін жанжалдарға да себеп болуы мүмкін – яғни, жұртшылықтың жеке адамның пікірлеріне, мінез-құлқына немесе өміріне ашулануы (бұл жазушыларға ғана тән емес). Ақын Пол Верлен өзінің әйелі мен баласына, сондай-ақ сүйіктісіне жасаған қатысымен қоғамды ашуландырды. Жазулары немесе өмірі жанжалға ұшыраған көптеген жазушылардың арасында Оскар Уайльд, Лорд Байрон, Жан-Поль Сартр, Альберт Камю және Г.Г. Уэллс бар. Ең танымал жанжал тудырған жазушылардың бірі – маркиз де Сад, ол өз жазбаларымен де, мінез-құлқымен де жұртшылықты ренжітті.

Жазалау

Жазушы үшін жанжалдың салдары цензура немесе туындының беделін түсіру, не оның авторының қоғамдық мүшеліктен шығарылуы болуы мүмкін. Кейде жазалау, қуғын-сүргін немесе түрмеге қамау жазасы келеді. Еуропада өлтірілген журналистер тізімі, АҚШ-та өлтірілген журналистер тізімі және Ресейде өлтірілген журналистер тізімі – мысалдар. Басқалары: 1975 жылы португалдық Тиморға индонезиялық басқыншылық туралы хабарлауға тырысқан кезде қаза тапқан австралиялық тележурналистер тобы – «Балибо бестігі». Дитрих Бонхоффер (1906–1945), «Шәкірттіктің құны» еңбегін жазған және нацизмге қарсы күресі үшін дарға асылған белгілі теолог. Галилео Галилей (1564–1642), сол кездегі даулы гелиоцентризм теориясын қолдаған жазбалары үшін дінге қарсылық танытқандықтан түрмеге қамауға алынды, бірақ үкім дерлік бірден үй қамауына ауыстырылды. Антонио Грамши (1891–1937), саяси теория мен сын жазған және итальян фашистік режимімен түрмеге қамалған. Гюнтер Грасс (1927–2015), «Не айту керек» атты өлеңі Израильде persona non grata деп жариялануына себеп болды. Питер Гресте (1965 жылы туған), «ұлттық қауіпсіздікке нұқсан келтірген» хабарламалар үшін Египетте түрмеге қамалған журналист. Примо Леви (1919–1987), Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тұтқындалған көптеген еврейлердің бірі, ол өзінің тұтқындалуы туралы «Егер бұл адам болса» атты естелік жазды. Сима Цян (б.з.д. 145 немесе 135 – б.з.д. 86), «жамандалған қамқоршысын артық көріп айыптаудан сәтті қорғады» және «кастрация немесе өлім жазасы таңдауын» алды. Ол «қамақшы болып, кітабын билік органдарынан қорғау үшін жерлеуге мәжбүр болды». Салман Рушди (1947 жылы туған), оның «Сайтандық аяттар» романы оған қарсы фатва шығарылғандай дүниежүзілік дау тудырғаннан кейін тыйым салынды және халықаралық деңгейде өртеліп жатты. Рушди аман қалса да, романмен байланысты оқиғаларда көптеген адамдар қаза тапты. Роберто Савиано (1979 жылы туған), оның ең көп сатылған «Гоморра» кітабы неаполитандық Каморраны ашуландырды, Сильвио Берлускониді ренжітті және оған тұрақты полиция қорғанысын алуға себеп болды. Саймон Шепард (1957 жылы туған), Ұлыбританияда нәсілдік жеккөрушілікті қоздырғандығы үшін түрмеге жабылған. Александр Солженицын (1918–2008), ол өзінің түрмедегі тәжірибесін «Иван Денисовичтің өміріндегі бір күн» және «Онкологиялық бөлімше» шығармаларында пайдаланды. Соңғысы, Совет Одағында заңды түрде жарияланған кезде, КСРО Жазушылар одағының мақұлдауына ие болды. Уильям Тиндаль (шамамен 1494 – 1536 жж.), Библіяны ағылшын тіліне аударғандықтан өлім жазасына кесілді.

Қорғау және өкілдік ету

Шекарасыз репортерлер ұйымы (французша атауы: Reporters Sans Frontières) жазушыларды қорғауға және олардың құқықтарын қорғау үшін құрылды. Жазушылардың кәсіби және өндірістік мүдделерін әртүрлі ұлттық немесе аймақтық гильдиялар мен кәсіби одақтар қорғайды. Мысалы, Австралия мен Ұлыбританиядағы жазушылар гильдиялары, сондай-ақ Арабия, Армения, Әзірбайжан, Канада, Эстония, Венгрия, Ирландия, Молдова, Филиппин, Польша, Квебек, Румыния, Ресей, Судан және Украинадағы кәсіби одақтар бар. АҚШ-та жазушылар гильдиясы және Ұлттық жазушылар одағы екеуі де жұмыс істейді.

Марапаттар

Жазулары өте жақсы деп танылған жазушыларға көптеген сыйлықтар беріледі. Олардың арасында жекелеген елдердің табыстайтын көптеген әдеби сыйлықтары бар, мысалы, Гонкур сыйлығы және Пулитцер сыйлығы, сондай-ақ әдебиет бойынша Нобель сыйлығы сияқты халықаралық сыйлықтар да бар. Ресейлік жазушы Борис Пастернак (1890–1960) өзінің үкіметінің қысымымен 1958 жылы жеңіп алған Нобель сыйлығын немереулікпен қабылдамай қойды.