Шығармаға сенуге дайындық: қиял мен логиканың арасы
Suspension of disbelief
Шығарманы қабылдауда қиялды қолдану: нанымға сенудің тоқтап қалуы. Бұл театрдан бастау алатын, оқиғаны түсіну үшін логиканы тоқтату. Әдебиетте маңызды ұғым.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құбылыстық әңгімені оқығанда немесе тамашалағанда қиялға мүмкіндік беру
Allowing imagination when reading or viewing a fictional story
Нанымға берілу – бұл шындыққа қарама-қарсы немесе мүмкін емес нәрсені түсіну кезіндегі сыни ойлау мен логикадан әдейі бас тарту, мысалы, фантастикалық шығармадағы жағдай, оның сюжетінен ләззат алу үшін оған сену. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл тұжырым театрдың грек-римдік принциптерінен бастау алады, онда көрермендер кейіпкерлердің іс-қимылдары мен өмірлік тәжірибесі арқылы тазарту сезімін (катарсис) басу үшін көркем әңгіменің нақты еместігін елемеген. Бұл фразаны ағылшын ақыны және философы Сэмюэл Тейлор Колридж 1817 жылы жарық көрген "Биография Литерария" атты еңбегінде қолданды және дамытты: "бір сәт үшін нанымға берілуді тоқтату, осы поэзиялық сенімді құрайды".
Suspension of disbelief is the avoidance—often described as willing—of critical thinking and logic in understanding something that is unreal or impossible in reality, such as something in a work of speculative fiction, in order to believe it for the sake of enjoying its narrative. Historically, the concept originates in the Greco Roman principles of theatre, wherein the audience ignores the unreality of fiction to experience catharsis from the actions and experiences of characters. The phrase was coined and elaborated upon by the English poet and philosopher Samuel Taylor Coleridge in his 1817 work Biographia Literaria: "that willing suspension of disbelief for the moment, which constitutes poetic
faith".
Тұжырымдама
Кольридж ұсынған сенбеушілікті тоқтатудың дәстүрлі түсінігі, ойдан шығарылған кейіпкерлер мен оқиғалардың шындығына сенбеуді тоқтату туралы емес, керісінше, ықпалсыздық деп саналатын құбылыстарға сенбеуді тоқтату туралы. Бұл оқырманның әдеттен тыс құбылыстарға сенбеуін тоқтату арқылы көрсетілуі мүмкін – оқиғадағы құбылыстарды бастан кешіріп жатқан кейіпкердің сезімдерін сезіну арқылы, әрине, оқиғадағы құбылыстардың ықпалсыздығына ғана назар аудармай. "Сенбеушілікті тоқтату" деген тіркес 20 ғасырдың соңында көбірек қолданыла бастады, көбінесе бұл оқырманның міндеті екенін, емес жазушының, білдіретін болды. Бұл аудиторияның осы алғышарттарды қабылдауына кедергі келтірмей, медианың шектеулерін елемеуге дайындығын көрсету үшін де қолданылуы мүмкін. Бұл алғышарттар ой-қиялды белсендіруге және мүмкін ойлардың, идеялардың, өнердің және теориялардың тууына да себеп болуы мүмкін. Мысалы, фильм көруші сахнадағы қойылымды көріп жатқанын ұмытып, оны уақытша өз шындығы ретінде қабылдауы керек, осылайша көңіл көтеруге болады. Ертедегі қара-ақ фильмдер – осы себепті көрермендерден сенбеушілікті тоқтатуды талап ететін бейнелеу медиасының мысалы.
The traditional concept of the suspension of disbelief as proposed by Coleridge is not about suspending disbelief in the reality of fictional characters or events, but the suspension of disbelief in phenomena that is regarded as implausible. This can be demonstrated in the way a reader suspends disbelief in supernatural phenomena itself—simulating the feelings of a character that is experiencing the phenomena in the narrative of a story—rather than simply the implausibility of the phenomena in a story. The phrase "suspension of disbelief" came to be used more loosely in the later 20th century, often used to imply that the burden was on the reader, rather than the writer, to achieve it. This might be used to refer to the willingness of the audience to overlook the limitations of a medium, so that these do not interfere with the acceptance of those premises. These premises may also lend to the engagement of the mind and perhaps proposition of thoughts, ideas, art and theories. With a film, for instance, the viewer has to ignore the reality that they are viewing a staged performance and temporarily accept it as their reality in order to be entertained. Early black and white films are an example of visual media that require the audience to suspend their disbelief for this reason.
Әдебиеттегі мысалдар
Кейде нанымды тоқтата тұру – жанды театрдың маңызды құрамы деп айтылады, оны Шекспир мойындаған, ол Генрих V-ке арналған прологында осыған сілтеме жасайды: "ойыңызбен қиялдың күшін жасаңыз [ ] енді біздің патшаларымызды безендіру керек [ ] көп жылдардың жетістіктерін сағатқа айналдырыңыз". 18 ғасырда табиғаттан тыс құбылыстарды бейнелейтін поэзия мен көркем әдебиет көбінесе сәннен шығып қалды, себебі білімді топтардың арасында әйелдерге және басқа да табиғаттан тыс күштерге сенім азайды, олар жаңа ғылым ұсынған әлемге рационалды көзқараспен қарады. Александр Поуп, әсіресе, "Құлыптың зорлануы" поэмасында табиғаттан тыс элементтерді қолдануын түсіндіру және ақтау қажеттігін сезінді, бұл ғасырдың сирек ағылшын поэмаларының бірі болды.
Suspension of disbelief is sometimes said to be an essential component of live theater, where it was recognized by Shakespeare, who refers to it in the Prologue to Henry V: "make imaginary puissance [ ] 'tis your thoughts that now must deck our kings [ ] turning the accomplishment of many years into an hourglass". Poetry and fiction involving the supernatural had gone out of fashion to a large extent in the 18th century, in part due to the declining belief in witches and other supernatural agents among the educated classes, who embraced the rational approach to the world offered by the new science. Alexander Pope, notably, felt the need to explain and justify his use of elemental spirits in The Rape of the Lock, one of the few English poems of the century that invoked the supernatural.
Психология
Американдық психологиялық сыншы Норман Н. Холланд нанымға берілудің нейроғылыми теориясын ұсынды. Нейробиологиялық тұрғыдан алғанда, адам көркем шығармадағы оқиғамен араласса, ми толығымен қабылдау режиміне көшеді, әрекет ету немесе әрекет етуді жоспарлау қабілеттерін аз пайдаланады; "поэтикалық сенім" – бұл қабылданып жатқан оқиғаның құндылығымен қолдау көрсетілетін ерікті әрекет. Адам көрген немесе естіген нәрсе туралы ойлауды тоқтатқанда, оның "шындық дәрежесі" бағаланады.
American psychological critic Norman N. Holland provided a neuroscientific theory of suspension of disbelief. Neurally, when a person engages with a narrative in a work of fiction, the brain goes wholly into a perceiving mode, engaging less intensely with the faculties for acting or planning to act; "poetic faith" is a willing act that is supported by the value of a narrative that is being engaged with. When the person stops perceiving to think about what has been seen or heard, its "truth value" is assessed.
Сындар
Эстетикалық философтар әдетте "сенімді тоқтату" адамдар мен "туындылар" арасындағы қарым-қатынасты дәл сипаттай алады деген пікірлерді қабылдамайды. Америкалық философ Кендалл Уолтон атап өткендей, егер көрермендер қорқыныш фильмін тамашалағанда шын мәнінде сенімді тоқтатса және оның бейнелерін абсолютті шындық ретінде қабылдаса, олар нақты өмірдегідей реакциялар көрсетеді, бұл практикалық емес және фильм тамашалаудың қауіпсіздігіне қайшы келеді. Мысалы, егер бұл логика жалпы қолданылса, көрермендер экрандағы қауіптің қатеріндегі кейіпкерлерге көмектесуге тырысады немесе экрандағы кісі өлтіруге куә болғанда билік органдарына хабарласады. Барлық авторлар "сенімді тоқтату" көрерменнің көркем туындыларға қатынасын толыққанды сипаттайды деп санай бермейді. Дж. Р. Р. Толкин "Ертегілер туралы" еңбегінде осы тұжырымдамаға қарсы шығып, оның орнына шындықтың ішкі дәйектілігіне негізделген екіншілік сенім парадигмасын ұсынды: оқиғаның әсерлі болуы үшін оқырман оқыған нәрсенің ойдан шығарылған әлемнің екіншілік шындығында шындыққа сай екеніне сенуі керек. Автор ішкі дәйектілігі бар ойдан шығарылған әлемді құруға баса назар аударғандықтан, екіншілік сенімге мүмкіндік туады. Толкин сенімді тоқтату тек туынды екіншілік сенімді құруға сәтсіз аяққан жағдайда ғана қажет дейді, себебі сол сәттен бастап оқырман оқиғаға толыққанды еніп, оның ішінде сезінуін тоқтатады, сондықтан сенімсіздікті тоқтатуға әдейі күш салу керек немесе одан толығымен бас тарту керек.
Aesthetic philosophers generally reject claims that a "suspension of disbelief" can accurately characterize the relationship between people and "fictions". American philosopher Kendall Walton noted that if viewers were to truly suspend disbelief when viewing a horror movie and accept its images as absolute fact, they would have a true to life set of reactions that are impractical and contradict the safety of the leisure of viewing the movie. For instance, if this logic generally applied, then audience members would try to help endangered on screen characters, or call authorities when witnessing on screen murders. Not all authors believe that "suspension of disbelief" adequately characterizes the audience's relationship to imaginative works of art. J. R. R. Tolkien challenged this concept in "On Fairy Stories", choosing instead the paradigm of secondary belief based on inner consistency of reality: in order for the narrative to work, the reader must believe that what they read is true within the secondary reality of the fictional world. By focusing on creating an internally consistent fictional world, the author makes secondary belief possible. Tolkien argued that suspension of disbelief is only necessary when the work has failed to create secondary belief, saying that from that point on, the reader ceases to be immersed in the story and so must make a conscious effort to suspend their disbelief or else give up on it entirely.