Кіріспе

Сигилмассаурус (Sigilmassasaurus; "Sijilmassa lizard") - 100-94 миллион жыл бұрын, соңғы крида дәуірінде қазіргі Солтүстік Африка жерінде өмір сүрген спинозаурид динозаврлардың бір туысы. 1996 жылы канадалық палеонтолог Дейл Расселл атаған, онда бір ғана түр бар, Sigilmassasaurus brevicollis. Бұл тұқымның кім екендігі туралы ғалымдар пікір алысып келеді. Кейбіреулер оның қалдықтарын жақын туысқан Spinosaurus aegyptiacus түрінен алынған материал ретінде қарастырады, ал басқалары оны бөлек таксон ретінде жіктейді, Spinosaurini кладын құрайды. Сигильмассасаурус - орташа денелі, жер бетінде тіршілік ететін, екі аяқты етқоректі жануар. Оның мойын бұлшық еттері мықты болуы мүмкін, бұл омыртқаларының (мүйіз сүйектерінің) морфологиясынан көрінеді. Сигильмассасаурус жартылай сулы өмір сүрген және ішінара балық жеген. Ол Кемекеме тобындағы басқа ірі тероподтармен бірге өмір сүрді.

Зерттеу тарихы

Сигильмассаурдың окаменелісі Марокконың Тафилат оазис аймағындағы Кеме Кеме формациясынан табылды, ол Сигильмассаның көне қаласының маңында орналасқан. Канадалық палеонтолог Дейл Рассел 1996 жылы Сигилмассасаурус деп атады, бұл ескі қала мен грек сөзі саурос ("жазбыршық") деген сөзден шыққан. Бір ғана түрге S. brevicollis деген атау берілді, бұл латын тіліндегі brevis ("қысқа") және collum ("мүйіз") сөздерінің бірі, өйткені мойын омыртқалары алдыңғы жағынан артқы жағынан өте қысқа. Сигильмассасаурус Марокконың оңтүстігіндегі қызыл құмтасты шөгінділерден шыққан, олар әр түрлі атаулармен белгілі, соның ішінде Grès rouges infracénomaniens, Continental Red Beds және төменгі Kem Kem Beds. Тау жыныстары 100-94 миллион жыл бұрын Кенеман, яғни соңғы креда дәуірінің ең ерте кезеңінен басталған. S. brevicollis, CMN 41857 холотипі немесе түпнұсқа үлгісі - бұл мойынның бір артқы омыртқасы, бірақ Расселл сол түзілімде табылған он бес басқа омыртқаны түрге жатқызған. Мысырда табылған басқа материалды неміс палеонтологы Эрнст Стромер "Спинозавр В" деп атаған. Рассел 1996 жылы мысырлық үлгісі IPHG 1922 X45-ті Сигильмассасаурус немесе оған жақын жануарға тиесілі деп санап, оны Сигильмассасаурус sp деп атады. Екінші Сигильмассасаурус sp. Расселдің аты CMN 41629 үлгісі негізінде, алдыңғы арқа омыртқасы. "Спинозавр В" құрылымы бойынша соңғысы - Sigilmassasaurus sp. және S. brevicollis. Расселл осы жануарлар үшін Sigilmassasauridae тұқымын құрды. UFMA 1.10.240 үлгісі, Бразилияның Алькантара формациясында табылған дистальды құйрық омыртқасы 2002 жылы Сигильмассасаурусқа тағайындалды.

Шешімнің жарамдылығы дауланған

Алайда Сигилмассаурус атаулары берілгеннен кейін көп ұзамай оның жарамдылығы даусыз қалды. 1996 жылы Пол Серено және оның әріптестері Мароккодан алынған Кархародонтозаврдың бас сүйегін (SGM Din 1) және мойын омыртқасын (SGM Din 3) сипаттады, ол "Спинозавр B" -ге ұқсайды, сондықтан олар оны Кархародонтозаврмен синоним деп атады. 1998 жылғы зерттеу одан әрі барып, Сигильмассасаурус өзін Кархародонтозаврдың кіші синоними деп атады. 2005 жылы аргентиналық палеонтолог Фернандо Новас және оның әріптестері Кархародонтозавр мен "Спинозавр В" синонимизациялауға арналған SGM Din 3 шын мәнінде SGM Din 1 -мен байланысты емес екенін анықтады. Кархародонтозаврдың бас сүйегі 1996 жылы сипатталған және Кархародонтозаврдың холотипімен айқын айырмашылықтар бар. "Спинозавр В" басқа да ерекшеліктері Кархародонтозаврдан ерекшеленіп, оның (осылайша Сигильмассасаурус) жеке таксон екендігі туралы пікірді қолдады. Сол зерттеуде Расселлдің бұл түрге тағайындаған құйрық омыртқалары іс жүзінде игуанодонттардың омыртқалары екені айтылған. 2013 жылы Брэдли Макфитерс және оның әріптестері жүргізген зерттеуде Сигильмассасаурус тетануралардың жарамды және белгісіз мүшесі деп танылды. 2014 жылы неміс марокколық палеонтолог Низар Ибрагим және оның әріптестері Сигильмассасаурус үлгілерін "Спинозавр B" және "Спинозавр B" -мен бірге С. эгиптикакустың неотипіне қатыстырды. Spinosaurus maroccanus бұрынғы еңбектердің қорытындыларынан кейін nomen dubium деп саналды. 2015 жылы Серхоша Эверс пен оның командасы Сигилмассасаурдың қайта сипаттамасында оны Spinosauridae ішіндегі жарамды тұқым деп санады. Авторлар сонымен қатар Spinosaurus maroccanus-ты Sigilmassasaurus-тың кіші синоними ретінде ұсынды және Spinosaurus aegyptiacus неотипі ұсынысын қабылдамады. 2020 жылы британдық палеонтолог Симт пен оның әріптестері жүргізген зерттеуде Сигилмассасаурус Спинозавр және Бразилияның спинозаврлар туысы Оксалиямен синоним екендігі айтылды. Сигильмассасаурустың жарамды тұқым ретінде ерекшеленетінін қолдаған болжамды таңбалар талқыланды және жарамсыз деп табылды. Егер болашақтағы зерттеулер қолдайтын болса, онда Сигильмассасаурус пен Оксалея екеуі де Спинозаврдың кіші синонимдері болып табылады және оның ауқымын кеңейтеді, бұл Африка мен Оңтүстік Америка арасындағы креда дәуіріндегі фауналық алмасулар теориясын одан әрі қолдайды. 2021 жылы Карлтон университетінің Брэдли Макфитерс жүргізген зерттеу Солтүстік Африкадағы екінші спинозауридтің бар екендігі туралы дау-дамай тудырды. Сонымен қатар, "Кем-Кем" тобының екі спинозауридтік таксоны бар деген күмәнді гипотезаны қолдауға мүмкіндік беретін жаңа деректер бар. Зерттеу барысында Марокконың Кемеке тобындағы ірі спинозауридке жататын ортаңғы мойын омыртқасына назар аударылды. Бұл Spinosaurus aegyptiacus-тың реконструияланған әрбір мойын жамбас позициясының сипаттамалық морфологиясымен салыстырылды, бұл осы бірліктен бұрын аталған материалдарды қамтитын жақында жасалған композиттік реконструкция негізінде жасалған. Морфологиясы бойынша бұрын анықталған жатыр мойны позицияларының кез келгеніне сәйкес келместен, үлгіде ортаңғы жатыр мойны таңбаларының бірегей комбинациясы көрсетіледі, салыстырмалы түрде компактті центр C4 позициясын және жүйке доғасының формасы C5 немесе C6 позициясын көрсетеді. Бұдан басқа, омыртқада Кеме Кеме тобының спинозауридтердің ортаңғы мойынтіректерінде бұрын белгісіз екі таңба бар: гипапофиздегі дөңгелекті түбіртек (омыртқаның төменгі жағындағы проекция), ол вентральды кеудемен үздіксіз емес, және орташа дамыған, арқалық бағыттағы эпипофиз (постзигапофизде орналасқан дөңгелек), ол постзигапофиздің артқы жағында тұрмайды. Бұл аян спинозаврлардың жүйелілікіндегі позициялық өзгермелі мойын омыртқалық сипаттамаларының диагностикалық құндылығына әкеледі.

Палеобиология

Оның мойын омыртқаларының түбінде Сигильмассасаурус өте қатты сүйек құрылымдарын алып жүрді. Эверс және оның әріптестері бұлшықеттер мен буын-бұйымдардың жалғау орындары көбінесе сүйек бетіндегі таңбалармен көрсетілетіндіктен, оларды мойын бұлшықеттерінің айтарлықтай болуының ықтимал дәлелі ретінде ұсынды. Атап айтқанда, Сигильмассасаурустың мойын бұлшық еттері оған балықты судан тез алып шығуға мүмкіндік берді, бұл қазіргі құстар мен крокодильдерде ұқсас орналастырылған бұлшық еттердің қолданылуынан көрінеді. Алайда, Эверс және оның әріптестері бұл жағдайды растау үшін Зигилмассасауруста толығырақ биомеханикалық талдау қажет екенін атап өтті. Солтүстік Африкадағы ірі тероподтардың бас пішіні мен дене өлшемі арасындағы айырмашылықтар, бүгінгі күні Африка саваннасында кездесетін көптеген жыртқыш түрлерінің арасында көрінетіндей, нишалық бөлуге мүмкіндік беру үшін жеткілікті болуы мүмкін.