Кіріспе

5 ғасырдағы Афина мен Самос аралы арасындағы әскери қақтығыс Самиан соғысы (б.з.д. Соғыс Афинаның Самос пен Милет арасындағы дауға араласуымен басталды. Самиандар бұйрық бойынша Милетке шабуыл жасаудан бас тартқан кезде, афиналықтар Самостың олигархиялық үкіметін оңай қуып, қалаға гарнизон орнатқан, бірақ олигархтар парсылық қолдаумен тез оралды. Афиналықтардың үлкен флоты осы толқындарды басу үшін жіберілді. Бұл флот бастапқыда саамдықтарды жеңіп, қаланы қоршауға алды, бірақ Перрикл әскерінің оңтүстіктен жақындап келе жатқанын білгеннен кейін, флоттың едәуір бөлігін алып кетуге мәжбүр болды. Парсылар екі флоттың кездесуінен бұрын кері бұрылғанмен, афиналық флоттың көп бөлігі болмағандықтан, саамдықтар қалған блокадашыларды қуып, екі апта бойы өз аралының айналасындағы теңізді бақылауға мүмкіндік алды. Алайда Перикл қайтып оралғаннан кейін афиналықтар қайтадан Самосты блокадаға алып, қоршап алды; қала тоғыз айдан кейін берілді. Самистердің берілу шарты бойынша, олар қабырғаларын қиратып, тұтқындарды ұстап берді, флотын тапсырды және Афинаға келесі 26 жыл бойы соғыс өтемақысын төлеуге келісті. Соғыс барысында саамдықтар Спартадан көмек сұраған көрінеді; Спарталықтар бастапқыда бұл өтінішті орындауға бейім болды, ал мұны бірінші кезекте Коринфтің Афинаға қарсы соғысқа қатысуға дайын еместігі болдырмады. 433 жылы Коркира Коринфке қарсы афиналықтардың көмегін сұрағанда, коринфтіктер афиналықтарға осы уақытта көрсеткен жақсы ниеттерін еске түсіреді.

Прелюдия және дау

440 жылы Самос Микеланың төбе басында орналасқан Ионияның ежелгі қаласы Приена туралы Милетпен соғыста болды. Соғыстан қатты күйзелген милестер Афинаға Самилерге қарсы қатты наразылық білдіріп келді. Милет әскери жағынан әлсіз болды, Афинадан екі рет, 450-ші жылдары және б.з.д. 446-да көтерілгеннен кейін қарусыздануға және алым-салық төлеуге мәжбүр болды; Самос, бұл арада, Делиан лигасының қалған үш толық тәуелсіз мемлекетінің бірі болды. Афиналықтар, ғалымдар келіспейтін себептермен, - кейбіреулер афиналықтарға Милет демократиясын Сами олигархтарына қарсы қорғау құштарлығы әсер еткен деп санайды, ал басқалары егер олар өздері қарусыздаған мемлекетті қорғамаса, өз билігінің сенімділігі үшін алаңдаушылық білдірді деп санайды. - Милет атынан араласты. Періклдің қолбасшылығындағы қырық триремнен тұратын флот Самосқа жіберілді; Перікл демократия орнатты, содан кейін 100 адамды тұтқынға алып, Лемнос аралына алып, Самоста гарнизон қалдырып, үйіне оралды. Бұл іс-шаралардың барлығы өте оңай жүзеге асырылды, ал бұл, саамдықтардың кейінірек жасаған қатты қарсыласуымен салыстырғанда, олар афиналықтардың мұндай қатал жауап беруін күтпегенін көрсетеді.

Көтеріліс

Алайда, бұл келісім ұзаққа созылмады. Олигархтар тобы материкке қашып, Лидияның парсы сатрабы Писутнистің қолдауына ие болды, ол оларға жалдамалыларды қамтамасыз етті және олардың тұтқындарын Лемностан құтқарды. Осылайша қолдары босаған олигархтар қаладағы одақтастарымен бірлесіп, 700 жалдамалы Писутниске басып кірді, демократтарды жеңіп, қаладағы барлық афиналықтарды Псутниске түрмеге қамауға тапсырды. Афина енді өзін күшті мемлекетінің ашық көтерілісімен ауыр дағдарысқа тап болды, ал жағдай империяның басқа бөліктеріндегі бір мезгілдегі көтерілістермен одан да ауыр болды, олардың ең күрделісі Византияда болды; күшті Митилен қаласы, бұл арада, спартандықтардың қолдау уәдесін алғаннан кейін көтерілуге дайын болды. Афиналықтар Эгей теңізіндегі жағдайды реттеу үшін дереу 60 кеме жіберді. Осы кемелердің 16-сы әртүрлі тәуелсіз тапсырмаларға жіберілді, тек 44-і 50 трирема мен 20 транспортты құрайтын Сами флотына қарсы тұрды. Трагия аралы маңында болған шайқаста афинялықтар жеңіске жетті, ал самалықтар тез арада құрлық пен теңіз арқылы блокадаға ұшырады. Афиналықтар Самос қаласын қоршап қабырғалар салған, ал сол арада Афина, Хиос және Лесбостан келген 65 кеме оларды нығайта бастады. Осы кезде көтеріліс жақсы дамығандай көрінді. Персия флотының өзіне шабуыл жасағанына хабар алған Перикл 60 кемемен Карияға барып, солармен кездесті. Ол жоқ кезде саамдықтар атенейлерді қуып шығады. 14 күн бойы олар теңізде билік жүргізіп, азық-түлік әкелді, бірақ осы кезеңнің соңында Перикл оралып, блокаданы қайтадан орнатты. Қоршау 9 айға созылды, содан кейін саамдықтар берілді, қабырғаларын қиратып, өз үкіметін демократияға айналдырды, флотын тапсырды және 26 жыл ішінде Афинаға 1300 талант соғыс өтемақысын төлеуге келісті. Бұл табысқа империяның басқа жерлеріндегі көтерілістердің аяқталуы тез арада ілесіп кетті.

Спарта

Афина империяға тәртіпті қалпына келтіруге қол жеткізгенмен, б.з.б. 440 жылы жағдай өте ауыр болды, әсіресе Спартаның араласу қаупіне байланысты. Фукидидтің айтуынша, б. з. д. 433 жылы Коринф пен Корсирея елшілері Афинада Корсираның Коринфке қарсы көмек сұрауы туралы өздерінің істерін айтып жатқанда, Коринфтіктер 440 жылы "келесі Пелопоннес мемлекеттері [Самиге] көмектесу керек пе деген сұраққа тең бөлінген кезде, біз оларға әр мемлекеттің өз одақтастарын жазалауға құқығы бар екенін айттық" деп мәлімдеді. Қазіргі ғалымдар бұл деректі дәл деп есептейді және оны Спартаның Афинаға қарсы соғысуға дайын екенін білдіреді, бірақ Пелопоннеске қарсылық білдірген коринфтіктердің күшті теңіз флоты осындай соғысқа тиімді қатысу үшін қажет еді.