Кіріспе
Нидерланд суретшісі (1872-1944) Питер Корнелис Мондриан, 1906 жылдан кейін Пит Мондриан (/p//iː//t// /'/m//ɒ//n//d//r//i//ɑː//n/, сондай-ақ /US// // /'/m//ɔː//n// /, ; 7 наурыз 1872 1 ақпан 1944), - 20 ғасырдың ең ұлы суретшілерінің бірі ретінде танымал голланд суретшісі және өнер теоретигі. Ол XX ғасырдағы абстрактілі өнердің ізашарларының бірі ретінде танымал, өйткені ол өзінің көркемдік бағытын бейнелі сурет салудан үнемі абстрактілірек стильге ауыстырды, ол өзінің көркемдік сөздік қоры қарапайым геометриялық элементтерге дейін қысқарған сәтке дейін жетті. Мондрианның өнері өте утопиялық болды және ол жалпыға бірдей құндылықтар мен эстетиканы іздеуге қатысты. Ол 1914 жылы былай деп жариялады: "Өнер шындықтан жоғары және шындықпен тікелей байланысы жоқ. Өнердегі руханиға жақындау үшін, адам шындықты мүмкіндігінше аз пайдаланады, өйткені шындық руханиға қарсы келеді. Біз өзімізді абстрактілі өнердің көз алдында таптық. Өнер шындықтан жоғары болуы керек, әйтпесе ол адам үшін құнды емес" Ол Тео ван Досбургпен бірге құрған De Stijl өнер қозғалысы мен тобының үлесін қосты. Ол неопластизм деп аталатын бейресми форманы дамытты. Бұл оның пікірінше, "әлемдік сұлулықты" жасау үшін қажетті жаңа "таза пластикалық өнер". Мұны білдіру үшін Мондриан өзінің ресми сөздік қорын үш негізгі түске (қызыл, көк және сары), үш негізгі құндылыққа (қара, ақ және сұр) және екі негізгі бағытқа (горизонталь және тік) шектеуді шешті. Мондрианның 1911 жылы Нидерландыдан Парижге келуі үлкен өзгерістердің басталуын білдірді. Ол кубизмдегі тәжірибелерге тап болды және өзін Париж авангардына біріктіру ниетімен оның есімінің голланд тіліндегі жазуынан 'a' алып тастады (Mondriaan). Мондрианның шығармашылығы 20-шы ғасырдағы өнерге үлкен әсер етті, ол тек абстрактілі сурет салу мен көптеген негізгі стильдер мен өнер қозғалыстарына ғана емес (мысалы, Түстер өрісі, Абстрактілі экспрессионизм және минимализм), сонымен қатар сурет салудан тыс салаларға, мысалы, дизайн, сәулет және сәнге де әсер етті. Дизайн тарихшысы Стивен Бейли: "Мондриан - бұл модернизм. Оның есімі мен шығармалары жоғары модернизм идеалын тұжырымдайды. "Мен "иконалық" деген сөзді ұнатпаймын, сондықтан ол тотемге айналды деп айтайық - модернизмнің барлық тұжырымдарының тотемі".
Pieter Cornelis Mondriaan , after 1906 known as Piet Mondrian (/p//iː//t// /'/m//ɒ//n//d//r//i//ɑː//n/, also /US// // /'/m//ɔː//n// /, ; 7 March 1872 – 1 February 1944), was a Dutch painter and art theoretician who is regarded as one of the greatest artists of the 20th century. He is known for being one of the pioneers of 20th century abstract art, as he changed his artistic direction from figurative painting to an increasingly abstract style, until he reached a point where his artistic vocabulary was reduced to simple geometric elements. Mondrian's art was highly utopian and was concerned with a search for universal values and aesthetics. He proclaimed in 1914: "Art is higher than reality and has no direct relation to reality. To approach the spiritual in art, one will make as little use as possible of reality, because reality is opposed to the spiritual. We find ourselves in the presence of an abstract art. Art should be above reality, otherwise it would have no value for man." He was a contributor to the De Stijl art movement and group, which he co founded with Theo van Doesburg. He evolved a non representational form which he termed Neoplasticism. This was the new 'pure plastic art' which he believed was necessary in order to create 'universal beauty'. To express this, Mondrian eventually decided to limit his formal vocabulary to the three primary colors (red, blue and yellow), the three primary values (black, white and gray) and the two primary directions (horizontal and vertical). Mondrian's arrival in Paris from the Netherlands in 1911 marked the beginning of a period of profound change. He encountered experiments in Cubism and with the intent of integrating himself within the Parisian avant garde removed an 'a' from the Dutch spelling of his name (Mondriaan). Mondrian's work had an enormous influence on 20th century art, influencing not only the course of abstract painting and numerous major styles and art movements (e. g. Color Field painting, Abstract Expressionism and Minimalism), but also fields outside the domain of painting, such as design, architecture and fashion. Design historian Stephen Bayley said: "Mondrian has come to mean Modernism. His name and his work sum up the High Modernist ideal. I don't like the word 'iconic', so let's say that he's become totemic – a totem for everything Modernism set out to be."
Нидерланды (18721911)
Мондриан Нидерландының Утрехт провинциясындағы Амерсфорт қаласында туған. Ол 1670 жылы Гаагада тұрған Кристиан Диркзун Мондерянның ұрпағы. Отбасы Винтерсвикке оның әкесі Питер Корнелиус Мондриан жергілікті бастауыш мектепте мұғалім болып тағайындалған кезде көшіп келді. Мондрианның өнерге деген қызығушылығы ерте жастан басталған. Әкесі білікті сурет салу мұғалімі болған, ал ағасы Фриц Мондрианмен (Хаг суретшілер мектебінің Виллем Марисінің шәкірті) бірге жас Пит Гин өзенінің бойында сурет салған және сурет салған. Мондриан қатаң протестанттық тәрбие алғаннан кейін 1892 жылы Амстердамдағы Көркемсурет академиясына оқуға түседі. Ол бұрыннан ұстаздыққа жарамды еді. Ол өзінің еңбек жолын бастауыш сынып мұғалімі болып бастаған, сонымен қатар сурет салумен айналысқан. Бұл кезеңдегі оның көптеген жұмыстары натуралистік немесе импрессионисттік, негізінен пейзаждардан тұрады. Бұл пасторальдық бейнелер оның туған елінің жел диірмендерін, далаларын және өзендерін бейнелейді, бастапқыда Гаага мектебінің голланд импрессионисттік стилімен, содан кейін оның жеке стилін іздеуді растайтын әртүрлі стильдер мен әдістермен. Бұл суреттер бейнелеуші және олар Мондрианға әртүрлі көркемдік ағымдардың, соның ішінде пуантилизм мен фаувизмнің жарқын түстерінің әсерін көрсетеді. 1893 жылы өзінің алғашқы көрмесі болды. Осы кезеңдегі суреттерден, соның ішінде "Қызыл диірмен" және "Ай шығып тұрған ағаштар" сияқты пост-импрессионисттік туындылар да бар. "Күн батып бара жатқанда даладағы ағаш" атты тағы бір картинасы (1908) тіпті болашақтағы оқиғаларды алдын ала білдіреді. Авонд тек шектеулі абстрактілі болса да, бұл негізгі түстерді баса көрсететін Мондрианның ең алғашқы суреті. Мондрианның абстракция деңгейін көрсететін алғашқы суреттері - 1905-1908 жылдар аралығында судың тұрақ тұсында көрініс тапқан ағаштар мен үйлердің күңгірт көріністерін бейнелейтін бірнеше картиналар. Нәтижесінде көрермен мазмұнға қарағанда формаларға назар аударуды бастаса да, бұл суреттер табиғатта әлі де берік тамырланған және Мондрианның кейінгі жетістіктерін білу ғана осы жұмыстарында оның болашақ абстракциясының тамырын іздеуге әкеледі. Мондрианның өнері оның рухани және философиялық зерттеулерімен тығыз байланысты болды. 1908 жылы ол ХІХ ғасырдың аяғында Елена Петровна Блаватская бастаған теософиялық қозғалысқа қызығушылық танытты, ал 1909 жылы Теософиялық қоғамның Голландиялық бөлімшесіне қосылды. Блаватскаяның жұмысы және Рудольф Штайнердің "Антропософия" атты параллель рухани қозғалысы оның эстетикасының одан әрі дамуына елеулі әсер етті. Блаватский табиғат туралы эмпирикалық жолдармен қамтамасыз етілгеннен гөрі терең білімге қол жеткізуге болады деп сенді, және Мондрианның қалған өміріндегі көптеген еңбектері сол рухани білімді іздеуден шықты. 1918 жылы ол Блаватскаяның кітабына сілтеме жасап "Мен құпия ілімнен бәрін алдым" деп жазды. 1921 жылы Штайнерге жазған хатында Мондриан өзінің неопластицизмі "барлық ақиқат антропософтар мен теософтар үшін болжамды болашақтың өнері" деп мәлімдеді. Ол кейінгі жылдары адал теософ болып қалды, бірақ ол өзінің көркемдік ағымы, неопластицизм, ақыр соңында үлкен экуменикалық руханилықтың бөлігі болады деп сенді. Мондриан мен оның кейінгі жұмыстарына 1911 жылы Амстердамда өткен Moderne Kunstkring көрмесінің әсері тиді. Оның қарапайымдылықты іздеуі "Жәндік өлім" атты шығармасының екі нұсқасында көрінеді. 1911 жылғы нұсқа кубистік; 1912 жылғы нұсқада нысандар үшбұрыштар мен төртбұрыштармен дөңгелек пішінге дейін қысқартылған.
Париж (1911-1914 жж.)
1911 жылы Мондриан Парижге көшіп барып, өзінің атын өзгертті, "Мондрианнан" "а" тастап, Нидерландыдан кетіп, Париж авангардымен бірігуін атап өтті. Парижде жүргенде Пабло Пикассо мен Жорж Брактың кубистік стильінің әсері Мондрианның жұмысында бірден көрінді. "Теңіз" (1912) және сол жылғы ағаштар туралы әртүрлі зерттеулер сияқты суреттерде әлі күнге дейін бейнелеудің мөлшері бар, бірақ, олар геометриялық пішіндер мен өзара байланысқан жазықтықпен үстемдік етеді. Мондриан өзінің шығармашылығына кубистік ықпалды сіңіруге құштар болса да, ол кубизмді өзінің көркемдік сапарында "маяқ" ретінде емес, "маяқ" ретінде көргені анық. Пит Мондрианның кубистік кезеңі 1912 жылдан 1917 жылға дейін созылды.
Нидерланды (1914-1918 жылдар)
Кубистерден айырмашылығы, Мондриан әлі де сурет салуды рухани ізденістермен татуластыруға тырысты, ал 1913 жылы ол өзінің өнерін және теософиялық зерттеулерін бейнелеу суретімен соңғы үзілісін көрсететін теорияға біріктіре бастады. 1914 жылы Мондриан Нидерландыға сапармен барғанда, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталып, ол соғыс аяқталғанша сол жерде қалуға мәжбүр болды. Осы кезеңде ол Ларендегі суретшілер колониясында тұрып, Барт ван дер Лек пен Тео ван Досбургпен танысады. Ван дер Лектің суреттегі негізгі түстерді ғана қолдануы Мондрианға үлкен әсер етті. 1916 жылы Ван дер Лекпен кездесуден кейін Мондриан: "Менің техникам аздаған көлемде кубистік, сондықтан аздаған көлемде кескіндемелі болды, оның дәл әдісінің әсеріне ұшырады". Ван Досбургпен бірге Мондриан De Stijl (Стиль) журналын құрды, онда ол алғаш рет өзінің теориясын анықтайтын очерктер жариялады, оны ол неопластицизм деп атады. Мондриан "De Nieuwe Beelding in de schilderkunst" ("Сызбадағы жаңа бейнелеу") 1917 және 1918 жылдары он екі бөлімде жариялады. Бұл оның көркемдік теориясын жазу арқылы білдірудің алғашқы үлкен әрекеті болды. Алайда Мондрианның бұл теориясының ең жақсы және жиі келтірілген көрінісі 1914 жылы Г. П. Бреммерге жазған хатынан алынған: Келесі екі онжылдықта Мондриан классикалық, платоникалық, евклидтік дүниетанымын қамтыған өзінің қолтаңба стилін әдепті түрде дамытты, онда ол жай ғана өзінің қазір әйгілі, көлденең және тік қара сызықтарына назар аударды.
Over the next two decades, Mondrian methodically developed his signature style embracing the Classical, Platonic, Euclidean worldview where he simply focused on his, now iconic, horizontal and vertical black lines forming squares and rectangles filled with primary hues.
Париж (1918-1938 жж.)
Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, Мондриан Францияға оралып, 1938 жылға дейін сонда болды. Соғыстан кейінгі Париж мәдениетінің көркемдік жаңалықтарына бой алдырып, ол өмірімнің қалған бөлігінде таза абстракция өнерін толық қабылдады. Мондриан 1919 жылдың соңында торлы суреттер шығара бастады, ал 1920 жылы ол танымал болған стиль пайда бола бастады. Мондриан "таза абстрактілі өнер табиғи көріністерден толық босатылады деп сенді. Бұл табиғи үйлесімділік емес, ол тең дәрежедегі қарым-қатынасты тудырады. Теңдес қатынастарды жүзеге асыру өмір үшін өте маңызды. Бұл стильдегі алғашқы суреттерде тікбұрышты нысандарды бөліп көрсететін сызықтар салыстырмалы түрде жұқа, олар қара емес, сұр түсті. Сызықтар кескіндеме шетіне жақындаған сайын бірден тоқтамай, әлсірейді. Кейінгі суреттерге қарағанда кішірек және көп формалар негізгі түстермен, қара немесе сұр түстермен толтырылған, олардың барлығы дерлік түсті; тек біразы ақ түсті қалды. 1920 және 1921 жылдардың аяғында Мондрианның суреттері кездейсоқ байқаушыларға өзінің түпкілікті және жетілген түріне келеді. Қалың қара сызықтар қазір формаларды бөліп тұрады, олар үлкен және саны аз, ал формалардың көбісі ақ болып қалды. Алайда бұл оның өнерінің соңғы сатысы емес еді. Өте жақсы өңделген, бірақ Мондрианның жұмысы Париждегі жылдары дамып келеді. 1921 жылғы суреттерде қара сызықтардың көбі, бірақ барлығы емес, кенептің шетінен кездейсоқ қашықтықта тоқтап қалады, бірақ тікбұрышты нысандар арасындағы бөліністер сақталады. Мұнда да тікбұрышты пішіндер көбінесе түсті болып қалады. Жылдар өткен сайын Мондрианның шығармашылығы одан әрі дамып, барлық сызықтарды матаның шеттеріне дейін кеңейте бастады, ал түсті формаларды аздап қолдана бастады, оның орнына ақ түсті ұнатады. Бұл тенденциялар Мондрианның 1920 жылдардың ортасында жүйелі түрде шығара бастаған "лозанга" жұмыстарында айрықша айқын көрінеді. "Лозанга" суреттері - алмаз пішініне ие болу үшін 45 градусқа еңкейтілген төрт бұрышты панелдер. Бұлардың бірі - No. 1: Екі сызықты және көк лозань (1926). Мондрианның ең аз суреттерінің бірі, бұл картина екі қара, тік сызықтардан және кішкентай көк үшбұрышты пішіндіден тұрады. Сызықтар қаламның шеттеріне дейін созылып, сурет үлкен бір туындының бөлшегі сияқты әсер береді. Суретті көруге оны қорғайтын шыны кедергі келтірсе де, және ескіру мен өңдеудің кенепке әсер еткендігі анық, бұл суретті мұқият қарастыру суретшінің әдісін аша бастайды. Сурет, біреу күткендей, түстердің түзу жазықтығынан жасалмаған. Өте жұмсақ щеткалар барлық жерде байқалады. Суретші әр түрлі элементтер үшін әртүрлі әдістерді қолданған көрінеді. Қара сызықтар ең төмен тереңдікті, ең жазық элементтер. Түсті формалардың ең айқын щетка шертулері бар, барлығы бір бағытта жүреді. Алайда, ең қызығы, әр түрлі бағыттағы әр түрлі бояуларды қолдана отырып, қабат-қабат боялған ақ түсті формалар. Бұл ақ түсті формаларда тереңдік сезімін оятады, сондықтан олар сызықтар мен түстерді басып тастаған сияқты, бұл шын мәнінде олар істеп жатқан, өйткені Мондрианның осы кезеңдегі суреттері ақ кеңістіктің үстемдігіне айналды. 1926 жылы Нью-Йорк қаласының тәуелсіз суретшілер қоғамының негізін қалаушы Кэтрин Дрейер (Марсель Дюшан және Ман Рэймен бірге) Париждегі Пит Мондриан студиясына барып, оның бриллиантты композицияларының бірі - I суретті сатып алды. Бұл көрініс Бруклин мұражайындағы тәуелсіз суретшілер қоғамы ұйымдастырған көрменің барысында көрсетілді. Бұл Америкадағы Армори шоудан кейінгі алғашқы ірі көрменің көрінісі болды. Ол каталогта "Голландия өз елінің логикалық көрінісі болғанымен, жеке басының күш-қуаты арқылы одан жоғары көтерілген үш ұлы суретші шығарды. Біріншісі Рембрандт, екіншісі Ван Гог, ал үшіншісі Мондриан болды" деп жазды. Жылдар өте келе, Мондрианның суреттерінде сызықтар формалардан басымдық ала бастады. 1930 жылдары ол кішкентай түсті формалармен, егер бар болса, жиірек ұсақ және қос сызықтарды қолдана бастады. Екі жақты сызықтар Мондрианды әсіресе қуантты, өйткені ол суреттеріне жаңа динамизмді ұсынды деп сенді, оны зерттеуге құштар болды. Оның шығармашылығында қос сызықты енгізуге оның досы және замандасы Марлоу Мосс жұмысының әсері болды. 1934 жылдан 1935 жылға дейін Мондрианның үш суреті Ұлыбританиядағы Оксфорд, Лондон және Ливерпуль қалаларында "Абстрактты және нақты" көрмелерінде көрсетілді.
Лондон мен Нью-Йорк (1938-1944 жылдар)
1938 жылдың қыркүйегінде Мондриан фашизмнің өршуіне байланысты Парижден Лондонға көшіп барды. 1940 жылы Нидерланды басып алынып, Париж құлағаннан кейін ол Лондоннан Нью-Йорк қаласындағы Манхэттенге көшіп барды. Мондрианның кейінірек жасаған кейбір шығармаларын оның көркемдік дамуы тұрғысынан орналастыру қиын, өйткені оның Парижде немесе Лондонда бастаған және бірнеше айдан немесе жылдан кейін Манхэттенде аяқтаған бірнеше картинасы болды. Бұл кейінгі кезеңдегі аяқталған жұмыстар визуалды түрде тығыз, 1920-шы жылдардан бері оның кез-келген жұмысына қарағанда көбірек сызықтармен, көрінісі картаға ұқсас болып көрінетін, бір-біріне жабысып тұратын орналасуда орналастырылған. Ол ұзақ уақыт бойы сурет салумен айналысты, тіпті қолынан іріңді жаралар шыққан, кейде жылап, өзін-өзі ауырттыратын. Мондриан "Лозангалық композиция төрт сары сызықпен" (1933) атты қарапайым картинасын шығарды, ол қара сызықтардың орнына қалың, түсті сызықтарды енгізді. Сол бір суреттен кейін Мондриан Манхэттенге келгенше, бұл практика оның жұмысында ұйықтап қалды, сол кезде ол оны тастап кетті. Бұл жаңа бағыттың кейбір мысалдарында, мысалы, Композиция (1938) / Place de la Concorde (1943) сияқты, ол Париждегі аяқталмаған қара сызықты суреттерді алып, оларды Нью-Йоркте түрлі түстердің қысқа перпендикуляр сызықтарын қосу арқылы аяқтаған көрінеді. Жаңа түстелген аймақтар қалың, сызықтар мен пішіндер арасындағы алшақтықты жауып тастайды, және Мондрианның суретіне қара түске шектелмеген түсті көру таңқаларлық. Басқа шығармаларда қара түстегі сызықтардың үстінен түрлі-түсті қабат қосып, жаңа тереңдік сезімін туғызады. Оның " Композиция No " атты суреті 10, 19391942, негізгі түстермен, ақ түстегі жерімен және қара тор сызықтарымен сипатталған, Мондрианның төртбұрышты радикалды, бірақ классикалық тәсілін анық анықтады. 1940 жылы 23 қыркүйекте Мондриан Еуропадан Нью-Йоркке Ливерпульден кететін Cunard White Star Line кемесімен кетті. Мондрианның Манхэттенде бастаған жаңа картиналары одан да таңғаларлық, және суретшінің өлімімен қысқартылған жаңа идиомның басталуын көрсетеді. Нью-Йорк қаласы (1942) - бұл оның бұрынғы шығармаларына қарағанда тереңдік сезімін тудыратын қызыл, көк және сары сызықтардың күрделі торлары. 1941 жылы жасалған, бірақ аяқталмаған "Нью-Йорк I" атты шығармада суретші түрлі дизайнмен тәжірибе жүргізу үшін қалаған жеріне қайта орналастыра алатын боялған қағаз ленталар пайдаланылған. 2022 жылдың қазан айында Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында (MoMA) 1945 жылы алғаш рет қойылған жұмыс 1980 жылдан бастап, кем дегенде, Германиядағы Kunstsammlung Nordrhein Westfalen-де, қазір орналасқан жерде, кері қарай көрсетіліп отырғаны белгілі болды. Галереяның айтуынша, олар оны бұрмалау үшін бұрышты түрде көрсетуді жалғастыра береді. Оның "Бродвей Буги Вуги" (1942-1943) картинасы Музейде қазіргі заманғы өнер абстрактілі геометриялық сурет мектебінде үлкен ықпал етті. Бұл кескін бірнеше жарқын түсті шаршыдан тұрады, олар матадан секіріп шығады, содан кейін жарқырайды, көрерменді неон жарықтарына тартады. Бұл суретте және аяқталмаған Жеңіс Буги Вуги (19421944) Мондриан бұрынғы қатты сызықтарды әр түрлі түстегі қағаз лентасының кішкентай бөлшектерін қолдану арқылы жасалған кішкентай көршілес түсті тікбұрыштардан жасалған сызықтармен алмастырды. Үлкен түсті шексіз төртбұрыштар дизайнды, кейбіреулері кіші концентрикалық төртбұрыштармен, үзіп тұрады. Мондрианның 1920-1930 жылдардағы шығармалары ғылыми түрде қарапайым болса да, бұл - оларды және қаладағы жан-жақты музыканы бейнелейтін жарқын, жан-жақты суреттер. Осы соңғы шығармаларында нысандар шын мәнінде сызықтардың рөлін басып алды, бұл Мондрианның абстракционист ретінде дамуына тағы бір жаңа есікті ашты. Буги-вуги суреттері эволюциялық емес, революциялық өзгерістерге көбірек әкелгені анық, бұл 1913 жылы Мондрианның бейнелеу өнерінен бас тартқаннан бері оның шығармашылығындағы ең терең дамуды білдіреді. 2008 жылы Голландияның Andere Tijden телеарнасы Мондрианның жалғыз белгілі фильмін тапты. Фильмнің түсірілген бейнесі екі жылдық зерттеу бағдарламасының соңында жарияланды. Зерттеу барысында картинаның өте жақсы күйде екендігі және Мондрианның композицияны бір сеанста суретке түсіргені анықталды. Сондай-ақ, Мондрианның өлімінен аз уақыт бұрын, боялған таспаның кішкентай бөлшектерін қолдану арқылы композицияны түбегейлі өзгерткені анықталды.
Қабырға жұмыстары
47 жастағы Пит Мондриан 1919 жылы екінші рет және соңғы рет Нидерландыдан Парижге еркін жол тартқанда, ол бірден өзінің студиясын екі жыл бойы жазып жүрген неопластицизм қағидаларын көбірек білдіретін суреттер үшін өсіретін ортаға айналдыруға кірісті. Студияның конструкциялық кемшіліктерін тез және арзан жасыру үшін ол әрқайсысы бір түсті немесе бейтарап түстегі үлкен тікбұрышты плакаттарды жапқан. Бірге салынған кішігірім түсті қағаздан жасалған төртбұрыштар мен төртбұрыштар қабырғаларды ерекшелендірді. Содан кейін сурет салудың қарқынды кезеңі басталды. Ол қабырғаларға тағы да назар аударды, түрлі-түсті кесінділерді қайта орналастырды, олардың санын арттырды, түс пен кеңістіктің динамикасын өзгертті, жаңа шиеленістер мен тепе-теңдікті жасады. Көп ұзамай ол шығармашылық кестеге қол жеткізді, онда сурет салу кезеңі қабырғадағы кішігірім қағаздарды тәжірибелік қайта топтастыру кезеңімен ауысады, бұл процесс келесі сурет салу кезеңіне тікелей әсер етті. Бұл оның өмірінің қалған бөлігінде, 1938 және 1940 жылдары Парижден Лондонның Хэмпстедке, Атлантикадан Манхэттенге соғысқа дейінгі көші-қоны арқылы ұстанған үлгісі болды. 1943 жылдың күзінде 71 жасында Мондриан Манхэттендегі екінші және соңғы студиясына көшіп барды. Ол сол жылдар бойы үйренген ортаны қайта құруға кірісті. Бұл оның қарапайым өмір салтына өте қолайлы және оның өнеріне ең ынталы болды. Ол биік қабырғаларды өзінің шезлонында қолданған ақ бояумен бояды, сондай-ақ ол орындықтар, үстелдер мен сақтау қораптарын әдептілікпен ойлап тапты және оларды лақтырылған апельсин және алма жәшіктерінен жасады. Ол ақ металл орындықтың жоғарғы жағын сол бір жарқын негізгі қызылмен бояды, ол радиофонограф үшін жасаған картон қабығына қолданды, ол жақсы көретін джазды көп саяхат жасаған пластинкалардан төгіп жіберді. Соңғы студияға келгендер бір-екі жаңа картинадан артық көрген жоқ, бірақ жиі таңғалғандары, оның әрқашан өзгеріп отыратын қатынастарда қабырғаларға тағып-қайта жапқан түстес қағаздың сегіз үлкен композициясы бір мезгілде кинетикалық және тыныш, ынталандырушы және тыныштық сыйлайтын ортаны құрайтынын байқады. Мондрианның айтуынша, бұл - оның өмір сүрген ең керемет жері. Ол сол жерде бірнеше ай ғана тұрды, ол 1944 жылдың ақпан айында қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан кейін Мондрианның Манхэттендегі досы және демеушісі, суретші Гарри Холцман және тағы бір суретші досы Фриц Гларнер, оны алты апталық көрмеге ашу алдында студияны фильмде және фотосуреттерде мұқият құжаттады. Студияны бөлшектемегенге дейін Холцман (осылай-ақ Мондрианның мұрагері) қабырға композицияларын дәл қадағалап, әрқайсысы алған кеңістіктің дәл портативті факсимильдерін дайындады және әрқайсысына түпнұсқадан қалған кесінді бөлшектерді бекітті. Мондрианның осы тасымалданатын композициялары "Қабырға жұмыстары" деп аталады. Мондриан қайтыс болғаннан кейін олар Манхэттендегі Қазіргі заманғы өнер мұражайында екі рет (1983 және 1995 96), Соходағы Карпентер + Хохман галереясында (1984), Токиодағы Токоро галереясында (1993), Сан-Паулудағы XXII биенналеде (1994), Мичиган университетінде (1995) және Еуропада алғаш рет Берлиндегі Академия дер Кюнсте (Өнер академиясы) көрсетілді (22 ақпан 22 сәуір 2007). Оның жұмыстары 1955 жылдың тамыз - қыркүйегінен бастап Лондондағы Уайтчепель галереясында өткен ретроспективті көрмеде де көрсетілді.
Мондрианның гүлдері
Мондрианның абстракциялық теориясы оның мәңгілік мұрасы болса да, ол гүл суретшісі де болды. Ол ғасырдың басында гүлдер суреттей бастады, жеке гүлдердің портреттерін жасап, өзінің қатаң көркемдік дайындығы мен бақылау қабілетін рухани және романтикалық құштарлықтарына біріктірді. Мондриан 1920-жылдары да гүлдерді жасырын түрде суретке түсіруді жалғастырды, достарына мұны тек коммерциялық мақсаттар үшін жасағанын айтты. Мондриан / Холцман Трасты Мондрианның ресми мүлкі ретінде жұмыс істейді және "Мондрианның өнер туындыларын танытуды және оның жұмысының мінсіздігін қамтамасыз етуді мақсат етеді". Мондрианды сыншы Роберт Хьюз 1980 жылы жазған "Жаңалық шогы" атты кітабында "XX ғасырдың ең үздік суретшілерінің бірі" деп сипаттаған. Сол сияқты, Хьюз өзінің "Жаңа шок" атты теледидарлық деректі фильмдерінде Мондрианға "20 ғасырдың ең ұлы суретшілерінің бірі" деп атады. Ол суреттер жасау арқылы адам өмірінің жағдайларын өзгертуге болады деп сенген соңғы суретшілердің бірі болды. Де Стиль туралы білімі бар голландиялық өнер тарихшысы Карел Блоткамп оның "жиырмасыншы ғасырдың ең ұлы суретшілерінің бірі" екендігіне сенетінін тағы да растады. 2022 жылдың 14 қарашасында Мондрианның Композиция No. II Sotheby's аукционында 51 миллион АҚШ долларына сатылды, бұл оның жұмысы үшін 50,6 миллион АҚШ долларын құраған алдыңғы рекордты ұтып алды. Құралым No II-де 20 дюймдік 20 дюймдік кенеп бар, оң жақ жоғарғы бұрышында үлкен қызыл квадрат, сол жақ төменгі бұрышында кішкентай көк квадрат және барлық қара сызықпен сары блок бар.
Нацистердің талан-таражға ұшыраған өнер туындылары үшін талап ету
2020 жылдың қазан айында Мондрианның мұрагерлері АҚШ-тың сотына Германияның Крефелд қаласындағы Кайзер Вильгельм мұражайына Мондрианның төрт картинасын қайтару туралы талап арыз жазды. 2021 жылдың желтоқсанында Мондрианның мұрагерлері Филадельфия өнер мұражайын сотқа беріп, нацистер басып алған Мондрианның "Көкпен композиция" (1928) картинасын қайтаруды талап етті. Алберт Э. Галлатин мұражайға сыйлық ретінде бергенге дейін ол Карл Бухольц пен Курт Валентин атты өнер сатушыларынан өтті.
Мәдениеттегі сілтемелер
Сербияның Ұлттық мұражайы Мондрианның бір суретін өзінің тұрақты көрмесіне енгізген алғашқы музей болды. Кли мен Кандинскиймен бірге Мондриан сериалист композитор Пьер Булездің алғашқы музыкалық эстетикасының негізгі илхамдарының бірі болды, дегенмен оның Мондрианға деген қызығушылығы 1914-15 жылдардағы шығармаларымен шектелген. 1949 жылдың мамырында Булез "Мондрианға күдікпен қарағанын" айтты, ал 1951 жылдың желтоқсанында оның суреттеріне деген жеккөрушілігін білдірді (оларды "дүниеде болған құпияның ең көп бөлігінен айырылған" деп санады) және Клиге деген қатты сүйіспеншілігін білдірді. 1930 жылдары Парижде Hermès үшін жұмыс істеген француз модельері Лола Прусак Мондрианның соңғы шығармаларынан әсер алған багаж мен сөмкелер түрін: қызыл, көк және сары былғары квадраттардың инкрустациялары. Мода дизайнері Ив Сен-Лоранның 1965 жылдың күзінде Мондрианның коллекциясында Мондрианның әсерінен қара түстермен шектелген негізгі түстердегі блоктардағы ауысу көйлектері болды. Бұл коллекция өте танымал болғандықтан, ол пальтодан бастап аяқкиімге дейін киімдерді қамтитын көптеген имитацияларға ықпал етті. 1970-1974 жылдардағы американдық телесериал "Партридж отбасы" музыкалық отбасы 1957 жылы Chevrolet Superior Coach Series 6800 мектеп автобусын сатып алып, оны тур автобусы ретінде пайдаланады, содан кейін оны Мондрианның желілік суреттерінен қатты шабыт алған түсті геометриялық үлгіге бояйды. Бұл үлгіді таңдау себебі телесериалда ешқашан талқыланбайды. La Vie Claire велосипед командасының велосипедтері мен киім дизайны 1980-жылдардағы Мондрианның жұмысынан шабыт алды. Команданы демеушілік еткен француздық шаңғы және велосипед жабдықтарын өндіруші Look компаниясы бір уақыт бойы Мондрианға негізделген логотипті қолданды. 2008 жылы стиль шектеулі нұсқада қайта жаңғыртылды. 1980 жылдардағы R&B тобы Force MDs "Love is a House" хит-і үшін музыкалық видео жасады, олар өздерін Composition II-ден шабыт алған цифрлық сызылған квадраттардың ішінде орындайды. Piet - Пьет Мондрианның есімімен аталған эзотерикалық бағдарламалау тілі, онда бағдарламалар абстрактілі өнерге ұқсайды. Мондриан - интерактивті деректерді визуализациялау үшін арналған бағдарламалық қамтамасыз ету. Mondrian - Microsoft Research компаниясы NET платформасы үшін жасаған функционалдық скрипт тілі. Mondrian - бұл Python тілінде жазылған және Google-де қолданылатын веб-базалық кодты қарау жүйесі. Mondrian - Java-да жазылған ашық кодты OLAP (онлайн-аналитикалық өңдеу) сервері. BBC теледидарындағы "Hustle" драмасының "Picture Perfect" атты эпизодында команданың Мондрианның жалған нұсқасын жасап, сатуға тырысқаны туралы айтылады. Ол үшін олар өнер галереясынан нағыз Мондрианды (Қызыл, сары, көк және қара түсті композиция, 1921) ұрлау керек. 2001-2003 жылдары британдық суретші Кит Милоу Мондрианның Трансатлантикалық суреттер (1935-1940) деп аталатын суреттер сериясын жасаған. Мондриан - АҚШ-тың Техас штатының Далас қаласында орналасқан 20 қабатты биік ғимарат. Құрылыс 2003 жылы басталып, 2005 жылы аяқталды. 2008 жылы Nike Мондрианның неопластикалық суреттерінен шабыт алған Dunk Low SB аяқ киімін шығарды. Австралиялық рок-топ Silverchair-дің бесінші және соңғы альбомы Young Modern (2007) алдыңғы мұқабасы Пит Мондрианның Қызыл, Көк және Сары түсті II композициясына арналған құрмет. Американдық психоделикалық поп-инди-рок тобы The Apples in Stereo-ның екінші альбомы, Tone Soul Evolution (1997) мұқабасы Пит Мондрианнан әсер алды. Математика кітабы М. Унсер мен П. Тафтидің "Артық стохастикалық процестерге кіріспе" атты кітабының мұқабасында Мондриан процесі деп аталатын стохастикалық процестің бейнесі қолданылады, ол Пит Мондрианның суреттеріне ұқсағаны үшін аталған. Гаага қалалық кеңесі Мондрианның суреттерін қала әкімшілігінің қабырғаларына орнату арқылы құрмет көрсетті және оны "дүниедегі ең үлкен Мондриан суреті" деп сипаттады. Бұл шара Мондрианның қосқан үлесімен құрылған Стиль қозғалысының 100 жылдығын атап өтті. Джерси Surf Drum & Bugle Corps 2018 жылы шыққан [mondo mondrian] атты қойылымында Пит Мондрианның шығармашылығын негізге ала отырып, шоу өткізді. Мадридтегі Тиссен Борнемиза мұражайымен бірлесіп, Swatch Мондрианның "Нью-Йорк, 3" сағатына құрмет көрсететін "Қызыл жарқыраған сызық (SUOZ297) " атты сағатты жасады. 2022 жылы "ҚЫЗЫЛ, КҮК ЖӘНЕ АҚ, ПИЕТ МОНДРИАН (SUOZ344) " сағаты пайда болды, ол Swatch пен Centre Pompidou арасындағы ынтымақтастық аясында "Қызыл, көк және ақ II" композициясын атап өтеді. Гонконгтың Фо Тан қаласындағы Chun Yeung Estate қоғамдық тұрғын үй кешенінің ғимараттың қасбеті мен дизайн бөлшектері Мондрианның жұмысынд...
Еске алу
2014 жылдың 6 маусымынан 5 қазанына дейін Tate Liverpool Мондрианның өлімінің 70 жылдығына орай Ұлыбританиядағы ең ірі Мондриан шығармаларының коллекциясын көрсетті. Мондриан мен оның студиясы оның Париж студиясының тірі өлшемімен қайта құрылуын қамтыды. Чарльз Дарвент "Гардиан" газетінде былай деп жазды: "Қара едені мен ақ қабырғалары қызыл, сары және көк түсті жылжымалы панельдермен ілінетін Рю-ду-Департтағы студия Мондрианды жасау үшін ғана орын болған жоқ. Бұл Мондрианның және Мондриандықтардың генераторы болды".