Хуан Грис: Испан суретшісі және кубизм шебері

Кіріспе

Испан суретшісі (1887–1927)

Хосе Викториано Гонсалес Перес (23 наурыз 1887 – 11 мамыр 1927), Хуан Грис (ˈxwaŋ ˈɡɾis; gʀi) деген атпен әйгілі, Мадридте туған испан суретшісі. Ол өзінің шығармашылық жолының көп бөлігін Францияда өткізді. Оның туындылары инновациялық өнер саласы – кубизммен тығыз байланысты және осы бағыттың ең ерекше туындыларының қатарында саналады.

Өмір

Грис Мадридте дүниеге келді, кейін Мадридтің өнер және ғылым мектебінде инженерлік мамандықты оқыды. 1902-1904 жылдары ол жергілікті мерзімді басылымдарға суреттер салған. 1904-1905 жылдары академик суретші Хосе Морено Карбонеродан сурет салу өнерін үйренді. 1905 жылы Хосе Викториано Гонсалес Хуан Грис деген есімді қабылдады, ол одан әрі ерекшеленді. 1909 жылы Люси Белин (1891–1942) – Гристің әйелі – Жорж Гонсалес Грис (1909–2003) туды, ол суретшінің жалғыз баласы болды. Үшеуі 1909 жылдан 1911 жылға дейін Париждегі 13 Rue Ravignan мекенжайындағы Bateau Lavoir-де тұрды. 1912 жылы Грис Шарлотта Аугуста Фернанде Херпинмен (1894–1983) танысты, ол сондай-ақ Жозетт деп те белгілі болды. 1913 жылдың соңында немесе 1914 жылдың басында олар 1922 жылға дейін Bateau Lavoir-де бірге тұрды. Жозетт Грис Хуан Гристің екінші серігі және заңды әйелі емес, бірақ оның өмірлік серігі болды.

Мансап

1906 жылы барлық мүліктерін сатқаннан кейін ол Парижге көшіп, Гиллом Аполлинер, Макс Якоб ақындарымен және Анри Матисс, Жорж Брак, Фернан Леже және Жан Метцингер суретшілерімен дос болып кетті. Ол «L'Assiette au Beurre» анархистік сатиралық журналына, сондай-ақ «Le Rire», «Le Charivari» және «Le Cri de Paris» сияқты журналдарға қараңғы юмормен толған суреттерін жіберді. Парижде Грис Метцингер мен өзге де досы, отандасы Пабло Пикассоның жолын ұстанды. Грис 1911 жылы (сатирикалық карикатурашы ретіндегі жұмысын тоқтатқаннан кейін) шын мәнінде сурет салуды бастады, осы кезде жеке кубистік стилін дамытты. «Пикассоның өмірі» еңбегінде Джон Ричардсон Жан Метцингердің 1911 жылғы «Le goûter» (Шаяуқу) туындысы Хуан Гристі сурет салуда математиканың маңыздылығына көндіргенін жазады. Грис алғаш рет 1912 жылы «Салон де Индепендан» көрмесінде «Пабло Пикассоға арналған құрмет» атты суретімен өнер танытты. 1912 жылы Грис «Exposició d'art cubista» көрмесін Барселонадағы «Galeries Dalmau» галереясында, әлемдегі алғашқы ресми кубизм топтық көрмесінде, Берлиндегі «Der Sturm» галереясында, Руандағы «Salon de la Société Normande de Peinture Moderne» және Париждегі «Salon de la Section d'Or» көрмелерінде ұсынды. Сол жылы Грис Даниэль Генри Канвейлермен өзінің туындыларына эксклюзивті құқық беретін келісімшартқа қол қойды. Бастапқыда Грис аналитикалық кубизм стилінде сурет салған, бірақ 1913 жылдан кейін синтетикалық кубизмге бет бұрды, оның адал жақтасы атанды және «papier collé» яғни коллажды кеңінен пайдаланды. Пикассо мен Брактан айырмашылығы, олардың кубистік туындылары көбінесе монохромды болса, Грис досы Матисс сияқты батыл, жаңа комбинацияларда жарқын, үйлесімді түстермен сурет салған. Грис 1912 жылы «Алтын секция» салонында Путо тобының суретшілерімен бірге көрмеге қатысты. Оның айқындық пен тәртіпке ұмтылысы Амеде Озенфан мен Шарль Эдуард Жаннеренің (Ле Корбюзье) пуристік стиліне әсер етті және Грис соғыстан кейінгі «ретке оралу» қозғалысының маңызды үлгісіне айналды. 1915 жылы оны досы Амедео Модильяни суретке түсірді. 1917 жылдың қараша айында ол өзінің санаулы мүсіндерінің бірін – полихромды гипстен жасалған «Арлекин» мүсінін жасады.

In 1906, after he sold all his possessions, he moved to Paris and became friends with the poets Guillaume Apollinaire, Max Jacob, and artists Henri Matisse, Georges Braque, Fernand Léger and Jean Metzinger. He submitted darkly humorous illustrations to journals such as the anarchist satirical magazine L'Assiette au Beurre, and also Le Rire, Le Charivari, and Le Cri de Paris. In Paris, Gris followed the lead of Metzinger and another friend and fellow countryman, Pablo Picasso. Gris began to paint seriously in 1911 (when he gave up working as a satirical cartoonist), developing at this time a personal Cubist style. In A Life of Picasso, John Richardson writes that Jean Metzinger's 1911 work, Le goûter (Tea Time), persuaded Juan Gris of the importance of mathematics in painting. Gris exhibited for the first time at the 1912 Salon des Indépendants (a painting entitled Hommage à Pablo Picasso). In 1912, Gris exhibited at the Exposició d'art cubista, Galeries Dalmau in Barcelona, the first declared group exhibition of Cubism worldwide; the gallery Der Sturm in Berlin; the Salon de la Société Normande de Peinture Moderne in Rouen; and the Salon de la Section d'Or in Paris. Gris, in that same year, signed a contract that gave Daniel Henry Kahnweiler exclusive rights to his work. At first Gris painted in the style of Analytical Cubism, a term he himself later coined, but after 1913 he began his conversion to Synthetic Cubism, of which he became a steadfast interpreter, with extensive use of papier collé or, collage. Unlike Picasso and Braque, whose Cubist works were practically monochromatic, Gris painted with bright harmonious colors in daring, novel combinations in the manner of his friend Matisse. Gris exhibited with the painters of the Puteaux Group in the Salon de la Section d'Or in 1912. His preference for clarity and order influenced the Purist style of Amédée Ozenfant and Charles Edouard Jeanneret (Le Corbusier), and made Gris an important exemplar of the post war "return to order" movement. In 1915 he was painted by his friend, Amedeo Modigliani. In November 1917 he made one of his few sculptures, the polychrome plaster Harlequin.

Кристалл кубизм

Гристің 1916 жылдың соңынан 1917 жылға дейінгі туындылары геометриялық құрылымның одан әрі қарапайымдануын, нысандар мен орта, сюжет пен фон арасындағы шекараның нашарлауын көрсетеді. Тепе-теңдіктен алшақтайтын, қиғаш жазықтық құрылымдар «Кородан кейін» (1916 жылдың қыркүйегі) және оның эпилогы «Жозет Грис портреті» (1916 жылдың қазаны; Museo Reina Sofia) картиналарында жақсы байқалады. Бұл туындылардың анық геометриялық негізі композицияның ұсақ элементтерін бақылайтын сияқты; құрамына кіретін бөліктер, соның ішінде беттердің кішкентай жазықтықтары, біртұтас бүтіннің бір бөлігіне айналады. Грис өзі таңдаған сюжетті бейнелеуді жоспарлағанмен, абстрактілі қаңқа бастапқы нүкте болып табылады. Грис өзінің эстетикалық теорияларын 1924 және 1925 жылдары жариялады. Ол 1924 жылы Сорбоннада «Сурет салу мүмкіндіктері» («Des possibilités de la peinture») атты маңызды лекциясын оқыды.

Өлім

1925 жылдың қазан айынан кейін Грис жиі зәрдің токсиндерімен (уремия) және жүрек проблемаларымен ауыратын. Ол 1927 жылдың 11 мамырында Булонь-сюр-Сенде (Париж) бүйрек жетіспеушілігінен 40 жасында қайтыс болды, артында әйелі Жозета және ұлы Жорж қалды.

Өнер нарығы

Грис шығармасының ең жоғары аукциондық бағасы – 57,1 миллион доллар (34,8 миллион фунт стерлинг), ол 1915 жылғы «Nature morte à la nappe à carreaux» (Төртбұрышты көрпешелі натюрморт) суреті үшін тіркелді. Бұл оның 1915 жылғы «Кітап, құрыш және шыныаяқтар» натюрморты үшін 20,8 миллион доллардан, 1913 жылғы «Скрипка және гитара» суреті үшін 28,6 миллион доллардан және қазір Метрополитен мұражайында сақталатын «Музыкант үстелі» үшін 31,8 миллион доллардан асып түсті.

Таңдалған шығармалар

Қабырғаға ілінген скрипка (Le violon accroché), (1913). Гуггенхайм мұражайы, Нью-Йорк. Үстелдегі алмұрт пен жүзім (1913 жылдың күзі). Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайы. Ром бөтелкесі мен газет (Bouteille de rhum et journal), (1914 жылдың маусымы). Гуггенхайм мұражайы, Нью-Йорк.