Кіріспе

Дарлинг жартасы, сондай-ақ Дарлинг жотасы немесе Дарлинг жоталары деп те аталады, Батыс Австралиядағы Суан жағалаулық жазығы мен Перт қаласының шығысына қарай солтүстік-оңтүстік бағытта созылатын төменгі жартас. Бұл жартас әдетте Биндонның солтүстігінен Пембертонның оңтүстігіне дейін жалғасады. Іргелес Дарлинг үстірті Йоркке жақын Бекевелл тауы және Боддингтонға жақын Сэдлбек тауына дейін шығысқа қарай кеңейеді. Ол Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы, генерал-лейтенант Ральф Дарлингтің құрметіне аталған.

Тарих

Бұл ерекшелік алғаш рет 1827 жылғы наурыз айында капитан Джеймс Стирлингпен бірге жүрген үкімет ботанигі Чарльз Фрейзердің "Дәрлинг" жотасы деп тіркелген. 1830 жылдардағы карталарда бұл жартас "Денерал Дарлингс Range" деп белгіленген; кейіннен ол Дарлинг Range атауын алды, және 20-ғасырдың соңына дейін, оның жартас екендігі жайлы жалпы түсінік болғанына қарамастан, бұл атау жиі қолданылып келді. Сондай-ақ, жартастың шығысында орналасқан жерлерді "Перт төбелері" (немесе жай ғана "Төбелер") деп атауға бейімділік бар. Британдық қоныс жайлаушылардың Свон өзені колониясындағы алғашқы саяхаттары 1830 жылдары жасалды. Олардың ең белгілісі – мичман Роберт Дейлдің экспедициясы, ол Гилфорд маңынан басталып, Гринмаунт төбесінің оңтүстік беткейі мен Хелена аңғары арқылы өткен сияқты.

Геология

Дарлинг шұңқыры Перт аймағында кең ауқымды Дарлинг жарылысының жергілікті көрінісі ретінде пайда болды. Бұл – шығыстағы Археялық Йилгарн кратонын, жас Пинжарра орогенінен және батыстағы Перт бассейніне төңірегіндегі Фанерозойдан бөліп тұратын маңызды және ежелгі геологиялық үзіліс. Дарлинг жарылысы Шарк шығанағының шығысындағы аймақтан бастап, Батыс Австралияның оңтүстік жағалауына дейін, Олбанидің шығысына дейін 5 км-ден астам қашықтыққа көрінеді. Скарптың орналасуы бұрын жарылыстың орнымен сәйкес келген болуы мүмкін, бірақ скарп содан бері шығысқа қарай эрозияға ұшырады. Скарптың бастапқы орналасуын Ридж-Хилл шельфі деп аталатын ерекше жер бедері көрсетеді. Дарлинг платосы латериттік материалдармен жабылған, олар жатқан геологиялық құрылымды жабады. Археялық граниттер мен гнейстер Йилгарн кратонының Перт тауларының биік бөлігін құрайды және жол кесіктерінде байқауға болады, мысалы Мундаринг суқоймасы аймағында. Перт бассейнінің жарылыстың батысындағы жалғыз ашық шөгінділері кайнозой дәуіріне жатады және Перт қаласының құрылысында қолданылған құмды әктас, травертин және құм сияқты материалдардан тұрады, соның ішінде соңғы мұз дәуірінде пайда болған плейстоцендік құмды дақтар бар. Бұл аймақ сонымен қатар үлкен Батыс Австралия қалқанының бөлігі болып табылатын үлкен Йилгарн Блогы провинциясының ерекше физиографиялық бөлімі болып табылады.

Климат

Скарп, Оңтүстік-Батыс Австралияның қалған бөлігі сияқты, Жерорта теңізі климатына ие, жұмсақ жаңбырлы қыстары мен жылы құрғақ жаздары бар. Скарп бойындағы жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 1300 мм, шығысқа және солтүстікке қарай азаяды. Метеорология бюросы көбінесе Суан жағалау жазығымен салыстырғанда "жоталар" үшін басқаша ауа райын анықтайды. Сонымен қатар, әдеттегі ыстық жаздардың кезінде, Скарп арқылы соққан күшті шығыс желдері Перт әуежайын пайдаланатын ұшақтар үшін қиындықтар тудырады, себебі ұшу-қону жолақтарының бағыты осыған себеп болады. 1999 жылдың 2 қыркүйегінде Сидней әуежайынан 06/24 ұшу-қону жолағына қонуға дайындалып келе жатқан Qantas Boeing 747 ұшағының бірінші қозғалтқышы, Дарлинг Скарпындағы желдің күрт өзгеруі салдарынан, қону кезінде ұшу-қону жолағына соқтырылды. Бұған қоса, жаңбыр бұлттары жоталардың үстінен өтетін кезде орографиялық көтерілу пайда болады, бұл жоталардағы елді мекендерде жағалаудағы көршілерімен салыстырғанда жауын-шашынның көп болуына әкеледі.

Флора мен фауна

Бұл жартас Джарах орман биоаймағының бір бөлігі болып табылады. Жартастың табиғи өсімдігі негізінен jarrah–marri орманы, оған jarrah (Eucalyptus marginata) және marri (Corymbia calophylla) ерекше тән, ал аңғарларда bullich (Eucalyptus megacarpa) және blackbutt (Eucalyptus patens) өседі.

Тас карьерлері

Сонымен қатар, ХХ ғасырдың басында және ортасында жардың шетінде көптеген тас карьерлері болды, олар жардың эстетикалық келбетіне де, қоршаған ортасына да әсер етті. Хелена өзенінің өзен аңғарынан құмды жазыққа шығатын жерінде, елу жылдан астам уақыт бойы карьер ретінде пайдаланылмаса да, әлі де төрт карьер көрінеді. Тау және Статам карьерлері қазір тау шаруаларына арналған орындар ретінде басқарылады. Блюстоун карьеры (1850 жылдардағы атауы), кейін Гринмаунт карьеры (1850-1920 жылдар) деп аталды, Гринмаунт Ұлттық паркінің батыс жағындағы Гринмаунт төбесінде орналасқан. Тау карьеры (қазір көбінесе Боя карьеры деп белгіленеді), Гринмаунт төбесінің оңтүстігінде, ол 1963 жылы жұмысын тоқтатты. Байфорд кірпіш зауыты (Мемлекеттік кірпіш зауыты), 20 ғасырдың басынан Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңде көзге көрінетін шиферлі ойыс. Фримантл портының құрылыс карьері (кейде С. Я. О'Коннордың Мольді қайта құру карьері, кейіннен Қоғамдық жұмыстар карьері деп аталды), қазір Дарлингтон-Боя аймақтарының шекарасындағы Хадман Роуд амфитеатры, 1900 жылдан 1930 жылға дейін жұмыс істеді. Каламунда зигзагының солтүстік шетіндегі Гусберри төбесіндегі Статам карьері. Армадаль кірпіш зауыты (Мемлекеттік кірпіш зауыты), Бедфорддейл төбесі, 20 ғасырдағы карьерлерден көрінетін шиферлі ойыс, кенді тасымалдау үшін Оңтүстік-Батыс тас жолын айналып өтетін жер асты темір жолы бар. Госнелл және Херн Хилл аймақтарында да жардың бетінде көзге көрінетін карьерлер болған. Жардың батыс бетіндегі жараларды болдырмау үшін мұндай құрылыстарға заңнамалық шектеулер ХХ ғасырдың соңында енгізілді.

Боксит өндіру

ХХ ғасырдың соңында, кең жарақ ормандарымен байланысты боксит кен орындарының табылуы ормандарды қазу жоспарларына қарсы кең ауқымды наразылықтарға әкелді. "Туыс ормандарды сақтау науқаны" осы әрекетке қарсы шыққан ұйымдардың бірі болды. Ұзаққа созылған наразылық үкімет пен кеншілерді бастапқы жоспарларын қайта қарауға мәжбүр етті, содан кейін жарақ ормандарының бір бөлігін кен өндіруден қорғау үшін кең ауқымды шаралар қабылданды. Аймақтағы қазіргі кен өндірісі кең етек жайды, негізгі кен орындары – Хантли және Уиллоудейл.

Теледидар тарату мұнаралары

Каламунданың оңтүстігіндегі шағын қалалар мен аудандарда Перт қалалық телеарналарының негізгі тарату мұнаралары орналасқан. Сонымен қатар, Колли қаласының жанындағы Леннард тауында Бунбери және оңтүстік-батыс аймақтарын қамтитын тағы бір тарату орталығы бар.

Өлу және өрт

Сонымен қатар, ХХ ғасырдың соңында, әсіресе жарах ағаштарына зиян келтіретін шөгу ауруы орманның кең аумақтарын қамтыды. Қазіргі таңда осы аурудың таралуын баяулату үшін көлік құралдарының кіруін шектеу шарасы тиімді деп танылды. Бұл шешім Австралия раллиіне қызметтік жолдарда жұмыс істеуге рұқсат беру арқылы үлкен қолдау тапты, бірақ әр кезеңнің соңында көліктердің астыңғы бөлігін қоса, мұқият жуу шарт болды. 2004 жылдың соңында солтүстік жарах орман аймағында соңғы 100 жылдағы ең ірі орман өрті орман үшін елеулі қиындықтар тудырды. Өрттің күшті болуына байланысты, Үкімет өртке оңай тұтанатын материалдардың жиналуын азайту мақсатында жар бойындағы бақыланатын өртеулердің көлемін арттырды. 2000-шы жылдардың басында Гринмаунт ұлттық паркі мен Джон Форрест ұлттық паркі бірнеше рет орман өрттеріне ұшырады, көбінесе оның себебі өрт сөндірушілердің күдігі бойынша өртеу болды.