Кіріспе

"Қара тас" - американдық жазушы Роберт Э. Говардтың қорқынышты қысқа әңгімесі, ол алғаш рет 1931 жылдың қараша айында "Weird Tales" журналында жарық көрді. Бұл әңгіменің құрамында ақын-ақын Джастин Джеффри және Фридрих фон Юнцтың "Unassprechlichen Kulten" атты шығармасы бар. Бұл оқиға Ктулху мифтерінің бір бөлігі болып табылады және H. P. Лавкрафттың классикалық шығармаларының көпшілігі сияқты бір үлгіге ие.

Қысқаша мазмұны

Әңгіме аты аталмаған баяндаушының Фридрих фон Юнцтың "Аты жоқ секталар" кітабындағы Қара тасқа қысқаша сілтеме жасауымен басталады. Ол артефактіге зерттеу жүргізді, бірақ одан әрі ақпарат таба алмады. Ежелгі (ежелі талқыланып жатқан) монолит Венгрия тауларында орналасқан Стрегоикавар ("Солғайлар қаласына ұқсас" деген мағынаны білдіреді) ауылының жанында тұр. Оны қоршаған ырым-жырымдар көп, мысалы, жақын жерде ұйықтаған әркім өмірінің қалған бөлігінде қасіретке ұшырайды және жазғы түнде тасты көрген әркім де мазасызданып, өледі. Монолитті ауылдың бәрі жек көріп, ұнатпаса да, қонақүйдің иесі "Оған балғамен немесе шүберекпен шабуыл жасаған әркім жаман өледі" дейді, сондықтан ауыл тұрғындары тек тастан аулақ жүреді. Айтқыш демалыс үшін Стрегоикаварға баруға шешім қабылдайды. Жол бойында ол жергілікті тарих туралы біледі және 1526 жылы граф Борис Владинов шабуылдаушы Сулейман Ұлымен шайқасқан ескі шайқас алаңын көреді. Жергілікті халықта айтылғандай, Владинов қираған қамалға бас сауғалап, оған жақында ғана шайқаста қаза тапқан "танымал түрік жазушысы және тарихшысы" Селим Бахадурдың денесі жанында табылған лакталған қоржын әкелінген. Аталмаған мазмұны графты қорқытты, бірақ сол сәтте түрік артиллериясы қамалдың бір бөлігін қиратты, ол қираған үйіндіге көмілді, оның сүйектері әлі де бар. Ауылға жеткенде, баяндамашы кейбір ауыл тұрғындарымен сұхбат жасайды. Қазіргі тұрғындар ауылдың түпнұсқа тұрғындары емес, олар 1526 жылы түрік басқыншылығының салдарынан жойылып кеткен. Олардың басқа, белгісіз нәсілге жататын болғаны айтылады. Бұл нәсіл мажарларға қарағанда өз ауылдарына шабуыл жасап, әйелдер мен балаларды ұрлап әкететін. Бір мектеп мұғалімі аңыз бойынша ауылдың бастапқы атауы Ксутлтан болған және тасқа бір кезде бөтендер құлшылық еткен (бірақ олар оны өздері тұрғызуы мүмкін емес). Қара тас "сегіз бұрышты, биіктігі он алты метр, қалыңдығы бір жарым метр". Бір аптадан кейін баяндаушы жаздың ортасында түн екенін түсінеді және тасқа барады. Ол түн ортасына бір сағат қалғанда ұйықтап кетеді, бірақ тастың айналасында ән шырқап, би билеп жатқан адамдарды көріп оянады. Көп билегеннен кейін, баяндаушы қозғала алмайтын немесе байқаудан басқа ештеңе істей алмайтын кезде, құрбандыққа шалынатын нәресте өлтіріледі. Көп ұзамай тас басына қарақшыдай алып бақа пайда болады және оған екінші құрбандық, жас қыз ұсынылады. Бұл кезде баяндаушы ұйқыға түседі және ол қайта оянғанда бұл түс болды деп шешеді. Бірақ ол түстің түк емес екенін біледі. Ол Селім Бахадурдың ісі әлі де графтың сүйектерімен бірге екенін еске алады. Айтқыш ақсүйектің сүйегін және онымен бірге түрікке тиесілі ішекті тауып алады. Ол тарихшы жазған оқиғаны аударады және Қара Тастың жанында не болғанын, Мұхаммед батасын берген болат қарулармен өлтірілгенге дейін, айбынды жаратылыстың кем дегенде он адамды қалай өлтіргенін айтады. Ол сектаның жындыларының арбағы арбақтың алдында иіліп жатқанын көрді. Ол сөмкенің ішіндегі заттарды өзенге лақтырып жіберді.

Айтқыш

Бұл әңгіменің атын атамаған баяндаушы туралы ештеңе де белгісіз. Ол өте білімді, тарих және антропологияны жақсы біледі және ежелгі дін тақырыбында көп оқыды, соның ішінде фон Юнц сияқты белгісіз немесе таңқаларлық авторлар. Оның өлеңдердегі талғамдары да, Джеффри сияқты, қарапайым да, таңғажайып та болып келеді.

Қабылдау

С. Т. Джоши бұл әңгімені Говардтың жалғыз "Ктулху мифтері туралы ашық әңгімесі" деп атады. Ол әңгіменің бақа тәрізді жәндікті Кларк Эштон Смит жасаған бақа құдайы Цатхоггуа деп атайды. Ол Хауардтың Тсатоггуаға "Түннің балалары" атты ертеректегі әңгімесінде сілтеме жасағаны туралы дәлел келтіреді. Роберт Вайнберг пен Э. П. Берглунд 1973 жылы шыққан "The Reader's Guide To The Cthulhu Mythos" кітабында "Қара тас" "Ловкрафт өзі жазмаған ең жақсы Мифтер әңгімесі" деп мәлімдеді.