Кіріспе
Мавритания президенттік демократиялық мемлекет, бірақ 1960 жылғы қарашада тәуелсіздік алғаннан бері қайталап әскери төңкерістерге ұшырады. Тәуелсіздік алғаннан кейін 18 жыл бойы Мавритания Моктар Ульд Дадда басқаруындағы бір партиялық мемлекет болды. Одан кейін ондаған жылдар бойы әскери билік орнады. Мавританиядағы алғашқы толыққанды демократиялық президенттік сайлау 2007 жылдың 11 наурызында өтті, бұл 2005 жылғы әскери төңкерістен кейін әскери биліктен азаматтық билікке көшуді білдірді. Сайлауда Сиди Ульд Шейх Абдаллахи жеңіске жетті, бірақ ол 2008 жылы тағы бір әскери төңкеріспен биліктен қуылды және оның орнына генерал Мохамед Ульд Абдель Азиз келді. 2019 жылғы президенттік сайлаудан кейін Мавританияда биліктің алғашқы бейбіт түрде ауысуы болды, алайда бұл биліктегі UPR партиясының екі президенті және бұрынғы армия генералдары арасында болды. Мавритания саясатында жеке тұлғалардың әсері ұзақ жылдар бойы маңызды болып келді. Елдегі саяси биліктің тиімді жүзеге асырылуы ресурстарды бақылауға, қабілеттілікке немесе адалдыққа, сондай-ақ тайпалық, этникалық, отбасылық және жеке мүдделерге байланысты. Ақ моритарлықтар, қара моритарлықтар және моритарлық емес этникалық топтар арасындағы тіл, жер иелену және басқа да мәселелердегі қақтығыстар ұлттық бірлік идеясына қауіп туғызуда.
Mauritania is a presidential democracy, but has suffered from repeated military coups since its Independence in November 1960. For 18 years after independence, Mauritania was a one party state under Moktar Ould Daddah. This was followed by decades of military rule. The first fully democratic presidential election in Mauritania occurred on 11 March 2007, which marked a transfer from military to civilian rule following the military coup in 2005. The election was won by Sidi Ould Cheikh Abdallahi, who was ousted by another military coup in 2008 and replaced by general Mohamed Ould Abdel Aziz. Mauretania underwent its first peaceful transition of power after the 2019 presidential election, although this was between two presidents of the ruling UPR party and former army generals. Personalities have long exercised an important influence in the politics of Mauritania the effective exercise of political power in the country depends on control over resources; perceived ability or integrity; and tribal, ethnic, family, and personal considerations. Conflict between white Moor, black Moor, and non Moor ethnic groups, centering on language, land tenure, and other issues, continues to pose challenges to the idea of national unity.
Саяси басқару
Мемлекеттік бюрократия дәстүрлі министрліктер, арнайы агенттіктер және мемлекеттік емес компаниялардан тұрады. Ішкі істер министрлігі француздық жергілікті әкімшілік жүйесі үлгісіндегі аймақтық губернаторлар мен префекттер жүйесін басқарады. Осы жүйе бойынша Мавританияда 13 аймақ (вилая) бар, оның ішінде елордасы Нуакшот кіреді. Бақылау орталық үкіметтің атқарушы билігінде қатаң түрде сақталады, бірақ 1992 жылдан бері өткізілген ұлттық және қалалық сайлаулар қандай-да бір шектеулі өкілеттік беруге мүмкіндік берді.
Саяси тарих
Мавритания 1960 жылы француз отаршылдық империясынан тәуелсіздік алды. Тәуелсіздік алғаннан кейін, француздар орнатқан президент Моктар Ульд Дадда 1964 жылы жаңа конституциямен Мавританияны бір партиялық мемлекетке ресми түрде айналдырды, ол авторитарлық президенттік режимді орнатты. Дадданың өзінің Мавритания халқы партиясы (PPM) басқарушы ұйымға айналды. Президент бұл шешімін Мавританияның батыс үлгісіндегі көп партиялық демократияға дайын емес деп есептегендігімен негіздеді. Осы бір партиялық конституция бойынша Дадда 1966, 1971 және 1976 жылдары қарсылығы жоқ сайлауларда қайта сайланды. 1978 жылдың 10 шілдесінде Дадда қан төгілмейтін төңкеріспен биліктен алынды. 1978 жылдың шілдесінен 1992 жылдың сәуіріне дейін Мавританияны әскери шенеуніктерден құралған комитет басқарды. 1991 жылдың шілдесінде халық референдумымен қазіргі Конституция бекітілді.
Мауя Ульд Сид'Ахмет Таяның билігі (1984-2005)
Parti Républicain Démocratique et Social (PRDS) партиясы, президент Мауя Ульд Сид'Ахмет Тая басшылығымен, 1991 жылғы шілдеде референдум арқылы қабылданған қазіргі конституция бекітілгеннен кейін, 1992 жылғы сәуірде өткен елдің алғашқы көппартиялық сайлауынан бастап Мавритания саясатында үстемдік құрды. Президент Тая 1992, 1997 және 2003 жылдары өткен сайлауларда жеңіске жетті. Ол алғаш рет 1984 жылғы 12 желтоқсандағы қан төгілмейтін төңкеріс арқылы мемлекет басшысы болды, бұл оны 1978 жылғы шілдеден 1992 жылғы сәуірге дейін Мавританияны басқарған әскери шенеуніктер комитетінің төрағасы етті. Саяси партиялар 1991 жылы қайта заңдастырылды. 1992 жылғы сәуірде азаматтық билік қайта орнатылған кезде 16 ірі саяси партия мойындалды; 2004 жылы 12 ірі саяси партия белсенді болды. 1992 жылғы сәуір айында азаматтық басқаруға оралысқан кезде 15 саяси партия ресми түрде танылды. Көптеген шағын топтардың арасында екі негізгі оппозициялық партия пайда болды: Демократиялық күштер жиналысы (RFD) және дәстүрлі түрде харатиннің партиясы саналатын «Өзгеріс үшін әрекет» (AC). Оппозициялық партиялардың көпшілігі 1992 жылғы алғашқы заң шығарушы сайлауды бойкоттады, ал шамамен он жыл бойы Демократиялық және әлеуметтік-республикалық партия (PRDS) Парламентке үстемдік етті. Оппозиция 1994 жылғы қаңтар-ақпан айларында өткен жергілікті сайлауға және одан кейінгі Сенат сайлауына қатысып, жергілікті деңгейде өкілдікке және Сенатта бір орынға ие болды. Процедуралық өзгерістерді және жергілікті және заңнамалық сайлауларда оппозицияның жетістіктерін ескере отырып, көптеген жергілікті бақылаушылар 2001 жылғы қазан айындағы сайлауды ашық және әділ деп санады. Оппозиция 1994 жылғы қаңтар-ақпан айларында өткен жергілікті сайлауға және 2004 жылғы сәуірде өткен Сенат сайлауына қатысып, жергілікті деңгейде өкілдікке және Сенатта үш орынға ие болды. 2001 жылғы қазан айында Мавритания 1991 жылғы Конституция бойынша көппартиялық саясат орнатылғаннан бері үшінші заңнамалық және бесінші жергілікті сайлауларын өткізді. Бұрынғы сайлауларда болған алаяқтық пен манипуляция туралы кең таралған айыптаулардың алдын алу мақсатында үкімет жаңа сақтық шараларын енгізді, оның ішінде жарияланған сайлаушылар тізімі және жалғандау қиын сайлаушылардың куәлігі. Сайлауды бойкоттау тенденциясын еске ала отырып, 15 оппозициялық партия 3 мыңнан астам жергілікті лауазымға және 81 мүшелі Ұлттық Ассамблеяға үміткерлерді ұсынды. Төрт оппозициялық партия Ұлттық Ассамблеяда 11 орынға ие болды және жергілікті лауазымдардың 15% -ын жеңіп алды. Биліктегі Демократиялық және әлеуметтік-республикалық партия (PRDS) екі коалициялық партиямен бірлесіп, қалған сайлауларда жеңіске жетті. 2003 жылғы Мавритания сайлауы Мавританияның президенттік сайлауы, 1992 жылы демократиялық процесті қабылдағаннан бері үшінші рет, 2003 жылғы 7 қарашада өтті. Алты кандидат, оның ішінде Мавританияның алғашқы әйел және алғашқы харатин (бұрынғы құл отбасынан шыққан) кандидаттары, әртүрлі саяси мақсаттар мен көзқарастарды білдірді. Қазіргі президент Мауя Ульд Сид'Ахмет Тая ресми деректерге сәйкес, 67,02% дауыспен қайта сайланды, бұл көрсеткішпен бұрынғы мемлекет басшысы, полковник Мохамед Хуна Ульд Хайдалла екінші орынды иеленді. Ульд Сид'Ахмет Тая Израиль мемлекетін мойындады және терроризмге қарсы күресте АҚШ-пен ынтымақтастыққа кірісті. Өзін «Әділет және демократия үшін әскери кеңес» (CMJD) деп таныстырған топ 2005 жылғы 3 тамызда президент Сауд Арабиясында король Фахдтың жерлеу рәсіміне қатысқан кезде Тая үкіметін құлатты. Әскери диктатура демократиялық институттарды іске асыру үшін уақыт беру мақсатында екі жыл билікте қалатынын мәлімдеді.
the Rally of Democratic Forces (RFD). the Action for Change (AC) traditionally considered the party of the Haratines. Most opposition parties boycotted the first legislative election in 1992, and for nearly a decade the Democratic and Social Republican Party (PRDS) dominated the Parliament. The opposition participated in municipal elections in January–February 1994 and in subsequent elections for the Senate, gaining representation at the local level as well as one seat in the Senate. Noting procedural changes and opposition gains in municipal and legislative contests, most local observers considered the October 2001 elections open and transparent. The opposition participated in municipal elections in January–February 1994 and subsequent Senate elections, most recently in April 2004, gaining representation at the local level as well as three seats in the Senate. In October 2001, Mauritania held its third legislative and fifth municipal elections since the establishment of multi party politics under the 1991 Constitution. In an effort to forestall the sort of widespread accusations of fraud and manipulation which had accompanied previous elections, the government introduced new safeguards, including published voter lists and a hard to falsify voter identification card. Reversing a trend of election boycotts, 15 opposition parties nominated candidates for more than 3,000 municipal posts and for the 81 member National Assembly. Four opposition parties won a combined 11 seats in the National Assembly and took 15% of the municipal posts. The ruling Democratic and Social Republican Party (PRDS), in conjunction with two coalition parties, won the remaining contests. See 2003 Mauritania election
Mauritania's presidential election, its third since adopting the democratic process in 1992, took place on November 7, 2003. Six candidates, including Mauritania's first female and first Haratine (former slave family) candidates, represented a wide variety of political goals and backgrounds. Incumbent President Maaouya Ould Sid'Ahmed Taya won re election with 67.02% of the popular vote, according to the Official figures, with ex head of state Col. Mohamed Khouna Ould Haidalla finishing second. Ould Sid'Ahmed Taya recognized the State of Israel, and started cooperating with the United States in antiterrorism activities. A group identifying itself as the Military Council for Justice and Democracy (CMJD) overthrew the Taya Government on 3 August 2005 during the absence of the President in Saudi Arabia for King Fahd's funeral. The military dictatorship said it would remain in power for two years in order to allow time for implementing democratic institutions.
2005 жылғы тамыздағы әскери төңкеріс
2005 жылдың тамызында полковник Ели Оулд Мохамед Валл бастаған әскери төңкеріс Мауя Оулд Сид'Ахмет Таяның 21 жылдық билігін аяқтады. 3 тамызда Мавритания әскері, президенттік күзет бөлімінің (BASEP) өкілдері де бар, астана Нуакшоттағы маңызды нысандарды басып алды. Олар президент Таяның Сауд Арабиясының королі Фахдтың қосылу рәсіміне қатысқан сәтін пайдаланып, ешқандай құрбандықсыз өткен төңкерісті ұйымдастырды. Өздерін "Әділет және демократия үшін әскери кеңес" деп атаған офицерлер келесі мәлімдеме жасады: Ұлттық қарулы күштер мен қауіпсіздік күштері бірауыздан халқымыздың соңғы жылдары ұшыраған қысымшылық пен зұлымдыққа толық нүкте қоюға шешім қабылдады. (BBC)
The national armed forces and security forces have unanimously decided to put a definitive end to the oppressive activities of the defunct authority, which our people have suffered from during the past years. (BBC)
The Military Council later issued another statement naming as president Col. Ould Mohamed Vall, Director of the national police force, the Sûreté Nationale, since 1987, and listing 16 other officers as members. Col. Mohamed Vall was once regarded as a firm ally of the now ousted president Sid'Ahmed Taya, even aiding him in the original coup that brought him to power, and later serving as his security chief. This high level betrayal of the former president suggests broad discontent within the branches of local government, which is further supported by the lack of bloodshed and the population's support of the rebel militaries. Applauded by the Mauritanian people, but cautiously watched by the international community, the coup has since been generally accepted, while the military junta has promised to organize elections within two years. Parliamentary and municipal elections were held on the 19 November 2006
Israel's recognition by the Islamic Republic of Mauritania was maintained by the new regime.
Әскери кеңес кейін тағы бір мәлімдеме жасап, 1987 жылдан бері ұлттық полиция күштерінің директоры, Sûreté Nationale жетекшісі полковник Оулд Мохамед Валлды президент етіп тағайындады және тағы 16 офицерді кеңес мүшелері ретінде атады. Полковник Мохамед Валл бұрынғы президент Сид'Ахмет Таяның адал одақтасы саналған, тіпті оны билікке жеткізген төңкеріске көмектескен және кейін оның қауіпсіздік кеңесшісі болған. Бұрынғы президенттің осы деңгейдегі сатқындығы жергілікті билік органдарындағы наразылықтың кең таралғанын көрсетеді, бұл қантөгіссіздік пен халықтың бүлікші әскерді қолдауымен де расталады. Мавритания халқы құттықтаған, бірақ халықаралық қауымдастық сақтап бақылаған төңкеріс жалпы алғанда қабылданып, әскери хунта екі жыл ішінде сайлау өткізуге уәде берді. Парламенттік және әкімшілік сайлау 2006 жылдың 19 қарашасында өтті.
The national armed forces and security forces have unanimously decided to put a definitive end to the oppressive activities of the defunct authority, which our people have suffered from during the past years. (BBC)
The Military Council later issued another statement naming as president Col. Ould Mohamed Vall, Director of the national police force, the Sûreté Nationale, since 1987, and listing 16 other officers as members. Col. Mohamed Vall was once regarded as a firm ally of the now ousted president Sid'Ahmed Taya, even aiding him in the original coup that brought him to power, and later serving as his security chief. This high level betrayal of the former president suggests broad discontent within the branches of local government, which is further supported by the lack of bloodshed and the population's support of the rebel militaries. Applauded by the Mauritanian people, but cautiously watched by the international community, the coup has since been generally accepted, while the military junta has promised to organize elections within two years. Parliamentary and municipal elections were held on the 19 November 2006
Israel's recognition by the Islamic Republic of Mauritania was maintained by the new regime.
Мавритания Ислам Республикасы Израильді мойындауын жаңа режим сақтап қалды.
The national armed forces and security forces have unanimously decided to put a definitive end to the oppressive activities of the defunct authority, which our people have suffered from during the past years. (BBC)
The Military Council later issued another statement naming as president Col. Ould Mohamed Vall, Director of the national police force, the Sûreté Nationale, since 1987, and listing 16 other officers as members. Col. Mohamed Vall was once regarded as a firm ally of the now ousted president Sid'Ahmed Taya, even aiding him in the original coup that brought him to power, and later serving as his security chief. This high level betrayal of the former president suggests broad discontent within the branches of local government, which is further supported by the lack of bloodshed and the population's support of the rebel militaries. Applauded by the Mauritanian people, but cautiously watched by the international community, the coup has since been generally accepted, while the military junta has promised to organize elections within two years. Parliamentary and municipal elections were held on the 19 November 2006
Israel's recognition by the Islamic Republic of Mauritania was maintained by the new regime.
Вудсайд Петролеуммен дау
2006 жылдың ақпан айында Мавританияның жаңа үкіметі бұрынғы көшбасшы Оулд Таяның австралиялық «Вудсайд Петролеум» компаниясымен жасасқан мұнай келісімшартына енгізілген түзетулерді жоққа шығарды. 2004 жылы «Вудсайд» Мавританияның «Чингуетти» теңіз үсті мұнай жобасын дамытуға 600 миллион АҚШ долларын инвестициялауға келісті. Мавритания билігі «елімізге зор зиян келтіретін, қалыпты тәжірибе мен заң аясынан тыс» деп мәлімдеген осы даулы түзетулер Мавританияға жылына 200 миллион долларға дейін шығын әкелуі мүмкін, деп хабарлады BBC News. «Вудсайд» бұл түзетулерге 2005 жылдың 1 ақпанынан екі апта кейін, төрт түзетуді бекіткен заңға қол қойды. Олар мұнайдан түсетін пайдадағы мемлекеттік үлесті төмендетуді және белгілі бір аймақтарда салықты 15 пайызға төмендетуді көздеді. Сонымен қатар, экологиялық шектеулер жеңілдетілді және басқа да шаралармен бірге пайдалану және барлау монополиясының мерзімі мен ауқымы кеңейтілді. Даулы түзетулерге 2004 жылдың ақпаны мен 2005 жылдың наурызында бұрынғы мұнай министрі Зейдан Оулд Хмейда қол қойды. Хмейда 2006 жылдың қаңтар айында «елдің маңызды экономикалық мүдделеріне қарсы ауыр қылмыстар жасады» деген айыппен тұтқындалды. Ноуакшот билігі үкіметтің халықаралық арбитражға жүгінуі мүмкін екенін мәлімдеді, бұл туралы «Вудсайд» (ол «Хардман», «BG Group», «Premier», «ROC Oil», «Fusion», «Petronas», «Dana Petroleum», «Energy Africa» және «Hydrocarbons Mauritanian Society» үшін жұмыс істеді) де ойластырып жатқан. 2001 жылы ашылған «Чингуетти» мұнай қорының дәлелденген қорлары шамамен белгілі бір көлемде. 2005 жылдың желтоқсанының соңында билік өкілдері 2006 жылы мұнайдан түскен пайда 47 миллиард угияға (шамамен 180 миллион АҚШ доллары) жетеді деп есептеді, бұл мемлекеттік бюджеттің төрттен бір бөлігін құрайды, деп хабарлады RFI.
2007 жылғы президенттік сайлау
1960 жылдан бері алғашқы толыққанды демократиялық президенттік сайлау 2007 жылдың 11 наурызында өтті. Бұл сайлау 2005 жылғы әскери төңкерістен кейін әскери биліктен азаматтық билікке көшудің соңғы кезеңі болды. Ел тарихында президент алғаш рет дауыс беру арқылы сайланды. Сайлауда Сиди Ульд Шейх Абдаллахи жеңіске жетті. Мавританияда құлдық әлі де бар екендігі айтылып жүр, ал Батыста құлдық ресми түрде тоқтатылғанына шамамен 100 жыл болды және елде 1981 жылы ресми түрде жойылды.
2008 жылғы төңкеріс
2008 жылдың 6 тамызында Мавритания президентінің өкілі Абдулайе Мамаду Ба президент Сиди Ульд Шейх Абдаллахи, премьер-министр Яхья Ульд Ахмет Вагеф және ішкі істер министрі елдің жоғары сандарынан бас тартып, белгісіз әскерлер мен генералдар тобы тарапынан тұтқындалғанын, Нуакшоттағы Президенттік сарайда үй қамауында ұсталғанын мәлімдеді. Қан төгілмей, сәтті өткен көрінетін төңкерісте Абдаллахидің қызы Амаль Минт Шейх Абдаллахи: "Басэп (Президенттік қауіпсіздік батальоны) қызметкерлері үйімізге келіп, әкемді алып кетті", - деді. Төңкеріс жасаушылар Мавританияның бұрынғы қауіпсіздік күштерінің жетекшілері, олардың ішінде генерал Мұхаммед Ульд Абд Аль Азиз, генерал Мұхаммед Ульд Аль Газвани, генерал Филипп Свикри және бригадир генерал (Ақид) Ахмет Ульд Бакри бар. Мавритания заң шығарушысы Мохаммед Аль Мухтар "елдің көп бөлігі билікті басып алуға қолдау көрсетіп отырғанын және үкіметтің "авторитарлық режим" екенін", ал президенттің "парламенттегі көпшіліктің мүддесін елемегенін" хабарлады.
2008 жылғы төңкерістен кейін
2019 жылдың тамызында бұрынғы генерал Мохамед Ульд Газуани Мавританияның 1960 жылы Франциядан тәуелсіздік алғаннан бергі оныншы президенті болып ант берді. Оның алдындағы президент Мохамед Ульд Абдель Азиз Африканың шөлді елін 10 жыл бойы басқарды. Биліктегі Республика үшін одақ партиясы (UPR) 2009 жылы Азиз тарапынан құрылды және 2022 жылы "Теңдік партиясы" деп өзгертілді. Мохамед Ульд Газуанидің 2019 жылғы Мавритания президенттік сайлауындағы жеңісі елдің тәуелсіздік алғаннан бергі алғашқы бейбіт билік ауысуы ретінде ұсынылды.
Заң шығарушы билік
Парламент (Barlamane/Parlement) екі палатадан тұрады. Ұлттық Ассамблеяның (Al Jamiya al Wataniyah/Assemblée Nationale) 176 мүшесі бар, олар бір мандатты округтерде бес жылдық мерзімге сайланады. Сенат (Majlis al Shuyukh/Sénat) 56 мүшеден тұрады, оның 53 мүшесі муниципалды кеңес мүшелерімен алты жылға сайланады, үштен бірі екі жыл сайын жаңарып тұрады және 3 мүше тағайындалады.
Әкімшілік бөлімшелер
Мавритания 12 облысқа (аймақтар, жеке облыс) және 1 астаналық округке* бөлінеді; Адрар, Ассаба, Бракна, Дахлет Нуадхибу, Горгол, Гидимака, Ходх Эш-Шарги, Ходх Эль-Гарби, Инчири, Нуакшот*, Тагант, Тирис-Земмур, Трарза.
Халықаралық ұйымға қатысу
АБЕДА, АСТК (серіктес), АСТК, АФДБ, АФЭСД, АЛ, АМФ, АМУ, CAEU, CCC, ECA, ЭКОВАС, ФАО, G 77, IBRD, ICAO, ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC, IFRCS, IHO (күтудегі мүше), ILO, IMF, Халықаралық теңіз ұйымы, Intelsat, Интерпол, IOC, ITU, NAM, OAU, OIC, OPCW, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UPU, WHO, WIPO, WMO, WToO, WTrO.