Кіріспе

Невада штатында өлім жазасы – АҚШ-тың Невада штатында заңмен көзделген жаза. Невада штатында 2006 жылдан бері ешқандай өлім жазасы орындалмады, бұл ішінара укол арқылы өлім жазасын орындау үшін қолданылатын дәрі-дәрмектердің жетіспеуіне байланысты. 2021 жылдың сәуір айында Невада штатының Әулеттік палатасы өлім жазасын жоятын заң жобасын қабылдады. Алайда, губернатор Стив Сисолак кейбір қылмыстарға өлім жазасы лайық деп санайтынын және ол заң жобасына вето қоятынын мәлімдегеннен кейін Сенат бұл мәселе бойынша ешқандай қадам жасаған жоқ. Штатта соңғы рет өлім жазасы орындалған адам – кісі өлтіруге сотталған Дэрил Мак.

Ерте тарих

Невада аймағында тіркелген алғашқы өлім жазасы 1860 жылғы 30 қарашада Джон Каррды Карсон-Ситидегі Бернхард Черриді өлтіргені үшін дарға асу болды. Ал Невада территориясында алғаш рет заңмен бекітілген өлім жазасы – Лайон округі комиссары Т. Варниді Рагтаунда өлтіргені үшін Аллен Милстедті дарға асу болды. 1976 жылы өлім жазасы қайта орнатылғанан бері штат тарапынан 12 адам өлім жазасына кесілді. Соңғы өлім жазасы 2006 жылы кісі өлтіргені үшін Даррил Макке қолданылды. Қазіргі таңда өлім жазасын күтіп отырғандардың саны шамамен 77 адамды құрайды. 1890 жылы дарға асылған Элизабет Поттс, күйеуі Жосия Поттспен бірге, Майлс Фоссетті өлтіргені және денесінің бір бөлігін алып тастағаны үшін штатта заңды түрде өлім жазасына кесілген жалғыз әйел болды. 1860 жылдан 1921 жылға дейін заңмен белгіленген жазалау тәсілі – дарға асу еді. 1903 жылы өлім жазасын орындау орталықтары округтерден Невада штатының түрмесіне көшірілді. Мормондардың тілегін ескере отырып, Невада штатының заң шығарушы органы 1910 жылы заң қабылдады, ол 1911 жылдың қаңтарында күшіне енді. Бұл заң сотталғандарға өлім жазасын оқ ату арқылы немесе дарға асу арқылы таңдау мүмкіндігін берді. 1913 жылғы 14 мамырда Андриза Миркович Невадада оқ ату арқылы өлім жазасына кесілген жалғыз тұтқын болды. Невада штатының түрме бастығы оқ ату отряды құруға жетіспегендіктен, Мирковичтің өлім жазасын орындау үшін арнайы ату машинасы жасалды. 1921 жылы газ камерасы жазалаудың жалғыз құралы деп белгіленді. Ол 1924 жылы Ги Джонды және 1979 жылы Джесси Бишопты Невада штатының түрмесінде өлім жазасына кесу үшін қолданылды. Осы кезең аралығында Невадада газ камерасында барлығы 32 адам өлім жазасына кесілді. 1985 жылға қарай өлім жазасын орындаудың жалғыз тәсілі – уытты инъекция болды, ол 47 жастағы Кэрролл Эдвард Коулды өлім жазасына кесуден басталды. Раймонд Чандлердің "Невада газы" атты әңгімесінде цианид газын қолдану сюжеттік құрал ретінде пайдаланылды.

Құқықтық процесс

Прокуратура өлім жазасын сұрағанда, үкімді қазылар шешеді және ол бірауыздан қабылдалуы керек. Жаза тағайындау кезеңінде қазылар алқасы келіспесе, судья жаңадан сот отырысын тағайындауға немесе өмір бойына бас бостандығынан айыруға құқылы. Невада Конституциясына сәйкес, Невада губернаторы кеңесшілер алқасының пікірімен және келісімімен кешірім бере алады, бұл алқаға штаттың жоғарғы сотының судьялары мен штаттың бас прокуроры да кіреді. Невадада өлім жазасын орындаудың жалғыз тәсілі – уытты инъекция.

Өлім жазасына кесілгендер

Невада штатындағы өлім жазасына кесілген ерлер Элли мемлекеттік түрмесінде ұсталады. Әйелдерге арналған өлім жазасы Флоренс МакКлюр әйелдер түзеу орталығында (бұрынғы Оңтүстік Невада әйелдер түзеу орталығы) орналасқан. 2016 жылы ашылған өлім жазасын орындау камерасы Элли мемлекеттік түрмесінде орналасқан. 2016 жылға дейін Невада штатының өлім жазасын орындаулары Невада штатының басқа жабық түрмесіндегі бұрынғы газ камерасында жүзеге асырылуға белгіленген. Лифттың болмауы салдарынан бұл бұрынғы газ камерасы 1990 жылғы Мүгедектерге қатысты АҚШ заңына (ADA) сәйкес келмеді. Неваданың түзеу департаментінің директоры Грег Кокс, егер өлім жазасының күні белгіленсе, онда оны сол жерде орындауға қатысты заңдық шақырулар туындауы мүмкін екенін айтты. Осыған және заңмен рұқсат етілген жалғыз орында өлім жазасын орындау үшін түрмені қайта ашудың қиындығына байланысты Эллидегі жаңа өлім жазасын орындау камерасы салынып, заңға өзгеріс енгізіліп, ол өлім жазасын орындаудың жалғыз орны ретінде бекітілді. Жергілікті халық бұрынғы өлім жазасын орындау орнының қауіпсіз болмағандықтан жабылып қалғаны туралы әңгімелер таратып жүрді.