Кіріспе

1894 жылы Джозеф Уилердің "Құлдық және штаттардың құқықтары" атты сөзі 1894 жылғы 31 шілдеде Конфедерация армиясының бұрынғы генералы Джозеф Уилер тарапынан жасалған. Бұл сөз Америка Азамат соғысы туралы айтады және соғыстың себептерін "Жоғалған себеп" көзқарасынан қарастырады. Көбінесе, бұл сөз АҚШ-тың (Одақтың) соғысқа кінәлі екенін, ал құлдықты соғыстың себебі ретінде азайта көрсететіні түсініледі.

Шолу

Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы "Dispatch" газетінде былай деп жазылған: "Өкілдер палатасы толық құрамында, қаражат бөлу және шығыстар мәселелерін талқылап, Патрик Келлехерге тағылған дезертирлік айыбын жою туралы заң жобасын қарастырып жатқанда, 38-ші Иллинойс еріктілерінің C ротасының бұрынғы сарбазы, әскери істер комитетінің мүшесі Алабама штатынан келген Уилер сөз сөйледі". Сөзінде Уилер Солтүстік штаттардың Азамат соғысынан бұрын АҚШ Конституциясының шарттарын орындамағанын айтты. Ол әсіресе құлдардың мүлік екенін және Солтүстік штаттардың құл иелерінің конституциялық мүлік құқықтарын бұзғанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ Солтүстік штаттардың сепаратизмді қолдаған ғана емес, бұрын сепаратизмге ұмтылғанын да айтты. Осылайша, сецессия Конфедерацияның құқығы болды. Сонымен қатар, Уилер Солтүстік штаттардың өзінің құлдықтың пайда болуына кінәлі екенін жеткізді.

Уилер Оңтүстік колониялар құлдыққа қарсы болды деп мәлімдеді

Уилер сонымен қатар құлдыққа солтүстік тұрғындары кінәлі екенін айтты. Ол былай деді: "Оңтүстік штаттарының халқы Мэриленд, Виргиния, Каролина және Джорджия жағалауларына қоныстанғанда, құлдықты ынталандыруға немесе тіпті көтеруге ниеттенбеді. Ұқыпты Жаңа Англия теңізшілері, тек пайда табу мақсатымен, барлық колонияларда құлдықты ұсынды". Уилер жалғастырды: "Оглеторп және оның отаршылары африкалық құлдарды импорттауға, сатуға және пайдалануға қарсы ең белсенді түрде қарсылық көрсеткен болуы мүмкін; және жиырма жыл бойы олар Грузияға құлдарды түсіруге тыйым салатын заңды орындауға қол жеткізді". Уилер қосты: "Осы сауданың зұлымдығы оңтүстік халқына көп ұзамай анық болды, және 1787 жылы Конституция жасалғанда, Оңтүстік біздің елдің негізгі заңы Африкадан адамдарды импорттауға тыйым салу керек деп талап етті. Оңтүстікке Жаңа Англияның құл саудагерлері қарсылық көрсетті". Біреу Уилердің алдымен солтүстік капиталистері оңтүстіктерді "алдап", адамдарды құл қылып алды деп түсіндіруі мүмкін. Содан кейін, құл иелері осы мүлікке көп инвестиция салғаннан кейін, солтүстік штаттары Уилер "құлдық институтына қарсы соғыс" деп атаған соғысты бастады.

Уилер сепаратизмнің құқықты екенін айтады

Уилер Конфедерацияның АҚШ-тан бөліну құқығы тарихи түрде дәлелденген құқық екенін айтты. Уилер Хорас Грилидің сөздерін келтірді: "Егер Тәуелсіздік жариялағысы 1776 жылы үш миллион колонисттің Британ империясынан бөлінуін ақтаса, онда ол 1861 жылы бес миллион оңтүстік штатының Федералдық одақтан бөлінуін де ақтай алады деп білмейміз". Ол сондай-ақ Массачусетс штатындағы Шәй көтерілісін, Пенсильваниядағы Виски көтерілісін, Род-Айлендтегі Дорр көтерілісін және Коннектикут штатындағы Хартфорд конвенциясын атады. Уилер былай деп қосты: "Жарты ғасырдан астам уақыт бойы оңтүстікке солтүстік ағайындары штат халқының одақта болудан пайда көре алмайтынын білген жағдайда, олардың құқығы ғана емес, сонымен қатар бейбіт түрде одан шығу міндеті бар екенін үйретті". Уилер Джон Куинси Адамстың сөздерін келтірді: "Егер осы штаттардың халқының бір-біріне деген сезімі суынып, алыстаса, онда бірікпеген штаттардың халқы үшін бір-бірімен достықпен ажырасу, күшпен бірге ұсталудан жақсы болады". Уилер: "Адамс мырза және Жаңа Англия халқы бұл көзқарастарды халықты байланыстырған бастапқы келісімнің дұрыс түсіндірілуі деп есептеді". Уилер былай деп қосты: "Үш жыл өткен соң, 1842 жылдың 24 қаңтарында Адамс мырза Массачусетс штатының Хаверхилл қаласының бірнеше азаматынан Конгреске Одақты таратуға бағытталған шараларды қабылдау туралы өтініш келтірді". Уилер жалғастырды: "980-бетте Адамс былай деді: "Менің пікірімше, мұндай өтініш беру – ант беру емес, дербестік емес, қасиетті құқықты пайдалану". Уилер былай деді: "Гилмер мырза 983-бетте мынадай қаулы ұсынды: "Осы палатаның қарауына Одақты тарату туралы өтінішпен келген Массачусетс штатының өкілі (Адамс мырза) осы палатаның айыптауына лайық". Уилер Палатаның Гилмердің қаулысын қабылдамауы, Палата Адамстың мәлімдемесімен келісетінін анық көрсетеді деді. Уилер сондай-ақ Массачусетс штатының 1844 жылы қабылданған актілері мен қаулыларынан оқыды", 319-бет, "2. Тексасты қосып алу жобасы, егер оны бастапқыда тоқтатуға болса, осы штаттарды Одақтан шығаруға итермелеуі мүмкін".

Уилер солтүстік баспасөзінің оқшаулануды жақтағанын айтады

Уилер сөзінің соңғы бөлігі Солтүстік баспасөзінің көңіл-күйін талқылады. Ол Солтүстік Оңтүстік штаттарына бөлініп кетуге рұқсат бергенін айтты. 1860 жылғы 9 қарашадағы «Нью-Йорк Трибьюн» газетінен: «Егер мақта өсіретін штаттар Одақтан тыс жағдайда жақсырақ бола алатындарына көз жеткізсе, біз оларды бейбіт түрде кетуге келісеміз. Біз бір бөлігі штыкпен ұсталып тұрған республикада өмір сүргіміз келмейді». 16 қарашадағы «Трибьюн» газетінде: «Егер құлдарды ұстайтын он бес штат немесе тіпті тек қана мақта өсіретін сегіз штат тыныш және шешімді түрде қалғандарына: «Біз енді сіздерден бөлек болуды қалаймыз» десе, біз оларға бейбіт түрде кетуге рұқсат беруді талап етеміз. Егер мақта өсіретін штаттардың халқы бізден бөліну туралы нақты шешім қабылдаса, біз олардың шешімін толық күшіне енгізу үшін қажетті қадамдар жасалуын ұсынамыз». Ал 19 қарашадағы «Трибьюн» газетінде: «Егер құл штаттары немесе тек мақта штаттары біртұтас және салмақты түрде қалғандарына: «Біз Одақтан шығуды қалаймыз» десе, біз олардың өтінішін қабылдауға шақырамыз». 26 қарашадағы «Нью-Йорк Геральд» газетінде: «Қандай жағдайда болмасын мәжбүрлеу сөзсіз болмайды. Штықпен ұсталып тұрған одақ әскери деспотиядан гөрі жаманрақ болар еді». 24 қарашадағы «Геральд» газетінен: «Біз бөлінуді мәжбүрлеу арқылы болдырмауға ниетте емеспіз». «Нью-Йорк Дэйли Трибьюн» газетінің 30 қарашадағы санында: «Біз олардың алдын алу мүмкін емес деп санаймыз және осыған тырысудың қажеті жоқ. Егер сіз Одақтан кетуді қаласаңыз, кетіңіз. Егер өздеріңізге жақсырақ болса, кетіңіз». «Нью-Йорк Таймс» газетінің 3 желтоқсанында Уилер Хорас Грилидің сөздерін келтірді: «Егер жеті-сегіз жақын орналасқан штаттар Вашингтонда өздерін сенімді түрде таныстырып: «Біз Федералдық Одақты жек көреміз; біз одан шықтық; сіздерге біздің бөлінуімізге келісу және барлық қосымша мәселелерді бейбіт түрде шешу немесе бізді бағындыруға тырысу арасында таңдау жасау мүмкіндігін береміз» десе, біз мәжбүрлеуге, бағындыруға қарсы тұра алмаймыз, себебі мұны әділ деп ойламаймыз». Грили құлдыққа қарсы болған, ал Уилер былай деді: «Біз өз билігін басқаларға танудан бас тартқандардың атынан қолданылғанда да, өзін-өзі басқару құқығын сақтаймыз. Оларды күшпен мәжбүрлеудің кез келген әрекеті адамның бостандығының негізгі қағидаларына қайшы келеді. Егер құл штаттары, мақта штаттары немесе шығанақ штаттары тәуелсіз мемлекет құруды қаласа, олардың мұны жасауға моральдық құқығы бар». Содан кейін Уилер «Коммерциал» (Огайо штатының газеті) газетінен: «Біз қазір бөлініп кеткендердің иелігіндегі АҚШ мүлігін қайтарып алуға қарсымыз» деп оқыды. Уилер генерал Винфилд Скотттың: «Бейкүнә әпкелер, татулықпен бөлініп кетіңдер» деген сөздерін келтірді. Уилер: «Бұл кеңестерге сүйене отырып, Оңтүстік штаттары бөлініп кетті және бірден-ақ үлкен федералды әскерлер құрылды» деді. Уилер сөзін соғыста қаза тапқандардың көп саны туралы айтып аяқтады.