Кіріспе

Непал демократиясы қозғалысы - Непалда өкілді демократияны, көппартиялы саяси жүйені және монархияны жоюды жақтаған 20-шы ғасырдан 2008 жылға дейінгі саяси бастамалар мен қозғалыстардың бірігуі. Ол үш ірі қозғалысты көрді, 1951 жылғы революция, Жана Андолан және Локтантра Андолан (Непал: लोकतन्त्र आन्दोलन, романша: Локтантра Андолан) ақыр соңында Шах монархиясын жойды, Непалды республикаға айналдырды және көп партиялы екі палаталы демократияны қайта енгізді. Непалда демократия үшін ұлттық қозғалыстың басталуы - 20 ғасырдың ортасында ұзақ уақыт бойы қалыптасқан Непалдың патшалық отбасы болған Раналарды құлату. Бұл оқиғаға Үндістанның ұлттық қозғалысының этникалық және саяси дамуы әсер етті. Алайда, бұл демократиялық кезең 1960 жылы аяқталды және билік пен панчаят жүйесі енгізілді, соңғы демократиялық институттар жойылды, саяси партияларға тыйым салынды және сөз бостандығының кейбір түрлерін шектеді. Үндістанмен экономикалық даулар мен Непалдағы репрессиялардың өсуі "Жаңа андол" халықтық қозғалысына әкелді, нәтижесінде конституциялық монархия аясында көп партиялы демократия қайта құрылды. 2001 жылға дейін экономикалық және саяси жағдай жемқорлыққа, туысқандыққа және маоистік көтеріліске қарамастан дамыды, бұл маоистік көтерілісшілер мен Непал үкіметі арасындағы бүкілхалықтық азаматтық соғысқа айналды. Непал патшасының отбасын өлтіргеннен кейін, король Гьянендра үкіметті қолға алып, 2006 жылға дейін төтенше жағдайларды қолдана отырып, жалпыхалықтық бұқаралық ақпарат құралдары мен азаматтық қоғамды қуғын-сүргінге ұшыратты. XIX ғасырда Непалдың экспансионистік ұмтылыстары Ұлыбритания империясы мен Британдық Шығыс Үндістан компаниясымен қақтығысқа түсті, бұл 1814 жылғы Англо-Непал соғысында аяқталды.

1951 жылғы демократиялық қозғалыс

ХХ ғасырдың ортасында Непалда білімді элитаның пайда болуы елдің білім беру жүйесінің кеңейтілуі сауаттылықтың артуына және жоғары білім деңгейінің артуына әкелді. Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін саяси партиялар құрылып, көршілес Непалдағы Рана монархиясына қарсы ұйымдасқан күрес жүргізді. Непал коммунистік партиясы 1949 жылы демократия мен Халық Республикасын құру мақсатымен құрылды. 1960 жылы желтоқсанда патша Махендра парламентті таратып, саяси партияларға тыйым салды, ал полиция саяси партиялардың мүшелерін және ұлттық кабинет мүшелерін түрмеге қамады.

Панчаят дәуірі

Патша саяси билікті қайта құрылымдаған панчаяттық басқару жүйесін енгізді. Панчаят заңдары сөз бостандығына ресми түрде кепілдік бергенімен, ол патша отбасына сын айтуды тыйым салған патша заңдары арқылы шектелген. Непалдың көп дінді және тілдік тұрғыны болғанына қарамастан, оның конституциясы Непалды Хинду мемлекеті ретінде, хаса Непал тілі ресми тіл ретінде жариялады. Непалда демократияның қалпына келуі экономикалық либерализацияны, мысалы бағаны бақылаудан шығару, жекешелендіру және отандық валютаға айырбастамалықты енгізу сияқты неолибералды үкімет саясатына көшуді нығайтты.

Непал азаматтық соғысы

Непалдық азаматтық соғыс немесе Халық соғысы демократиялық үкімет пен Непалдың Коммунистік партиясының (Маоист) жарымәскери қанаты арасындағы тығырыққа тірелген бейбітшілік келіссөздерінің нәтижесі болды. Нәтижесінде 30 мыңға жуық көтерілісші жауынгерлер жиналды және 13 мыңға жуық адам қаза тапты, мыңдаған адам хабар-ошарсыз кетті. Непалдың демократияның алғашқы он жылдығы жиі үкімет алмасу, ішкі партиялық шайқастар мен сыбайлас жемқорлық салдарынан қиын болды. Саясатта брахман және шетри касталары басым болды, ал этностық азшылықтар мен әйелдер аз болды. 1991 жылы конституциялық монархияға көшкеннен кейін Непал ең төмен дамыған елдердің бірі болып қалды, ол Адам даму индексі бойынша 130 елдің ішінде 113-ші орында тұрды. Өкілдер палатасының таратылуы 1994 жылғы аралық сайлауда 5 жыл ішінде 8 тұрақсыз коалициялық үкіметке әкелген парламентке әкелді. 1996 жылы 13 ақпанда үкімет көтерілісшілердің талаптарын орындамағандығы үшін халық соғысы жарияланды. Деубаның орнына бұрынғы панчаят саясаткері және маоистермен бейбіт келісімге қол жеткізе алмаған непалдық роялист Локендра Бахадур тағайындалды. Ол Непал конгрессі, Непалдың коммунистік партиясы (Біріккен марксистік-лениндік) (БМЛ), Раштрия Пражатантра партиясы, Непал конгресс партиясы (Демократиялық), Біріккен солшы майдан, Непал жұмысшылар және шаруалар партиясы сияқты Непалдың ірі саяси партиялары қосылған демократияға қарсы халықтық қозғалыстың өрлеуіне тап болды. Деубаның премьер-министр болып қайта тағайындалғанынан кейін Непал конгрессі (Демократиялық), UML және Раштрия Пражатантра партиясы азаматтық қозғалыстан шығып, үкіметке қосылды.