Кіріспе
Сарекат Ислам немесе Саят Ислам ("Исламдық қауымдастық" немесе "Исламдық одақ"; SI) - 20 ғасырдың басында Голландияның отарлау дәуірінде құрылған индонезиялық әлеуметтік-саяси ұйым. Бастапқыда, СИ Қытай Индонезияның ірі саудагерлерімен бәсекелесу үшін мұсылман жавандық батик саудагерлерінің кооперативінде қызмет етті. Осыдан бастап ИС тез арада голландиялық отаршылдық режимге қарсы өзін-өзі басқаруды талап ететін және кеңінен халық қолдауына ие болған ұлттық саяси ұйымға айналды. ИС әсіресе 1910-шы жылдар мен 1920-шы жылдардың басында белсенді болды. 1916 жылға қарай оның 80 филиалы болды, жалпы мүшелері 350 000-ға жуық болды. ИС-тің мүшелері исламдық модераторлар мен радикалды коммунистер арасындағы ішкі қақтығысқа түсіп, отаршылдыққа қарсы және капитализмге қарсы әрекеттерді күшейтуге шақырды. 1921 жылы ұйым бөлініп, коммунистік мүшелері Сарекат Ислам Мерах (Қызыл ислам қауымдастығы) деп аталатын жеке ұйым құрды, ол Индонезия коммунистік партиясына (ПКИ) қосылды. Бұл бөліну ұйымның құлдырауына әкелді, ал бастапқы ИС кейіннен Индонезия ислам одағы партиясына (ИИП) айналды. 1973 жылы PSII Біріккен Даму Партиясына қосылды. Бүгінде ИС Индонезияның алғашқы ірі ұлттық ұйымы (немесе жаппай ұйым, орма) және тәуелсіздікке дейінгі дәуірдегі ең ірі мұсылман саяси ұйымы ретінде танылады. ИС-ке мүшеліктің тез өсуі қолдаушылар базасының әлеуметтік топтардың кең ауқымына дейін кеңейуіне әкелді. ИС басшылары жалпы алғанда модернисттік исламды қолдаса да, ол өзінің түбегейлі мүшелерінің демографиясы мен идеологиясы жағынан әртүрлі болды. 1913 жылғы конгресс кезінде Тьокроаминото үкіметтіке қарсы әрекеттерді қабылдамауын мәлімдеді, оның барысында ол Голландия үкіметіне "әдептілік" пен "қанағат" талап етті және ұйымның саяси партия ретінде қызмет еткенін жоққа шығарды. Осыған жауап ретінде отаршылдық үкімет бастапқыда ИС-ті басып тастауға тырыспады. 1912 жылы қарашада ИС колониялық әкімшіліктен оларды заңды тұлға ретінде тануды өтінді. 1913 жылы 30 маусымда үкімет ИС-тің өңірлік филиалдарына жеке-жеке рұқсат берді, ал 1916 жылы ИС-тің бас кеңсесіне ресми рұқсат берді. ИС басшылығының қарсылық білдірмейтін ұстанымына қарамастан, ауылдарда ИС таралуы зорлық-зомбылықтың өршуіне әкелді, онда шаруалар мен ауыл тұрғындары ИС-ті өзін-өзі қорғау құралы және ауылдық аймақтағы қуғын-сүргін билік құрылымына қарсы топтық бірлік білдіру ретінде қабылдады. 1913-1914 жылдары қытайлық индонезиялықтар, прияиилер мен голландиялық отаршылдық режимге қатысты зорлық-зомбылық ерекше орын алды. Кейбір жерлерде ИС көлеңкелі әкімшілікке айналды, ол приядий қызметкерлерін олардың талаптарын орындауға мәжбүр етті.
Sarekat Islam or Syarikat Islam ( 'Islamic Association' or 'Islamic Union'; SI) was an Indonesian socio political organization founded at the beginning of the 20th century during the Dutch colonial era. Initially, SI served as a cooperative of Muslim Javanese batik traders to compete with the Chinese Indonesian big traders. From there, SI rapidly evolved into a nationalist political organization that demanded self governance against the Dutch colonial regime and gained wide popular support. SI was especially active during the 1910s and the early 1920s. By 1916, it claimed 80 branches with a total membership of around 350,000. SI was eventually embroiled in an internal conflict between the Islamic moderates and the radical communist members who urged firmer anti colonialist and anti capitalist actions. In 1921, the organization was split and communist members founded a separate entity known as the Sarekat Islam Merah (Red Islamic Association) which was absorbed into the Communist Party of Indonesia (PKI). The split led to the decline of the organization, and the original SI later turned into a political party, Indonesian Islamic Union Party (PSII). PSII was fused into the United Development Party (PPP) in 1973. Today, SI is credited as the first large scale Indonesian nationalist organization (or mass organization, ormas) and the largest Muslim political organization in the pre independence era. The rapid increase of SI membership led to the expansion of the supporter base to a wide array of social classes. Although SI leaders generally espoused Modernist Islam, it became heterogeneous in terms of the demographics and ideology of its grassroots members. Tjokroaminoto declared the rejection of anti government activity during the 1913 congress, during which he insisted on "loyalty" and "satisfaction" toward the Dutch government and denied the allegation that the organization served as a political party. As a response, the colonial government did not attempt to suppress SI in the beginning. In November 1912, SI requested the colonial administration to recognize them as a legal entity. The government individually authorized the regional branches of SI on June 30, 1913, and eventually gave an official permit to the SI headquarters in 1916. Despite the non confrontational stance of the SI leadership, the spread of SI in the villages had led to an outburst of violence, where peasants and villagers perceived SI as a means of self defense and expression of group solidarity against the oppressive power structure in the rural area. The 1913–1914 period saw a particularly severe outburst of violence toward the Chinese Indonesians, priyayi officials, and the Dutch colonial regime. In some areas, SI became a shadow administration which obliged priyayi officials to accommodate their demands.
Радикалдылық
SI-нің ұйымдық құрылымы еркін болды, ал оның өңірлік бөлімшелері едәуір дербестікті сақтады. 1918 жылы мамыр айында отаршылдық әкімшілігі демократияға деген сұраныстың артуына байланысты Халық кеңесі (Volksraad) құрды. СИ-дің бірнеше басшылары кеңес мүшелері болды, соның ішінде Тьокроаминото мен Агус Салим, Тьокроаминотоның сенімді кеңесшісі, 1915 жылы СИ басшылығына қосылды және модернисттік ислам мен панисламизмге деген адалдығымен танылды. Демократиялық талаптарға қарамастан, кеңес тек консультативтік өкілеттілікке ие болды, ал мүшелерін отаршылдық үкімет тағайындады. 1918 жылдың қыркүйек-қазан айларында өткен ИС съезіне байланысты Семаун, Дарсоно Нотосудирджо және Алимин сияқты коммунистік ИС мүшелері ИС басшылығының қатарына қосылды, бұл оларға Токроаминотоға Volksraad-қа бойкот жариялап, саяси әрекеттерді күшейтуге қысым жасауға мүмкіндік берді. Тьокроаминото ақырында олардың шақыруларына жауап берді және Голландияның отаршылдық әкімшілігін халықтық сайлауға негізделген парламент құруды және еңбек мәселелерін жеңілдетуді талап етті және үкімет бұл наразылықтарды шешпесе, Volksraad-пен ынтымақтастық жасаудан бас тартты. ИС-тің радикалдануы Голландияның отаршылдық үкіметін ұйымды жоюға итермеледі. 1919 жылы мамыр айында үкімет СИ-ді Селебестің Толитоли қаласында голландиялық лауазымды адамды өлтіргені үшін жауапқа тартты, бұл СИ көшбасшысы Абдул Мюисті тұтқындауға әкелді. 1919 жылы маусымда Батыс Яваның Гарут қаласында атыс болды, бұл 1921 жылы 11 айға қамауға алынған Сосокардоно мен Тьокроаминото сияқты ИС басшыларын тұтқындауға әкелді. Бұл оқиғалар мүшелік картаны ұстап тұрудан қорқып, оны ұстауға әкелетін мүшелерінің санының күрт азаюына әкелді.
Бөліну
Агус Салим бастаған исламистер мен Семаун бастаған коммунистер арасындағы идеологиялық алауыздық Токроаминотоның қолдау деңгейі есебінен күшейді. Семаун қазір Дарсономен бірге ISDV-нің көшбасшысы болды. ISDV 1920 жылы Индонезияның Коммунистік партиясының тікелей алдыңғысы ретінде Индияның Коммунистік қауымдастығына (PKI) айналды. Осы уақыт ішінде еңбек және кәсіподақтар еңбек даулары мен жалақы келіссөздерінде елеулі табысқа қол жеткізді, 1919 жылы 22 кәсіподақ пен 72 000 мүшеден тұратын ПКИ мен СИ кәсіподақтарының федерациясы ретінде Еңбек қозғалысы қауымдастығын (ППКБ) құруға тырысты. Салим және СИ-ге жататын және raja mogok (сабуыл патшасы) лақап есімді еңбек белсендісі Суржопраното Семаунмен PPKB басшылығы үшін бәсекеге түсті. Семаунның ықпалынан қауіптенген Салим 1921 жылы ИС съезі кезінде екі партияның мүшелігін айыптапты. Салим мен Семаунның фракциялары арасындағы қақтығыс Семаунның ППКБ-ға бірнеше жұмысшы топтарын жалдағаннан кейін ең жоғары деңгейге жетті, олар кейін ПКИ-ге сіңді. Салимнің қос мүшелікке тыйым салу туралы ұсынысын СИ басшылары, соның ішінде Салим мен Мюис, келесі СИ конгресінде ресми түрде қабылдады, бұл Семаун мен оның коммунистік ізбасарларын СИ басшылығынан шығаруға әкелді. Бұл шешім ИС-тің "Ақ ИС"-ті қолдаған исламистер мен "Қызыл ИС"-ті қолдаған ПКИ-нің арасындағы бөлінуіне әкелді. ИС-тің қуылған солшыл фракциясы "Саракат Ислам Мерах" (Қызыл ислам қауымдастығы) деп аталатын топ құрды, кейін ол "Саракат Ракжат" (Халық қауымдастығы) деп аталды және ПКИ-нің жаппай ұйымына қызмет етті. Коммунистік мүшелердің бөлінуі, отаршылдық үкімет тарапынан күшейіп келе жатқан қысыммен қатар, ИС-тің ұйым ретінде қатты құлдырауына әкелді.
Салдары
1922 жылы мамыр айында Тьокроаминотоның түрмеден босауымен ол идеологиялық бағытты біріктіруге және коммунистік инфильтрациядан біржола құтылуға шешім қабылдады. 1923 жылы ақпанда ИСИ Ислам ассоциациясы партиясы (ИАП) деп аталатын саяси партияға айналды. Содан бері ПСИ басқа ислам қозғалыстарымен күш біріктіруге тырысты, бірақ олар пайда болатын дәстүрлі ислам қозғалысы Нахдлатул Улама және модернисттік ұйым Мұхаммедиямен байланысуға тырыспады, екеуі де тікелей саяси қарсыласудан аулақ болып, қауымдастық құруға және білім беруге назар аударды. ПСИ исламдық қайта жаңғыру қозғалысы Ахмадиямен тығыз қарым-қатынас орнатты, оны Мухаммадия ересектер деп айыптады. 1929 жылы PSI өзін Индонезия ислам одағы партиясы (PSII) деп атады, бірақ бұл оның екінші деңгейдегі саяси партияға айналуын тоқтатпады. 1930 жылы партия мүшелігі 19 000-ға дейін қысқарды. 1934 жылы Тьокроаминото қайтыс болды, ал қалған мүшелер тағы бір ішкі дауға тап болды, бұл жолы голландиялық отаршылдық режимге қарсы саяси ұстанымы туралы, саяси диссиденттерге қарсы күзетудің күшейгеніне байланысты. 1937 жылы Салим және Мұхаммед Роем сияқты мүшелер голландиялықтарға қарсы қарсылық білдірмегендіктен партиядан шығарылды және олардың орнына Токроаминотоның ағасы Абикусно Токросудзосоның радикалды басшылығы тағайындалды. 1942 жылы жапондықтар Голландиялық Шығыс Үндістігін басып алды, ал PSII наурыз айында тыйым салынды. 1947 жылы PSII қайта жаңғыртылды және оны О. С. Тьокроаминотоның ұлдары Анвар Тьокроаминото мен Харсоно Тьокроаминото басқарды. 1955 жылғы Индонезияның заң шығарушы сайлауында PSII нашар нәтиже көрсетті және халық дауысының 2,9% -ын жеңіп алды. Ол 1973 жылы Сухарто режимі кезінде Біріккен Даму Партиясына (БДП) бірігуден кейін тәуелсіз ұйым ретінде өмір сүруін тоқтатты.