Кіріспе
Ағынды арнаны төменгі материалды эрозиялау арқылы тереңдету процесі Ағынды арнаны төменге қарай, төменге қарай эрозиялау немесе тік эрозия деп те атайды. Ағынды арнаны немесе аңғарды тереңдетеді. Төменгі кесу жылдамдығы ағынның ең төменгі деңгейіне байланысты, бұл ағынның ерозияға ұшырауы мүмкін ең төменгі нүкте. Теңіз деңгейі түпкілікті базалық деңгей, бірақ көптеген өзендер жоғары "уақытша" базалық деңгейге ие, өйткені олар теңіз деңгейінен жоғары орналасқан басқа су тобына құйылады немесе эрозияға төзімді тау жыныстарына тап болады. Бір мезгілде жүретін процесс жақтық эрозия деп аталады, бұл өзен арнасының немесе аңғардың кеңейуін білдіреді. Ағын өзенінің негізгі деңгейінен жоғары болғанда, төмендеу жақты эрозияға қарағанда тез болады; бірақ ағынның деңгейі өзінің негізгі деңгейіне жақындаған сайын, жақты эрозияның жылдамдығы артады. Сондықтан таулы аймақтардағы өзендер тар және жылдам болып, V пішінді аңғарлар қалыптастырады, ал жазық жерлердегі өзендер кең және баяу жүреді, ал аңғарлар сәйкесінше кең және жазық түбі бар. Градиент термині өзеннің негізгі деңгейіне қатысты биіктігін білдіреді. Сызық неғұрлым тік болса, өзен соғұрлым тез ағады. Кейде геологиялық көтерілу ағынның төмендеуіне қарамастан, оның төмендеуін арттырады, бұл "жаңару" деп аталатын процесс. Бұл АҚШ-тың батысындағы Колорадо өзенінде орын алып, Гранд-Каньонның пайда болуына себеп болды.
Downcutting, also called erosional downcutting, downward erosion or vertical erosion, is a geological process by hydraulic action that deepens the channel of a stream or valley by removing material from the stream's bed or the valley's floor. The speed of downcutting depends on the stream's base level, the lowest point to which the stream can erode. Sea level is the ultimate base level, but many streams have a higher "temporary" base level because they empty into another body of water that is above sea level or encounter bedrock that resists erosion. A concurrent process called lateral erosion refers to the widening of a stream channel or valley. When a stream is high above its base level, downcutting will take place faster than lateral erosion; but as the level of the stream approaches its base level, the rate of lateral erosion increases. This is why streams in mountainous areas tend to be narrow and swift, forming V shaped valleys, while streams in lowland areas tend to be wide and slow moving, with valleys that are correspondingly wide and flat bottomed. The term gradient refers to the elevation of a stream relative to its base level. The steeper the gradient, the faster the stream flows. Sometimes geological uplift will increase the gradient of a stream even while the stream downcuts toward its base level, a process called "rejuvenation." This happened in the case of the Colorado River in the western United States, resulting in the process that created the Grand Canyon.
Көлдің түбін кесу
Көлдің түбін кесу - бұл құм немесе мұздық сияқты біріктірілген материалдың толқын әсерінен жағалаудан эрозиясы. Құм жамылғысы алынып тасталып, біріктірілген қабат ашылғанда, біріктірілген материал су бағанасына жоғалады. Құмнан айырмашылығы, біріктірілген материалды тау-кен тақталарының эрозиясы сияқты табиғи құбылыстар толтыра алмайды. Бұл "блеф рецессиясы" деп аталатын процеске әкелуі мүмкін, онда толқындар бұзылып, жардың табанындағы материалды алып кетеді және оны тікке айналдырады. Жазық белгілі бір бұрышты құраса, жар орнынан тұрақсызданып, құлап, ішкі жерлерге қарай кетеді.