Guachichil

Кіріспе

Мексиканың орталық бөлігіндегі жергілікті халықтар Гуачичиль, Куауачичиль немесе Куаучичитль - Мексиканың жергілікті халқының экзонимдері. Еуропалықтар мен африкалықтармен қарым-қатынас жасамас бұрын, олар Колумбияға дейінгі орталық Мексикадағы барлық Чичимека тайпаларының ең үлкен аумағын иеленді. Гуачичильдер Закатекастың үлкен аймағын, сондай-ақ Сан-Луис-Потоси, Гуанахуато және солтүстік-шығыс Халисконың бөліктерін, оңтүстікке Мичоаканның солтүстік бұрыштарына дейін және солтүстікке Коахиладағы Сальтильоға дейін қоныстанды. Гуачичиль халқы Мексиканың Сан-Луис-Потоси қаласында өмір сүруді жалғастыруда және оны қала мен штат та таниды. Олардың Мексика мен АҚШ-та тайпа мүшелері бар.

Тіл

Қазіргі кезде гуачичиль тілі жойылып, ол туралы аз мәлімет бар. Бұл ауыз тілі хиучол тіліне жақын ауыз тілі болған шығар. Гуачичил тілі - бұл тек меншікті атаулар мен жер атауларынан шығаратын құрылымдық және морфологиялық ақпарат үшін танымал болған нашар құжатталған тіл, бұл тіл 3 диалектке немесе сортқа бөлінді, Бозало (немесе вокало), Негрито және басқасы жай ғана Гуачичил деп аталады, және ол Квингуа деп аталатын жойылған тайпалардың тілімен тығыз байланысты болды (Мартинес, 2019), ол Уто ацтек тілдері ішінде қосымша мәліметтер берместен жіктелді, басқалары оны гипотетикалық Коахуильтека отбасына қатыстыруға бейім, оған Гуачичил, квингуа, маратино, наолан, каранкава және коахуильтеко кіреді, ол тіпті одан да алыс қарым-қатынаста болады. comecrudo және cotoname, меншікті атаулардың құрылысына негізделген. Гуачичиле тегінің жеке атаулары: Агуанам, Аналале, Апаматакалинаме, Атапи, Айоанаме, Клонемуа, Куагуило, Гуамала, Джукианаме, Малионаме, Миколаки, Мохело, Ночикагуитанаме, Омоахси, Квигуама, Сайтоа, Таесани, Тепку, т.б. (Мартинес, 2019). Жер атауларының мысалдары: запалинаме (тау жотасы), гуанама (хациенда), гипоа (қала), мапими, матехуала (қала). Олардың ерекшелігі - олар жиі морфемамен басталады ма , және формамен аяқталады аме, кви, ане, ло, на немесе ал, онда жиі дифтонгтар сериясы бар, олар аи (агуанам), уа (клонемуа), ау (кутакелаус), науке немесе квепинао, немесе омоахси, немесе саитоа. Бірнеше сөз квингуа сияқты тілдерге қатысты болуы мүмкін, мысалы, xilaguani атауы сияқты, оны xila "жылан" және guani "дейді" деп бөлуге болады, "жылан сияқты", guani "дейді" деп түсіндіреді, өз кезегінде ол тең мағыналы маратино "niwa / chigger" сөздерімен байланысты болуы мүмкін. Amé жиі аяқталуы Coahuilteco "am é" қатысы мен қосымша сөздерді құру үшін пайдаланылады, le comecrudo және né quinigua. 2023 жылы Мексиканың Сан-Луис-Потоси қаласында орналасқан Гуачичиль ұлты (Мексика мен АҚШ-қа таралған көптеген Гуачичиль топтарынан тұрады) Гуачичиль тілін қайта жаңғырту және қайта құру бойынша жұмыс жүргізіліп жатқанын жариялады. Қазіргі уақытта сақталған Гуачичиль сөздері мен қайта құру жұмыстары арқылы қосылған сөздер бар сөздік бар және өсіп жатыр.

The Guachichil language is now extinct and very little is known about it. It may have been an Uto Aztecan language closely related to the Huichol language. The Guachichil language is a poorly documented language known only for the structural and morphological information deducible from proper names and place names, this language was divided into 3 dialects or varieties, the Bozalo (or vocalo), the Negrito and another called simply Guachichil, and was closely related to the language of the erased tribes called Quinigua (Martínez, 2019), it has been classified without providing more details within the Uto Aztec languages, others are inclined to relate it to the hypothetical Coahuiltecan family, which would include Guachichil, the quinigua, maratino, naolan, karankawa and coahuilteco, having an even more distant relationship with comecrudo and cotoname, based on the structure of proper names. Examples of Guachichile proper names are: Aiguaname, Analale, Apamatacaliname, Atapi, Ayoaname, Clonemua, Cuaguilo, Guamala, Juquianame, Malioname, Micolaqui, Mohelo, Nochicaguitaname, Omoahxi, Quiguama, Saitoa, Taesani, Tepuchi, etc. (Martínez, 2019). Examples of place names are: zapalinamé (a mountain range), guanamé (a hacienda), hipoa (a town), mapimí, matehuala (a city). They are characterized by frequently starting with the morpheme ma , and ending with the form amé, qui, ane, lo, na or al, it contains a series of frequent diphthongs which are ai as in aiguaname, ua as in clonemua, au as in cuutaquelaux, in nauque or in quepinao, or as in omoahxi, or in saitoa. Several words can be related to languages such as quinigua, like the name xilaguani, it can be divided into xila "snake" and guani "like", interpreting "like a snake", guani "like", in turn it can be associated with the maratino "niwa / chigger" of equal meaning. The frequent ending amé can be associated with the Coahuilteco "am é" used to create participles and adjectives, le in comecrudo and né in quinigua. As of 2023, the Guachichil Nation, centered in San Luís Potosí, Mexico, (composed of many affiliated Guachichil groups spread across Mexico and the United States) announced ongoing work to revitalize and reconstruct the Guachichil language. A dictionary containing preserved Guachichil words and words added through reconstruction efforts currently exists and is growing.