Кіріспе
Корейлік мұрагер (17351762) Мұрагер Садо (hangul=사도세자; 13 ақпан 1735 12 шілде 1762), жеке аты И Сеон (hangul=이선), Жосон патшасы Йонгжоның екінші ұлы. Оның биологиялық анасы Жэноу И кланынан шыққан патшалық асыл жұбайы Йонг болды. Садоның аға ағасы, ханзада Хёджанның қайтыс болуына байланысты жаңа ханзада болашақ монарх болды. Алайда 27 жасында ол сусызданудан, мүмкін, аштықтан қайтыс болды.
Crown Prince Sado (hangul=사도세자; 13 February 1735 – 12 July 1762), personal name Yi Seon (hangul=이선), was the second son of King Yeongjo of Joseon. His biological mother was Royal Noble Consort Yeong of the Jeonui Yi clan. Due to the prior death of Sado's older half brother, Crown Prince Hyojang, the new prince was the probable future monarch. However, at the age of 27, he died, most likely of dehydration and possibly of starvation after being confined in a rice chest on the orders of his father in the heat of summer.
Өмірбаян
1805 жылы Садоның әйелі Хёгёнг ханым олардың өмірін баяндаған мемуарлар жазды. Ол 1745 жылы ханзаданың қатты науқастанып, жиі есінен танығанын жазған. Садоның әкесі Еонгжоның қасында болғанда, оның қатты уайымға ұшырауына себеп болды. Садо 15 жасқа толғанда, әкесі оны регент етіп тағайындап, әкімшілік мәселелер бойынша шешім қабылдау билігін берді. Енгжо Садоның ел билеу тәжірибесі болуы керектігін айтты. Сонымен қатар, Йонгжо да билікті күшейтуді қалады. Садоның регенттік кезінде Сорон мен Норон арасындағы дау күшейе түсті, бұл Еонгдзоның көңілін қалдырды. Ханшайым Хёгёнг патша Еонгджоның Садоның кез келген әрекетіне риза емес екенін айтады. Енгджо Садоға 1756 жылға дейін ата-бабаларының қабірлеріне баруға рұқсат бермеді, сондай-ақ оған сарайдағы қолайлы оқиғаларға қатысуға рұқсат етілмеді. Енгжо ұлын көп адамның, мейлі, қыздар не евнуктердің алдында жазалаған. Нәтижесінде Садо әпкесі Хвахёппен тығыз қарым-қатынас орнатты, ол да әкесімен жақсы көрінбейтін. 1752 жылы ол қайтыс болғанда, Садо қатты қайғырыпты. 1752 жылы Садо Оччугёнг (хангул=옥추경) деп аталатын даосистік мәтінді оқыды. Оқып жатқанда ол найзағай құдайының көзін көріп, қиялданады. Содан бері ол күн күркіреуден қорқып, кітап кейіпкерлері бейнеленген кез келген затты ұстауға қарсы болды. Садо екінші рет Ян Дже (Сук) деген әйелге тұрмысқа шықты, 1754 жылы оның ұлы болды. Әкесінің ашуынан қорқып, Садо оны аборт жасайтын дәрі-дәрмектерді қабылдауға мәжбүрледі, бірақ бала аман-есен дүниеге келді. Еркек баласын әкелу мен оны үйге орналастыруды ханшайым Хёгёнг ұйымдастырды.
Ауру
1757 жылы король Йонгжонның асырап алған анасы (патшайым Инвон) мен әйелі (патшайым Жонгсон) бір-бірінен бір айдың ішінде қайтыс болды. Садо екеуіне де жақын болған және олардың өлімі оның психикалық денсаулығы мен әкесімен қарым-қатынасын нашарлатты. Садо ашу-ызасын жою үшін евнухтарды ұрып-соғады. Сол айда, королева Чжонсонгты жерлеу кезінде Садо өз бөлмесіне өзі өлтірген евнуктің кесілген басын ұстап кірді, оны күтіп тұрған әйелдер мен әйеліне көруге мәжбүр етті. Осыдан кейін ол өз сезімдерін ашу үшін сарай қызметкерлерін жиі өлтіріп, күтіп тұрған көптеген әйелдерге шабуыл жасап, зорлап жүреді. Ханым Хёгёнг Садоның мәселелерін оның анасы корольдік асыл жұбайы Йонгқа жеткізді, бірақ Садоның біреуге айтқанын білген жағдайда, оның қауіпсіздігі үшін қорқып, бұл туралы ешкімге айтпауын өтінді. 1758 жылы Садоның киімге қатысты бұрынғы фобиясы (вестифобия) өте қиын болды. Енгжо бұл туралы білгенде, ол ұлын сөгіп, Садо құдыққа секіріп, суға батып өлтіруге тырысты, бірақ күзетші оны құтқарып алды. Осы уақытқа дейін ханшайым Бинг Аэді Садоның әпкесі ханшайым Хваканның үйіне жасырып қойды. 1760 жылы туған күні Садо ата-анасына ашуланып, анасы Леди Йонг бинді, сондай-ақ өз ұлын және екі қызын сөгіп тастады. Осыдан кейін ол ханшайым Хваканның король Еонгжоға ықпалын қолданып, сарайларды ауыстыруды және Садоға Оньянгтағы бұлақтарда болуға рұқсат беруді талап етті. Ол сондай-ақ ханшайым Хваканды "жалынымен шауып өлтіремін" деп қорқытты, бұл оқиғаға ханшайым Хёгёнг пен ханшайым Йонг бин куә болды. Леди Хёгёнг оның өзіне қатыгездік жасамағанын айтса да, ол өзінің жыныстық қатынасына қарсылық көрсеткен кез келген әйелді "адам денесін жарып" бергенге дейін ұрып-соғатынын атап өтті. Бірде Садо әйеліне физикалық зорлық-зомбылық жасаған, оның бетін қазықпен атқан және Леди Хёгёнгке көкжиегін жасыру үшін сот іс-шараларынан аулақ болуды қажет еткен. 1761 жылы Садо киім киіп бара жатқанда ашу-ызаға толы күйінде бірнеше баласын дүниеге әкелген екінші әйелін Бинг-аэді ұрды. Ол қызды жерге тастап, жарақатынан қайтыс болды. Ханшайым Хёгёнг өзінің денесін жерлеу рәсіміне дайындады, бірақ Садо қайтып келгенде Бин Аэдің өлімі туралы ештеңе айтпады.
Атқару
1762 жылдың жазында Садоның патша сарайындағы бір лауазымды адаммен араздыққа түсіп, ашуы шықты. Ол кек алу үшін, биліктің ұлын өлтіремін деп қорқытып, су өткелі арқылы жоғарғы сарайға кіруге тырысты. Ол ұлын таба алмады, оның киімдері мен заттарын тартып алды. Садо Жоңжо патшаны өлтіру үшін жоғарғы сарайға кіруге тырысты деген хабарлар сарайда тарады. Ұлдарының қауіпсіздігін ойлап, патша жұбайы Еонг Садомен күресуге Еонг Жоға өтініш жасады. Сот ережелеріне сәйкес, патшаның денесі арамдалуы мүмкін емес еді және сол кездегі жалпыға ортақ жазалау бойынша Садоның әйелі мен ұлы (отбасының жалғыз тікелей еркек мұрагері) егер ол қылмыскер ретінде өлім жазасына кесілсе, өлімге немесе қуғынға ұшырауы мүмкін еді. Шешім ретінде, Йонгжо Садоға 1762 жылы шілде айының ыстық күнінде ағаштан жасалған күріш қорапқа (шамамен 1,3 м шаршы / 4 фут шаршы) көтерілуді бұйырды. Леди Хёгёнгтің естеліктеріне сәйкес, Садо сандыққа кірмес бұрын өмірін сақтап қалуды сұрады, бірақ ол қайтадан шығуға тырысты. Сол күні Хиегёнг ханымды балаларымен бірге әкесі үйіне алып кетеді. Екі күннен кейін, король Садоның сандығын арқанмен байлап, үстіне шөп жауып, жоғарғы сарайға апарып қойды. Садо жетінші күннің түнінде сандықтың ішінен жауап берді; сандық ашылды және ол сегізінші күні өліп қалды деп жарияланды. Кейін Жонжо оны мұрагерлік әмірші етіп қайтарып, оған "өте қайғылы ой" дегенді білдіретін Садо деген атақ берді.
Құрлық теориясы
XIX ғасырда ханзада Садоның психикалық ауруы жоқ, бірақ оны тұтқындады деген хабарлар тарады; алайда бұл хабарларға оның әйелі, леди Хёгёнг, "Леди Хёгёнгтың естеліктері" кітабында қайшы келеді. Тарихшылардың айтуынша, Садоның заговор құрбаны болғанына ешқандай дәлел жоқ.
Жерлеу
Мұрагер Садо Тау басына жерленді. Янгжудағы Бейбонгсан. Оның денесі 1789 жылы оның ұлы, король Чондзо Сеулден оңтүстікке қарай 30 шақырым жердегі Сувонға жақын Хённьюнгвон деп аталатын қазіргі жерге көшірілді. Бес жылдан кейін Хвасонг қамалын патша Чондзо ата-бабасының қабірін еске алу және құрметтеу үшін салдырды (құрылыс 1794 жылдан 1796 жылға дейін созылып, ресми қабылдау 1795 жылы болды). 1816 жылы ханшайым Хёгёнг қайтыс болып, күйеуінің қасына жерленді. Принц Садо мен Леди Хёгёнг қайтыс болғаннан кейін мәртебеге ие болды және император Гвангму (Гёджон) тұсында 1899 жылы император Янджо және император Хеоньёнг атақтары берілді. Олардың қабірі мен олардың ұлы, король Чондзо мен оның әйелі, королева Хёуидің көрісі сәйкесінше жаңартылып, Юнгнеунг деп аталды.
Табу және қайта қабылдау
Садо хан өлгеннен кейін он бес күн өткен соң қайтадан билікке келді, бірақ король Йонгджо ханның есімін естуге тыйым салды. Осы шешімнің арқасында ханзада Садоның ұлы Чжонджо хан Ежонджоның өлімінен кейін оның өлген ағасы (Ақше ханзада Хёжангтың) мұрагері ретінде таққа отырды. Алайда патша болғаннан кейін, Жоңжоның алғашқы айтқан сөздерінің бірі: "Мен ханзада Садоның ұлымын" деген еді. Чжончжо әкесінің атын өзгертіп, оның ата-анасының атын ұзартады. Осыдан кейін ол ханзаданың балама атағын алады.