Кіріспе

Жосонның 15-ші патшасы (1608 - 1623) Гвангаэгун немесе Принц Гвангаэ (hangul=광해군; 4 маусым 1575 – 7 тамыз 1641), жеке аты И Хон (hangul=이혼), Корея Жосон әулетінің 15-ші монархы болды. Ол мемлекеттік төңкеріс салдарынан тақтан түсірілгендіктен, храмдық есім алған жоқ.

Туған жері мен шыққан тегі

Гванхэгун – Сеонжо патшасының екінші ұлы, Ким Гонг Бин айтылушысынан туған. Жапония Кореяға шапқындап, Мин империясына қарсы күш қолданғанда, ол мұрагер ханзада ретінде тағайындалды. Патша солтүстікке қарай Мин шекарасына қашқанда, ол жеке сот құрып, қорғаныс шайқастарын жүргізді. Жеті жылдық соғыс (1592–1598) кезінде және одан кейін ол Жосон әулетінің іс жүзіндегі билеушісі болды, шайқастарға басшылық етті және ескі әрі әлсіз Сеонжо патшасының орнына елді апатты соғыстардан кейін қайта құруға қатысты. Бұл оған даңқ әкелгенімен, оның жағдайы тұрақсыз болды. Оның үлкен, бірақ қабілетсіз ағасы Имхэгун (Имхэгун, 임해군, 臨海君) және кіші, бірақ заңды ағасы – Ұлы ханзада Йонгчан (Йонгчан Даэгун, 영창대군, 永昌大君) болды, оны Кіші солтүстіктер тобы қолдады. Гванхэ үшін жақсы жағдай, Сеонжо патшасының күрт қазасы оның сүйікті ұлы Йонгчанның таққа отыруына мүмкіндік бермеді.

Үлкен солтүстік фракциясының зорлық-зомбылығы

Сеонжо патша қайтыс болғанға дейін Гвангае ханзадасын өзінің ресми мұрагері етіп тағайындады және кеңесшілеріне патшалық құжат жасауға бұйрық берді. Алайда, Кіші солтүстік фракциясының Лью Ён Гёнг құжатты жасырып, Ұлы ханзада Йонгчанды патша етіп орнатуға тырысты, бірақ Ұлы солтүстік фракциясының (хангул=대북) басшысы Чон Ин Хонг оны анықтады. Лью дереу өлім жазасына кесілді, ал Ұлы ханзада Йонгчан келесі жылы тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Оқиғадан кейін Гвангае әртүрлі саяси және аймақтық топтардан лауазымды адамдарды сарайына тартуға тырысты, бірақ оның жоспарын Ұлы солтүстіктер, соның ішінде И Ичхом мен Чон Ин Хонг тоқтатты. Содан кейін Ұлы солтүстіктер басқа саяси фракциялардың мүшелерін, әсіресе Кіші солтүстіктерді үкіметтен шығара бастады. 1613 жылы Ұлы солтүстіктер Ұлы ханзада Йонгчанға қарсы көтерілді; оның әкесі Ким Ченнам мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп танылып, өлім жазасына кесілді, ал Йонгчан жер аударылды, ол да кейін өлім жазасына кесілді. Сол уақытта Ұлы солтүстіктер Кіші солтүстіктерді қуғынға түсірді; 1618 жылы Йонгчанның анасы, королева Инмок, лауазымынан алынып, түрмеге қамалды. Гвангае үкіметтің ресми басшысы болғанымен, оны тоқтатуға күші жетпеді.

Жетістіктер

Өлгеннен кейін жаман атына қарамастан, ол талантты және прагматикалық саясаткер болды. Ол елді қалпына келтіруге тырысты және құжаттарды қалпына келтіруге демеушілік етті. Қайта құрудың бір бөлігі ретінде ол жер туралы ережені қайта қарастырды және халыққа жерді қайта бөлді; сондай-ақ Чандок сарайы мен басқа да бірнеше сарайларды қайта құруды тапсырды. Сонымен қатар, ол ұзақ уақыт бойы қолданылмай келген соң, хопэ жеке куәлігін қайта енгізу үшін жауапты болды. Сыртқы саясатта ол Мин империясы мен маньчжурлар арасында тепе-теңдік сақтауға тырысты. Жосонның маньчжур әскери күшіне қарсы тұра алмайтынын түсінгендіктен, ол Минге бағынышты болған кезде маньчжурлармен достық қарым-қатынас орнатуға ұмтылды, бұл Мин мен догмалық конфуциандық корейлерді ашуландырды. Маньчжу-Мин қарым-қатынасының күрт нашарлауы оны 1619 жылы Минге көмек көрсету үшін он мың сарбаз жіберуге мәжбүр етті. Алайда, Сару шайқасы маньчжурлардың үлкен жеңісімен аяқталды. Кореялық генерал Кан Хонг әскерінің үштен екісін жоғалтып, Нурхачиге тәслим болды. Гванхэгун маньчжурлармен бейбітшілік орнату үшін тәуелсіз келіссөздер жүргізіп, тағы бір соғыстан сақтауға қол жеткізді. Ол 1609 жылы Гию шарты арқылы Жапониямен сауданы қайта ашып, Жапониямен дипломатиялық қарым-қатынасты қалпына келтірді және 1617 жылы Жапонияға елшілер жіберді. Ішкі салада Гванхэгун Даэдун заңын енгізді, ол азаматтарына салық төлеуді жеңілдетті. Алайда бұл заң тек сол кездегі ең ірі астық аймағы болған Кёнги провинциясында ғана қолданылды және заңның бүкіл елге тарауына бір ғасыр уақыт кетті. Ол қайта құруды жеделдету және елдің бұрынғы гүлденуін қалпына келтіру үшін баспа ісін қолдады. Оның тұсында көптеген кітаптар жазылды, соның ішінде медициналық еңбек «Донги Богам» және бірнеше тарихи жазбалар осы кезеңде қайта жазылды. 1616 жылы темекі Кореяға алғаш рет әкелінді және ол корей аристократиясы арасында тез танымал болды.

Тақтан түсуі және кейінгі өмірі

1623 жылғы 11 сәуірде батысшыл фракция Гвангаегунды төңкеріс арқылы тақтан түсірді. Ким Ю басқарған төңкеріс түні болды, Гвангаегун қашып кетті, бірақ кейін ұсталды. Алдымен Гангхва аралына, содан кейін Чеджу аралына қамалды, ол 1641 жылы сол жерде қайтыс болды. Жосеонның басқа билеушілері сияқты оның патшалық мазары жоқ. Оның және леди Рюдың қалдықтары Кёнги провинциясының Намянджу қаласында салыстырмалы түрде қарапайым жерге жерленді. Батысшыл фракция Неуньянггунды он алтыншы патша Инджо етіп тағайындады, ол Минге жақын және маньчжуларға қарсы саясат жүргізді, нәтижесінде екі маньчжу шабуылы болды.

Мұра

Гвангаэгун – қайта орнатылмаған және храм аты берілмеген екі патшаның бірі (екіншісі – Йонсангун). Ол тарихшылар арасында әлі де даулы тұлға болып қала береді. Тарихшы О Хан Ньён патшаны қатаң сынап, «елдің барлық бюджетін тек қана сарайлар салуға жұмсаған, оның саясаты кемшіліктерге толы болды, үстіне ол көптеген министрлер кеңесінің мәжілісіне қатыспады. Гвангаэгун өзінің қызметкерлерімен де, халқымен де байланыс орната алмады» деп жазған. Алайда, тарихшы Ли Дук-иль патшаны жоғары бағалап, «әрине, ол саяси қателіктер жасаған, бірақ оның билігі тұсында шығыстың танымал медициналық кітабы «Донгуибогам» жарық көрді және халықтың мүддесі үшін қолданылған «Даэдун заңы» салық жүйесін құрды» деген пікір білдірген. Патшаның ішкі саясатын жүргізуіне қатысты пікірлер әртүрлі болғанымен, көптеген тарихшылар Гвангаэдің сыртқы саясаттағы іс-әрекеттерін жақсы бағалайды.

Кино және теледидар

1995 жылғы "Батыс сарай" телесериалында Ким Кю Чул сомдаған. 2008 жылғы "Тамара, арал" телесериалында Ли Хо Сонг сомдаған. 1999–2000 жылдардағы "Хур Джун" телесериалында Ким Сын Су сомдаған. 2003 жылғы "Патшаның әйелі" телесериалында Джи Сунг сомдаған. 2004–2005 жылдардағы "Өлмес адмирал И Сун Син" телесериалында Ли Ин сомдаған. 2008 жылғы "Хонг Гил Донг" телесериалында Жо Хи Бонг сомдаған. 2012 жылғы "Маскарад" фильмінде Ли Бён Хун сомдаған. 2013 жылғы "От құдайы" телесериалында Ли Санг Юн сомдаған. MBC телесериалы "Хур Джун, түпнұсқа әңгіме" сериалдарында Ин Гё Цзин сомдаған. 2014 жылғы "Патшаның беті" телесериалында Со Ин Гук сомдаған. 2015 жылғы MBC телесериалы "Керемет саясат" сериалдарында Чха Сын Вон мен Ли Тхэ Хван сомдаған. 2013 жылғы "От құдайы" телесериалының (жас нұсқасы) және 2015 жылғы "Жыңбірөк: Имджин соғысының естеліктері" телесериалында Но Янг Хак сомдаған. 2017 жылғы "Таң батырлары" фильмінде және 2019 жылғы "Кронды клоун" телесериалында Ео Джин Гу сомдаған. 2019 жылғы "Нокду туралы әңгіме" телесериалында Жун Жун Хо сомдаған. 2020 жылғы "Қилышкер" фильмінде Жан Хён Сун сомдаған. 2021 жылғы MBN телесериалы "Bossam: Тағдырды ұрлау" сериалдарында Ким Тэ Ву сомдаған.

Музыка

2020 жылы рэпер Агуст Д-нің "Даешвита" шығармасынан шабыттанған билік шеруінде еске алынған. Әннің мәтіні де, онымен бірге келген "Lumpens" музыкалық видеосы да 2012 жылғы "Masquerade" фильмінен әрі қарай шабыттандырылған, онда Агуст Д заманауи келіп келген өзінің көшірмесінен қорқып, жаралы тиран рөлін сомдайды.