Кіріспе
Өліп кеткен жорғалаушылар түрі Омденозавр - қазіргі Германияда ерте юра дәуірінде өмір сүрген сауропод динозаврлар туысы. Жалғыз үлгісі - бүйір сүйегі мен аяқ-қол сүйегі Омден ауылының маңындағы Посидония шахтасының жыныстарынан табылған. Алғашында плезиозавр деп танылған дана жергілікті музейде, Урвелтмузеум Хауфта қойылады. 1970 жылдары ол неміс палеонтологы Руперт Уайлдтың назарына түсті, ол оны завропод қалдықтары деп таныды. 1978 жылғы басылымда жабайы Омденозавр деп аталды; жалғыз белгілі түрі - Омденозавр лиасикус. Ең ерте кездескен савроподтардың бірі Омденозавр төрт аяқты болған және оның топқа тән бағаналы аяқтары болған. Оның басқа савроподтармен қарым-қатынасы оның қалдықтарының толық еместігіне байланысты белгісіз болып қалады, бірақ бір зерттеу оның еузавропод екендігіне көз жеткізді. Позидония шаласы ішкі теңіздің тереңдігіне орналасты және онда теңіз бауырымен жорғалаушылардың, соның ішінде иктиозаврлар мен плезиозаврлардың мол және жақсы сақталған кәдімгі қалдықтары бар. Омденозавр құрлықтық жануар болған, ал оның үлгісін жыртқыш аңдар немесе су ағыстары, кем дегенде, жағалаудан жерленген жеріне дейін тасымалданған болуы керек. Бұл шикізаттан табылған жалғыз динозаврдың қалдықтары.
Ohmdenosaurus is a genus of sauropod dinosaur that lived during the Early Jurassic epoch in what is now Germany. The only specimen – a tibia (shinbone) and ankle – was discovered in rocks of the Posidonia Shale near the village of Ohmden. The specimen, which was originally identified as a plesiosaur, is exhibited in a local museum, the Urweltmuseum Hauff. In the 1970s, it caught the attention of German palaeontologist Rupert Wild, who recognised it as the remains of a sauropod. Wild named Ohmdenosaurus in a 1978 publication; the only known species is Ohmdenosaurus liasicus. One of the earliest known sauropods, Ohmdenosaurus was quadrupedal (four legged) and already had the columnar limbs typical for the group. It was small for a sauropod, with an estimated length of Its relationships to other sauropods remain uncertain due to the incompleteness of its remains, though one study concluded it was a eusauropod. The Posidonia Shale was deposited within a shallow inland sea and contains abundant and well preserved fossils of marine reptiles, including ichthyosaurs and plesiosaurs. Ohmdenosaurus was a terrestrial animal, and the specimen must have been transported by predators or water currents at least from the shoreline to its site of burial. It is the only dinosaur fossil known from the shale.
Ашу тарихы
Германияның оңтүстік-батысындағы Холзмадендегі Позидония шикізаты әлемдегі ірі фоссилді Lagerstätten (әлеуметтік маңызы бар фоссилді кен орны) болып табылады. Ішкі теңізде орналасқан, онда теңіздегі бауырымен жорғалаушылар, мысалы, иктиозаврлар, плезиозаврлар және крокодилоидтар, кейде жұмсақ тіндер сақталған. Бұл органикалық бай шифер 400 жылдан астам уақыт бойы қазбаланып келеді, алдымен төбелерді және тас төсеніштерді қазу үшін, кейін мұнай өндіру үшін. Оның ерекше сақталған қазбалары Бернхард Хауфтың арқасында танымал болды. 1892 жылы Хофф иктиозаврдың бастапқы дене контурларын сақтап қалған үлгісін ұсынды, бұл иктиозаврлардың арқалық қанаттары бар екенін көрсетті. 1936/37 жылдары ол ұлымен бірге табылған бұйымдарды көрсетуге арналған Холзмадендегі жергілікті музейді ашты. 1970 жылдары неміс палеонтологы Руперт Уайлд Urweltmuseum Hauff музейіне барып, плезиозаврдың омыртқа сүйегі деп аталған көріністегі қазбаны байқады. Уайлд бұл дананы динозаврдың қалдықтары деп танып, зерттеу үшін алып, одан әрі дайындады. Бұл табылған сүйектің үлгі нөмірі жоқ, ол оң жақ бүйрек сүйегінен, сондай-ақ, аяқ сүйектерінің жоғарғы бөлігі - астрагал мен калькан сүйектерінен тұрады. Ол ұзақ уақыт бойы мұражайдың коллекциясының бір бөлігі болды, ол Омден ауылының маңында орналасқан, кейіннен қайта толтырылған алғашқы карьерлердің бірінен жиналды; нақты табылған жері белгісіз. 1978 жылы жарық көрген басылымда Уайлд динозаврдың қалдықтары жаңа тұқымға және түрге тиесілі екенін анықтады, оны ол Ohmdenosaurus liasicus деп атады. Жалпы атауы Омденозавр Омден ауылынан және ежелгі грек σαῦρος (sauros) -нан алынған, яғни кеміргіш немесе жорғалаушы. Liasicus атаулары Лиаға, Еуропаның төменгі юралық кезеңінің ескі атауына қатысты. Кейіннен Вулканодонтидтердің полифилетикалық (табиғи топты құрамайтын) екені дәлелденді, сондықтан олар қолданылмай қалды. Джей Наир және оның әріптестері 2012 жылы Омденозаврды Австралияның Роэтозавр туысымен салыстырып, екі тұқымдастың да бүйір сүйектері салыстырмалы түрде жұқа екенін, кейінгі завроподтарда көрініп тұрғандай, басқа ерте тұқымдастардың мықты бүйір сүйектерімен салыстырғанда. Роэтозавр геологиялық тұрғыдан Омденозаврдан жас болғандықтан, соңғысы ең ерте кездегі нәзік бүйір сүйегі бар завропод болуы керек. Роэтозаврдың астрагалы басқа савроподтарға қарағанда Омденозаврға көбірек ұқсас екені анықталды. Себастьян Штумпф және оның әріптестері 2015 жылы Германияның солтүстік-шығысындағы Гриммендегі тоарцианның сынық сауропод қалдықтары туралы хабарлады, оның ішінде төрт белдік белдеуі мен омыртқаның бөлігі бар. Олар Омденозаврмен шамамен бір замандас болғанмен, оларды тікелей салыстыруға болмайды, өйткені олардың артқы аяқ-қолдарының элементтері жоқ. Алайда Гримменнің қалдықтары Мароккодағы Тазудазаврдың ертедегі завроподына ұқсайды, ал Омденозавр Роэтозаврға жақын көрінеді. Сондықтан Стумпф пен оның әріптестері Омденозавр мен Гриммен сауроподы бір-бірімен тығыз байланысты емес деп болжады. 2020 жылы Оливер Раухут және оның әріптестері Омденозаврды филогенетикалық талдауға енгізді, бірақ оны тұрақсыз деп тапты, өйткені ол талдың әртүрлі нұсқалары арқылы ағашта әртүрлі орындарға орналастырылды, ол Сауроподаның ішінде де, сыртында да болды. Майкл Симмс және оның әріптестері 2021 жылы Омденозаврдың қалдықтарының толық еместігіне байланысты nomen dubium (күмәнді атау) деп саналуы мүмкін екенін ұсынды. 2022 жылы Омар Регаладо Фернандес пен Ингмар Вернбург Омденозаврды филогенетикалық талдауға енгізді, ол оны Еузавропода тобының құрамына кірді. Еузавроподалар ішінде Омденозавр бұл талдауда Амигдалодон, Спинофорозавр және Волкгемериямен кладты құрайды. Келесі кладограмма Омар Регаладо Фернандес пен Ингмар Вернбургтің 2022 жылы айтқан Омденозаврдың ықтимал қарым-қатынастарын көрсетеді: Омденозавр - бұл формациядан шыққан жалғыз белгілі динозаврдың кәдімгі фоссилі, ал шихтадағы жер бетіндегі тіршілікке басқа да дәлелдер аз. Дрейф-ағаш жиі кездесетін болса да, басқа өсімдіктердің қалдықтары сирек кездеседі және оларға ат құйрығы, қылқан жапырақтылар және қазір жойылған беннеттитальдер кіреді. Бұл қалдықтар су әсерінен бөлшектеніп, сұрыпталғандықтан, олар өздерінің шығу тегі туралы шектеулі ақпаратты береді.