Кіріспе
Гватемаланың майя тілі Авакатек (ағыл. Aguateco, Awaketec, Coyotin, Balamiha, және жергілікті Qa'yol) - Гватемалада, негізінен Хуэуэтенангода және Агуакатан айналасында сөйленетін майя тілі. Бұл тілде 10 000-нан аз адам сөйлейді және ЮНЕСКО-ның бағалауы бойынша ол зардап шегу қаупі бар. Сонымен қатар, Мексикадағы тіл құрып кету қаупі жоғары, 2010 жылы Кампече штатында 2000 адамнан аз сөйлеген (егерде 2000 жылы сөйлеушілер саны белгісіз болса да). Авакатек тілі иксиль тілімен тығыз байланысты. Екі тілдің бірігіп, мамея тілдерімен бірге үлкен мамея тілінің кіші тармағын құрайтын иксиль тілінің кіші тармағын құрайды.
Awakatek (also known as Aguateco, Awaketec, Coyotin, and Balamiha, and natively as Qa'yol) is a Mayan language spoken in Guatemala, primarily in Huehuetenango and around Aguacatán. The language only has fewer than 10,000 speakers, and is considered vulnerable by UNESCO. In addition, the language in Mexico is at high risk of endangerment, with fewer than 2,000 speakers in the state of Campeche in 2010 (although the number of speakers was unknown as of 2000). Awakatek is closely related to Ixil and the two languages together form the sub branch Ixilean, which together with the Mamean languages, Mam and Tektitek, form a sub branch Greater Mamean, which again, together with the Greater Quichean languages, ten Mayan languages, including Kʼicheʼ, form the branch Quichean–Mamean.
Халчитек
Халхитек (немесе Халхитек) кейде Авакатек диалектісі деп саналады. Алайда соңғы жылдары Гватемала үкіметі оны өз тілінің бірі ретінде мойындады. Халчитек тілі негізінен Агуакатанның Халчитан ауданында сөйленеді.
Этимология
Авакатектер өз тілдерін "қаиол" деп атайды, бұл сөзбе-сөз "біздің сөзіміз" дегенді білдіреді. Олар өздерін "қатанум" деп атайды, бұл "біздің халқымыз" дегенді білдіреді және испан тілінде Аквакатан муниципалитетіне қатысты қолданылатын Авакатек сөзінен ерекшеленеді (бұл авокадо мол жер дегенді білдіреді және ауыл шаруашылығы өндірісіне қатысты, бірақ жергілікті халыққа қатысты емес).
Дифтонгтар
Дифтонгтың төрт түрі бар: ай , эй , ой , уй .