Кіріспе

Гватемаланың майя тілі Авакатек (ағыл. Aguateco, Awaketec, Coyotin, Balamiha, және жергілікті Qa'yol) - Гватемалада, негізінен Хуэуэтенангода және Агуакатан айналасында сөйленетін майя тілі. Бұл тілде 10 000-нан аз адам сөйлейді және ЮНЕСКО-ның бағалауы бойынша ол зардап шегу қаупі бар. Сонымен қатар, Мексикадағы тіл құрып кету қаупі жоғары, 2010 жылы Кампече штатында 2000 адамнан аз сөйлеген (егерде 2000 жылы сөйлеушілер саны белгісіз болса да). Авакатек тілі иксиль тілімен тығыз байланысты. Екі тілдің бірігіп, мамея тілдерімен бірге үлкен мамея тілінің кіші тармағын құрайтын иксиль тілінің кіші тармағын құрайды.

Халчитек

Халхитек (немесе Халхитек) кейде Авакатек диалектісі деп саналады. Алайда соңғы жылдары Гватемала үкіметі оны өз тілінің бірі ретінде мойындады. Халчитек тілі негізінен Агуакатанның Халчитан ауданында сөйленеді.

Этимология

Авакатектер өз тілдерін "қаиол" деп атайды, бұл сөзбе-сөз "біздің сөзіміз" дегенді білдіреді. Олар өздерін "қатанум" деп атайды, бұл "біздің халқымыз" дегенді білдіреді және испан тілінде Аквакатан муниципалитетіне қатысты қолданылатын Авакатек сөзінен ерекшеленеді (бұл авокадо мол жер дегенді білдіреді және ауыл шаруашылығы өндірісіне қатысты, бірақ жергілікті халыққа қатысты емес).

Дифтонгтар

Дифтонгтың төрт түрі бар: ай , эй , ой , уй .