Кіріспе
Паразиттік еугленоидтар түрлері (протозойлар) Trypanosoma cruzi - паразиттік еугленоидтардың бір түрі. Алғашқы тіршілік иелері арасында трипаносомалар басқа организмдегі тіндерді алып жүреді және қанмен (негізінен) және лимфамен қоректенеді. Бұл мінез-құлық организмге байланысты әр түрлі ауруларды немесе аурулардың болу ықтималдығын тудырады: адамдарда Шагас ауруы, жылқыларда дорин және сурра, ірі қара малдарда бруцеллез сияқты аурулар. Паразиттерге қожайынның денесі қажет, ал гематофаг жәндіктердің триатомині ("қасқыр жәндік", "туыс тұмсықты жәндік" және "бұлу жәндік") инфекцияның механизміне сәйкес негізгі вектор болып табылады. Триатомин омыртқалы жануарлардың ұясын жақсы көреді, онда ол тамақ үшін қанды шауып, сорып алады. Жануарлармен басқа байланыста болған кездегі протозоалармен жұқтырған жеке триатоминдер трипанозомаларды триатоминдер өзінің нәжісін қожайынның тері бетіне салып, содан кейін тістегенде береді. Инфекциялы нәжістің енуіне адам немесе жануар қожайынның тістеу жерін тырнауы ықпал етеді.
Trypanosoma cruzi is a species of parasitic euglenoids. Among the protozoa, the trypanosomes characteristically bore tissue in another organism and feed on blood (primarily) and also lymph. This behaviour causes disease or the likelihood of disease that varies with the organism: Chagas disease in humans, dourine and surra in horses, and a brucellosis like disease in cattle. Parasites need a host body and the haematophagous insect triatomine (descriptions "assassin bug", "cone nose bug", and "kissing bug") is the major vector in accord with a mechanism of infection. The triatomine likes the nests of vertebrate animals for shelter, where it bites and sucks blood for food. Individual triatomines infected with protozoa from other contact with animals transmit trypanosomes when the triatomine deposits its faeces on the host's skin surface and then bites. Penetration of the infected faeces is further facilitated by the scratching of the bite area by the human or animal host.
Этимология
"Крузи" атауы Бразилиялық ғалым Освальдо Круздың құрметіне берілген, ол Карлос Чагасқа білім берді.
Өмірлік цикл
Trypanosoma cruzi тіршілік циклы жануарлар резервуарларында, әдетте, жануарлар, жабайы немесе үй жануарларында, соның ішінде адамдарда басталады. Триотоминді жәндік вектор ретінде қызмет етеді. Қанды тамақ ішкен кезде, ол T. cruzi жұтады. Триатоминді жәндікте (оның негізгі түрі адамдардағы паразиттердің таралуы жағынан Triatoma infestans) паразиттер эпимастиготалық сатыға өтеді, бұл өсімін молайтуға мүмкіндік береді. Эпимастиготтар екілік бөліну арқылы көбейгеннен кейін, ректальді жасуша қабырғасына көшетін болады, онда олар жұқпалы болады. Жұқпалы T. cruzi метациклді трипомастиготтар деп аталады. Триатоминді жәндік қожайынның қанын жеп, оның қалдықтарын шығарады. Нәтижесінде, Trumper және Gorla 1991 триатоминнің нәжіс шығару мінез-құлқының ортасында таралудың табысты орталықтарын табады. Табиғатта және эпидемиологиялық ошақтардың соңғы жағдайларында жұқпа паразиттердің ауызға ілінуі арқылы (бастысы адам жұқпасы кезінде жұқтырған тамақты зарарсыздандырудың болмауы арқылы) пайда болады. Трипомастиготтар фекальдарда болады және протоиттердің эугленоидтық класында басым болатын суға жүзу құйрығы - флагелланы қолдана отырып, иесінің жасушаларына жүзуге қабілетті. Трипомастиготтар қожайынға тістелген жара арқылы немесе шырышты қабықтар арқылы кіреді. Қонақ жасушаларында олардың бетін жабатын ламинин, тромбоспондин, гепарин сульфаты және фибронектин сияқты макромолекулалар бар. Бұл макромолекулалар паразиттің қожайынмен жабысуы үшін және паразиттің қожайынды басып алуы үшін өте маңызды. Трипомастиготтар қоныс клеткаларына кіру үшін олардың сыртын қаптаған ақуыздар желісін кесіп өтуі керек. Жасушаның цитоскелетосындағы молекулалар мен белоктар да паразиттің бетінде тұрып, қожайынның қонуын бастайды. Трипаносомиаздың жедел түрі әдетте байқалмайды, бірақ ол кіру орнында жергілікті ісік ретінде көрініс табады. Созылмалы түрі инфекция жұққаннан кейін 30-40 жылдан кейін пайда болуы мүмкін және ішкі органдарға (мысалы, жүрекке, тағамқазанға, жоғарғы ішекке және шеткі жүйке жүйесіне) әсер етеді. Ауру жұқтырған адамдар жүрек жетіспеушілігі мен жүректің ауыр зақымдануынан қайтыс болуы мүмкін. Жедел жағдайларды нифуртимокс пен бензнидазолмен емдеуге болады, бірақ созылмалы жағдайларға тиімді терапия әзірге белгісіз.
Жүрек ауруы
Шагастың ауруын зерттеушілер барлық кардиомиопатияларда кездесетін бірнеше процестерді көрсетті. Бірінші оқиға - қабыну реакциясы. Қабынудан кейін жасушалардың зақымдануы пайда болады. Ақырында, жасушалардың зақымдануынан дененің қалпына келуіне байланысты, фиброз жүрек ұлпасында басталады. Шагастың созылмалы ауруының барлық жағдайларында кездесетін тағы бір кардиомиопатия - тромбоэмболиялық синдром. Тромбоэмболия - тромбоз, тромбтың пайда болуы, ал оның негізгі асқынуы - эмболия, тромбтың тамырдың дистальді бөлігіне көшуі және ондағы тұйықталуды тудырады. Бұл жағдай науқастың өліміне төрт жолмен ықпал етеді: аритмия, жүрек кеңейуіне байланысты стазис, қабырға эндокардитисі және жүрек фиброзы. Бұл тромбтар ми, көкбауыр және бүйрек сияқты басқа да мүшелерге әсер етеді.
Миокардтың биохимиялық реакциясы
Т. cruzi инфекциясы бар мысықтарды зерттеудің субклеткалық нәтижелері хроникалық жағдай фосфорилендірілген (активтелген) клеткадан тыс сигнал реттейтін киназаның (ERK), AP 1 және NF κB тұрақты көтерілуімен байланысты екенін көрсетті. Сонымен қатар, G1 прогрессиясының митоздық регуляторы циклин D1 белсендірілгені анықталды. ERK- ның бірде- бір изоформасының көбеюі байқалмаса да, T. cruzi жұқтырған тышқандарда фосфорилирленген ERK- ның жоғарылауы байқалды. 7 күн ішінде T. cruzi жұқтырған тышқандарда AP 1 концентрациясы бақылау тобындағылардан айтарлықтай жоғары екені анықталды. Сондай- ақ миокард тінінде NF κB жоғары деңгейі анықталды, ең жоғары концентрация қан тамырларында анықталды. Вестрен- блот арқылы циклин D1 инфекция жұққаннан кейінгі 1- ден 60- күнге дейін жоғары реттелетіндігі анықталды. Иммуногистохимиялық талдау арқылы циклин D1 ең көп өндірілетін аймақтар жүректің қан тамырлары мен интерстициалдық аймақтары екендігі анықталды.
Ритмінің ауытқулары
Т. cruzi-мен де өткізгіштің аномалиясы байланысты. Осы өткізгіш аномалиялардың негізі - жүректегі парасимпатикалық нейрондық аяқтарының азаюы. Парасимпатиялық иннервация болмаса, хронотроптық ғана емес, инотроптық аномалиялар да болады деп күтуге болады. Барлық қабыну және қабынушылық емес жүрек ауруларында парасимпатикалық денервацияның түрлері болуы мүмкін; бұл денервация Шагастың ауруында сипаттамалық түрде көрінеді. Парасимпатиялық иннервациялардың жоғалуы инфекцияның жедел кезеңінде жүрек жетіспеушілігінің ауыр түріне байланысты кенеттен өлімге әкелуі мүмкін екендігі де көрсетілді. Созылмалы Шагастың ауруы кезінде көрінетін басқа да өткізгіш аномалиясы - бұл электрокардиограммада Т толқыны ретінде бейнеленген қарыншалық реполяризацияның өзгеруі. Реполяризацияның бұл өзгеруі жүректің демалуына және диастолаға дұрыс кіруіне кедергі келтіреді. Шагастың ауруы кезінде ішкек реполяризациясының өзгеруі миокард ишемиясына байланысты болуы мүмкін. Бұл ишемия фибрилляцияға да әкелуі мүмкін. Бұл белгі әдетте созылмалы Шагастың ауруында байқалады және ол кішігірім электромиокардиопатия болып саналады.
Эпикардтық зақымданулар
Виллоздық бляшка экзофиттік эпикардтық қалыңдауымен сипатталады, яғни өсім эпикардтың шекарасында, массалық орталығында емес. Сүттік дақтар мен шагастық розарийден айырмашылығы, қабыну жасушалары мен тамыр жүйесі виллозды плакта кездеседі. Виллозды плакатта қабыну жасушалары бар болғандықтан, бұл зақымданулар сүт дақтарынан немесе шагастық розарийден жақында пайда болған деп күтуге болады.
Клиникалық
Инкубациялық кезең - қожайын нәжіспен байланысқа шыққаннан кейін 5-14 күн. Шагастың ауруы екі фазадан өтеді, олар - жедел және созылмалы фаза. Жедел фаза екі аптадан екі айға дейін созылуы мүмкін, бірақ белгілері аз болғандықтан, байқаусыз қалуы мүмкін. Жедел кезеңнің белгілеріне ісік, дене қызуы, шаршау және диарея жатады. Созылмалы фазада ас қорыту, іш қату, жүрек қатқыры және іштің ауырсынуына әкеледі. Диагностикалық әдістерге микроскоптық зерттеу, серология немесе паразитті қанды теңіз шошқасына, тышқанға немесе тышқанға егу арқылы оқшаулау жатады. Ешқандай вакцина жоқ. Эпидемиологиялық басқару және аурудың алдын алу үшін ең көп қолданылатын әдіс векторларды бақылау, негізінен инсектицидтерді қолдану және теріге құрттармен күресу, қорғаныш киімін кию және саяхаттағанда сапалы қонақ үйлерде тұру сияқты алдын алу шараларын қолдану арқылы. Бұл ауруды жұқтыру қаупін азайту үшін сапалы тұрғын үйге инвестиция салу өте жақсы.
Генетикалық алмасу
Т. cruzi далалық популяцияларының арасында генетикалық алмасу анықталды. Бұл процесс генетикалық рекомбинация мен мейотикалық механизмді қамтиды. Жыныстық көбеюге қабілеттілігіне қарамастан, T. cruzi табиғи популяциялары клоникалық популяциялық құрылымдарды көрсетеді. Жыныстық көбеюдің жиі оқиғалары негізінен жақын туыстар арасында орын алып, клоникалық популяция құрылымы пайда болады.