Кіріспе
Ағылшын заңдарында ұғым Ағылшын заңдарында жүйке шогы - басқа адамның қасақана немесе абайсыз әрекеттері немесе істен шығулары салдарынан адамға келтірілген психикалық / психикалық ауру немесе жарақат. Көбінесе бұл оқиғаның куәгері болғаннан кейін пайда болатын психикалық бұзылу, мысалы, ата-анасының немесе жұбайының жарақаттануы. "Нерв шогы" термині "нақты емес" және "жалған" деп сипатталса да, ол күрделі ұғымның пайдалы қысқартуы ретінде қолданыла береді. Англия заңдарында, әсіресе, абайсыздық салдарынан болатын нервтік шок зардаптарын өтеу мүмкіндігі қатты шектелген.
In English law, a nervous shock is a psychiatric / mental illness or injury inflicted upon a person by intentional or negligent actions or omissions of another. Often it is a psychiatric disorder triggered by witnessing an accident, for example an injury caused to one's parents or spouse. Although the term "nervous shock" has been described as "inaccurate" and "misleading", it continues to be applied as a useful abbreviation for a complex concept. The possibility of recovering damages for nervous shock, particularly caused by negligence, is strongly limited in English law.
Анықтама
Заң бойынша "нервтік шок" деп саналатын жағдайда, талапкердің психикалық зақымдануы қайғыдан немесе эмоционалдық қиындықтан басқа, танылған психикалық ауруларға, мысалы, алаңдаушылық неврозына немесе реактивті депрессияға дейін созылуы керек. Жақын адамның қасақана өліміне байланысты зиянды өтеу 1976 жылғы Өлімге әкелетін жазатайым оқиғалар туралы заң бойынша қарастырылған, ал соттар дене жарақаты салдарынан "азап пен азап" үшін де зиянды өтеуді тағайындауы мүмкін.
Қасақана келтірілген жүйке шогы
Англия заңдарында белгілі болғандай, қасақана және дәлелсіз себеппен басқа адамға эмоциялық зардап келтірген адам, одан кейінгі кез келген психикалық зақымдану үшін жауапты болады. Бұған мысал ретінде біреудің көңіл күйін түсіретін жаман әзіл-оспақ, ал екінші адам эмоциялық күйзеліске ұшырайды және медициналық салдары үшін жауап береді.
Басты құрбандар
"Бастапқы жәбірленуші" - бұл айыпталушының абайсыздауы салдарынан дене жарақатын алған немесе дене жарақатын алдын ала көруге болатын адам. Бұған мысал ретінде, жауапкердің абайсыздықпен жүргізуі салдарынан болған жол-көлік оқиғасына қатысқан және нәтижесінде жеңіл жарақат алған (немесе тіпті зардап шекпеген), бірақ апаттан болған қорқыныш ауыр психикалық жағдайды тудырады. Мұндай талапкерге көлік зақымдалған, оның денесі зақымдалған және оның жүйкесі шокта болған жағдайда өтемақы төленеді. Құтқарушылар (мысалы, өрт сөндірушілер, полиция немесе еріктілер) өздерін қауіпке ұшыратып, нәтижесінде психикалық шокқа ұшыраған "бірінші кезектегі құрбандар" болды, ал Уайт пен Оңтүстік Йоркшир полициясының бас констебльінің арасындағы шешім құтқарушылардың заңда ерекше мәртебесі жоқ екенін және қауіпке ұшырау салдарынан орынды қорқынышты дәлелдеу керек екенін түсіндірді.
Екінші реттік құрбандар
"Екіншілік құрбан" - бұл өзі қауіпке ұшырамай-ақ, жүйке шогынан зардап шегуші адам. Мысалы, автожарысқа қатысқан бір көрермен автокөлік өндірушілердің абайсыздамынан болған апатқа куә болып, өз тәжірибесінен нерв ауруына шалдыққан. Дәл осы жағдайларда соттар жүйке шогы үшін өтемақы тағайындаудан әсіресе тартыншақ болды. Бірнеше шешімдерде соттар жүйке шогын тудырмау, сондай-ақ себептілік және қашықтық туралы сақтық міндетін тану үшін бірнеше қатаң талаптарды анықтады: талапкер "шоқ оқиғасын" өзінің жеке сезімдерімен, оқиғаның куәгері ретінде, немесе оқиғаны жеке өз құлағымен естуі немесе оның "тезірек салдарын" көруі керек. Бұл оқиғаға жақын физикалық жақындықты талап етеді және әдетте теледидардан куә болған немесе үшінші тараптан хабарланған оқиғаларды алып тастайды. Шок талапкердің жүйке жүйесіне "кете" емес, "кете" шабуыл болуы керек. Сондықтан, апаттан зардап шеккен туысымен бірге өмір сүруден кейін күйзеліс пайда болған талапкер зиянды өтеуді талап ете алмайды. Егер жүйке шогы басқа адамның өліміне немесе жарақаттануына куә болған жағдайда, талапкер сол адаммен "жеткілікті жақын" қарым-қатынас жасауы керек, әдетте ол "мұның сүйіспеншілігі мен сүйіспеншілігінің тығыз байланысы" деп сипатталады. Мұндай байланыс тек ата-аналар мен балалар, сондай-ақ ерлі-зайыптылар мен қыз-жігіттер арасында ғана болады деп болжанады. Басқа қарым-қатынастарда, соның ішінде бауырластарда да, сүйіспеншілік пен сезімнің байланыстары дәлелденуі керек. Бұл жағдайда талапкердің жағдайындағы "әдеттегідей" адам психикалық зақымдануға ұшырайды деп болжауға болады. Талапкер мен жәбірленуші арасындағы байланыс неғұрлым тығыз болса, ол осы элементте сәтті болады. Алайда, белгілі бір психикалық зақымданудың алдын ала болғаны дәлелденгеннен кейін, талапкердің психикалық ауруға әсіресе бейім екендігі маңызды емес, жауапкер "жәбірленушіні тапқан кезде" алып, жүйке шогының барлық салдарын төлеуі керек ("Бұрынғы" ережесін қараңыз). Сондықтан қарапайым көрермен психикалық шок үшін өтемақы алуға үміттенбеуі мүмкін, егер ол өте қорқынышты нәрсеге куә болған болса, онда кез-келген адам психикалық зақымдануды күтуге болады. Алайда, мұндай жағдай тек теориялық болып көрінеді (McFarlane v. EE Caledonia Ltd., онда талапкер өзі және оның әріптестері жұмыс істеген платформаның жарылуына куә болды, бірақ өтемақы алмады).
The claimant must perceive a "shocking event" with his own unaided senses, as an eye witness to the event, or hearing the event in person, or viewing its "immediate aftermath". This requires close physical proximity to the event, and would usually exclude events witnessed by television or informed of by a third party. The shock must be a "sudden" and not a "gradual" assault on the claimant's nervous system. So a claimant who develops a depression from living with a relative debilitated by the accident will not be able to recover damages. If the nervous shock is caused by witnessing the death or injury of another person the claimant must show a "sufficiently proximate" relationship to that person, usually described as a "close tie of love and affection". Such ties are presumed to exist only between parents and children, as well as spouses and fiancés. In other relations, including siblings, ties of love and affection must be proved. It must be reasonably foreseeable that a person of "normal fortitude" in the claimant’s position would suffer psychiatric damage. The closer the tie between the claimant and the victim, the more likely it is that he would succeed in this element. However, once it is shown that some psychiatric damage was foreseeable, it does not matter that the claimant was particularly susceptible to psychiatric illness the defendant must "take his victim as he finds him" and pay for all the consequences of nervous shock (see "Eggshell skull" rule). A mere bystander can therefore hardly count on compensation for psychiatric shock, unless he had witnessed something so terrible that anybody could be expected to suffer psychiatric injury as a result. However, it seems that such a case is purely theoretic (see McFarlane v. EE Caledonia Ltd, where the plaintiff witnessed an explosion of a rig where he and his colleagues worked, but received no compensation).
Сын
Қазіргі ағылшын соттарының ұстанымы заң жүзінде де, медициналық тұрғыдан да әділетсіз нәтижелерге әкеліп соқтырады деп сынға алынды. Мысалы, баласының өлімін өз көзімен көрген ананың психикалық аурудан айыға алатыны, ал баласының өлімін телефон арқылы естіп, сол жағдайдан зардап шеккен ананың айыға алмайтыны кездейсоқ болуы мүмкін. Реформаны кеңінен қолдаған және 1998 жылы Заң комиссиясы ұсыныс жасады, оның ішінде, уақыт пен орын бойынша апатқа жақын болу талаптары және "өз сезімдері" ережесін жою керек. Конституциялық істер департаменті 2007 жылы ұсынылған заңнамалық реформаны қабылдамады, соттар жеңілдетілген тәсілге ие екенін атап өтті және бұл саланы соттарға қалдыруды ұсынды. 2009 жылдың шілдесінде Әділет министрлігі Заң комиссиясының осы саладағы ұсыныстарын орындамауын растады.