Кіріспе

Аудиторияны алып тастаған немесе сөйлеуші басқаша сипат берген Үшінші тұлға - риторикалық қарым-қатынаста жоқ немесе одан алынып тасталған жасырын аудитория. Үшінші тұлға туралы бұл түсінік бірінші тұлғаға, сөйлеудегі "мен" (сөйлеуші мен оның ниеті) және екінші тұлғаға, сөйлеудегі "сізге" қатысты. Үшінші тұлға - "онда жоқ, "сен" мен "мен" емес, объективті түрде бейнеленген "оның" өзі". Үшінші тұлға теориясы ретінде риторика ережелерін анықтауға және сынға алуға, біз қалай сөйлейтінімізді әрі қарай қарастыруға тырысады. Үшінші тұлға ұғымы кімді (көрнекті аудиторияның қандай санаты) дискурстан жасырын түрде шеттетілетінін, неге шеттетілетінін және бұл дискурстың әлеуметтік немесе саяси биліктің үлкен желілеріне қалай қатысатыны туралы не айта алатынын зерттеуге шақырады. Үшінші тұлға - мәтін аудиторияның бір бөлігін ("олар") басқа бір бөлігімен, "екінші тұлғамен" ("сіз") сөйлесу және қарым-қатынас жасау процесінде шеттететін немесе алып тастайтын тәсіл. Мысалы, "Stand by your man" (Тэмми Уайнет пен Билли Шерриллдің) әнінің басында: "Кейде әйел болу қиын / Барлық махаббатыңды бір адамға ғана беру". Бірінші жол (барлық) әйелдерге арналған сияқты, екіншісі (әрбір) әйелдің еркекке деген сүйіспеншілігі болады деп мәлімдейді, бұл еркек жоқ, еркексіз немесе еркек сүймейтін әйелдерді, соның ішінде лесбияндықтарды (оларға "әйел болу қиын емес") қосады. Мәтінде келтірілген жасырын алып тастау санаттары "үшінші тұлға" деп аталады. Осылайша бұл термин мәтіннің өзінде сөйлеу үлгілерін білдіреді, мәтіннен тыс қалған және үнсіз қалған қиялданған аудиторияның бөлігі. Бұл ұғымды Филипп Вандер өзінің "Үшінші тұлға: риторикалық теориядағы идеологиялық бұрылыс" мақаласында алғаш рет 1984 жылы Орталық штаттардағы сөйлеу журналында ұзақ талқылаудан кейін жариялады. Талқылау Вандердің "Қазіргі сынның идеологиялық бұрылысы" мақаласымен басталады, ол идеологиялық сын практикасын қолдайды. Эссеге бірнеше сын пікірлер айтылды. Аллан Мегилл, мысалы, Вандэрдің Гейдеггердің бірнеше очерктерін "жұмбақ оқығанын" сынға алды. Вандэр өзінің жауабы ретінде "Үшінші тұлға" деп жазды.

Идеологиялық сынға негізделген

Вандр өзінің 1984 жылғы мақаласында риторикалық әдістің көптеген қырларын зерттейді және сынға алады. Оның мақсаттары кеңінен жазылған, мысалы, "Өндірістік болу үшін, өзгеріс бір нәрсеге қарай алға жылжуы керек. Адамның әлеуетін дәстүрлі гуманистік түсініктермен негізделген бұл нәрсе, адам әлеуетін босатуға негізделген ". Бұл альтруистік мақсаттар үшінші тұлға түсінігін түсіну үшін қажет, ол танылмаған әлеуметтік дауысты тануға тырысады. Wander қоғамдық кеңістік, салауатты идеологиялық сынның сақталуы үшін қажет, олсыз "сараптау мақтау сөздеріне айналады немесе үндемейді". Вандердің зерттеуінің негізі - семиотика тұрғысынан мағынаның мағынасын қарастыру: "Егер сыншы іс-әрекеттің, оқиғаның немесе мәтіннің оны жасағандарға бірдеңе дегенді жоққа шығарса, онда ол оны жоққа шығарады. [олай етсеңіз] оның мәні жоғалып кетуі мүмкін" деген кеңестер бар. Мағынаның осы проблемасының түбінде мағынаның ниеті және мақсатты аудиторияның мақсатты мағынаны алуы жатыр; Вандер былай деп жазады: "Сөйлеудің "мағынасы" аудиторияға байланысты өзгереді". Осылайша, түсіндірме хабарламаның мақсатты мағынасынан айтарлықтай өзгереді. "Бірақ, олар сөз сөйлеу арқылы немесе сөйлеу жағдайында қабылдамайды немесе жоққа шығарады. Осы аудиторияны мен Үшінші тұлға деп атаймын".

Анықтамалар

Вандердің айтуынша, үшінші тұлға - баяндамашы, сөйлеуші немесе жағдайдың теріске шығарған немесе қабылдамаған аудиториясы. Әр жағдайда баяндамашы мақсатты, "негізгі" аудиторияға жетеді, сонымен қатар байқаусыз, "екінші" аудиторияға жетеді. Вандер теориясының қорытындысын қысқаша келтіреді: Сондықтан Үшінші тұлға жоққа шығарылады. Бірақ "негіздеу" тек тіл арқылы шеттетуді ғана білдірмейді. . Кейбір адамдар мен топтарды объективтеу олар туралы айтылған және айтылмаған сөздер арқылы және олардың өздері үшін сөйлеу қабілеттеріне әсер ететін нақты жағдайлар арқылы көрінеді . "текст"тен тыс, мәтін шығару, сөйлеу, қоғамдық кеңістікте сөйлеу қабілетін қамтиды. Үшінші тұлға - "Сіз бен маған айналудан аулақ болу керектігінің жиынтығы, сонымен қатар тарихта жоққа шығарылады, оның болуы, айтылған нәрселер арқылы маңызды болса да, үндеу арқылы жоққа шығарылады" және "идеалға қарсы өлшенді". Бұл - жиналып, наразылық білдіре алмайтын көрермендер. Үшінші тұлға ұғымында этикалық алаңдаушылық бар, өйткені ол тарихи түрде адам құқықтарынан айырылған топтарға, мысалы, жасына, азаматтығына, жынысына, жыныстық артықшылықтарына, нәсіліне немесе дініне байланысты "субъект емес" мәртебесіне байланысты бейтараптыққа ұшырайды. Бұл оларға қарсы айтылған сөздердің объективтенуінен, олардың қаншалықты елемеуінен және олардың риторикалық диалогта өздері үшін сөйлеу мүмкіндігінен айыратын жағдайлардан зардап шеккен адамдарға қатысты. Вандердің Хайдеггер мен қоғамдағы өнерге қатысты мысалында негізгі аудитория - бұл сұрақтар ресми жауаптар беретін қоғамдағы адамдар, екінші аудитория - идеологтар мен цензуралар, ал үшінші аудитория (яғни үшінші тұлға) "тексттің үндеуінде, қанаудың шынайылығы мен адамзаттың азап шегуінің айтуға болмайтын тәжірибесінде, айтылған нәрселер дәстүрлі түсіндіру тәсілдері елемейтін жолдармен маңызды болған аудитория".

Билік теориясы

Үшінші тұлға ұғымы сөйлеу байланысына қатысты "реторикалық сын" кеңінен талқылануда, сондай-ақ "идеологиялық бұрылыс" әдебиетінде қарастырылады. Риторикалық практика аясында сыншыл риторика, идеологиялық бұрылыс және үшінші тұлға әлеуметтік дискурс пен саясат ішіндегі билік теорияларымен байланысты. Билік тұрғысынан алғанда, үшінші тұлға - бұл сөз арқылы елемейтін аудитория немесе, Вандер жазғандай, бұл "қабылданбайтын, жағымсыз, маңызды емес" аудиторияны сөзбе-сөз айыптау. Риториканы қолдану арқылы сыншы "тәржімелеуші, мұғалім, әлеуметтік актер" рөлінде билік жүргізеді, олардың сын-пікірлері қоғамның ішкі моральдық тәртібін басқарады. Үшінші тұлға - сынның күшін жойып, жасырын түрде бас тарту арқылы үндемейтін адамдар.

Маргинализациядан ерекшеленуі

Маргинализация - бұл билікті жоққа шығару арқылы әлеуметтік жағынан маргиналды болу немесе болу. Үшінші тұлғаны шеттетуден ажыратуға болады, өйткені Үшінші тұлға билік пен қоғамдық дауыстан бас тартылып қана қоймай, негізгі деңгейде билік иелері тарапынан қарастырылмайды немесе танылмайды. Маргинализация - бұл билікті ашық түрде алып тастау, ал үшінші тұлға - биліктен туған немесе танылмаған алып тастау. Үшінші тұлғаны құрайтын адамдар тіпті жоқ деп саналуы мүмкін. Ал шетке шығарылғандардың дауысы басылады - "шекаралық" дауысы - үшінші тұлғада дауыс жоқ. Керісінше, басқалары үшінші тұлғаны маргинализация анықтамасына жатқызуға болады деп айтады.

Қоғамдық салаға қатысты

Қоғамдық сфера, Юрген Хабермас анықтауы бойынша, әлеуметтік мәртебеге мән бермейтін, жалпы мүдделілік саласын қамтитын және қоғамдық түрде инклюзивті әлеуметтік қоғамнан тұрады. Соңғы кездегі сын, негізінен Нэнси Фрейзер сияқты феминисттер Хабермас теориясы "маңызды алып тастаулардан" тұрады деп, оның буржуазиялық қоғамдық сферасы әйелдерді және басқа да көрінбейтін адамдар кластарын алып тастады деп айтады. Ұмытылған халықты тануға ұмтылатын мұндай сын Вандердің үшінші тұлға туралы түсінігіне жанашырлық танытады. Фрейзер және басқалар Вандерден ауытқыған жерде, олардың бағалауы бойынша, бұл маргинальданған топтар өздерінің жеке субсфераларын құрайды, оларды контрпублика деп атайды. Үшінші тұлға теориясы, субсфералар немесе қарсы жұртшылықтар қалыптасқанына қарамастан, әлі де болса, тіпті осы маргинальданған топтардан тыс тұратын топтар бар екенін мойындайды, бұл Фрейзер терминдерінде жұртшылық емес деп ойлануы мүмкін.

Қаулы мен растау

Кейбіреулер үшінші тұлғадағылар екінші тұлға сферасына кіргенше ғана оларды тыңдайтын болады және олардың мүдделері қарастырылады деп айтады. Мысалы, он жеті жастағылар көп ұзамай дауыс беруге жеткілікті болады және олардың саяси үшінші тұлға ретінде естілмеген және ескерілмеген дауысы дауыс беруге жеткілікті болған кезде автоматты түрде екінші тұлғаға кіреді. Алайда, басқалар екінші тұлғаға айналу мәселесін шешпейді және үшінші тұлғаның тұрақты қатарларын жоймайды деп айта алады. Үшінші тұлға әрқашан ұйымдасқан қоғамда болады, сондықтан мәселені шешу мүмкін емес; мүмкін оны ең алдымен мойындау керек. Филип Вандер үшінші тұлғадан эмансипацияны идеологиялық бұрылыс немесе сын арқылы ұсынады. Үшінші тұлға теориясы ретінде "сарапшылар мен аудитория үшін сынды өзгерту, құрылымы тек өзін әлеуметтік саладан оқшаулауға қызмет ететін жүйеге жаңа негіз қою үшін сыншыларға және аудиторияға қарсы шыққан айқайлау. Әлеуметтік мектеп оқушылары мен саясаткерлердің әлемінен шыққан болса да, сынның көпшілігі тіл мен мәтін арқылы оның мән-жайынан алынып, әсер ететін немесе әсер ететін адамдарға қарамастан ойланады". Вандер "дискурсты (сыбайлас сөйлеуді) шығару ережелерін" ғылыми зерттеуге шақырады деп үміттенеді. Идеалда, ол "адамгершілік талаптары мен жанашырлық байланыстарынан" асып түсуі керек; "дұрыс түсінген жағдайда, ол адамзаттың бірлігін және адам проблемасының тұтастығын қамтиды". Осыған байланысты ол кейбір әлеуметтік ғылымдар салаларында "радикалды өзгерістер" стипендиясы бойынша ұқсас мүдделерді бөліседі.