Кіріспе

Социолог, жазушы және академик (1922–1982)

Эрвинг Гоффман (11 маусым 1922 – 19 қараша 1982) – Канадада туған американдық социолог, әлеуметтік психолог және жазушы, кейбіреулер оны «20 ғасырдың ең ықпалды американдық социологы» деп санайды. Академиялық қызметінен бөлек, Гоффман қор нарығына және құмар ойындарына деген қызығушылығымен және олардағы сәттілігімен де танымал болды. Бір кезде хоббиі мен этнографиялық зерттеулері үшін ол Лас-Вегастағы казинода басшы қызметін атқарды.

Мансап

Гофманның Унст туралы зерттеулері оған өзінің алғашқы маңызды еңбегі – «Күнделікті өмірдегі өздігінен көрсету» (1956) еңбегін жазуға түрткі болды. 1969 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі атанды. 1981–82 жылдары Америка әлеуметтану қауымдастығының 73-ші президенті болып сайланды, бірақ денсаулығының нашарлауына байланысты президенттік құттықтау сөзін жеке өтуге мүмкіндік болмады. Ол ойын теориясына (стратегиялық өзара әрекеттесу тұжырымдамасы), өзара әрекеттесулерді және тіл білімін зерттеуге үлкен үлес қосты. Гоффман «әсерді басқаруды» адамның айналасындағыларға ауызша немесе ауызша емес жолмен қабылданатын бейне жасауға жасаған тырысы ретінде анықтады. Бұл анықтама Гоффманның идеясына негізделген: адамдар өздерін басқалар қалай көреді, солай көреді, сондықтан олар сырттан қарап тұрғандай сезінуге тырысады. Фреймнің көптеген формада болуы оның талдауларының негізі болып табылады, «осы фреймдер әртүрлі түрленулерге ұшырайды – бұл фреймді талдаудың негізгі шарты». Өзара әрекеттесу арқылы біз тек естілгіміз келеді, ешқандай әрекетке шақыру емес, біреудің тыңдағанын және түсінгенін білу үшін. Сондықтан әңгіме кезінде қарапайым бас иіліп немесе ыңғуы қана жеткілікті жауап ретінде қабылданады. Гоффман түсіндіреді, әңгімелесудің қалай жүзеге асырылатыны күнделікті сөйлеудегі көптеген сөздердің мағынасын түсіну үшін маңызды. «Кілті» – диалогтың тоны ретінде жақсы түсініледі, ол өзара әрекеттесу кезінде бірнеше рет өзгеруі мүмкін. Кілтінің өзгеруін көрсету – фреймингтің жиі кездесетін тәсілі, «егер ол бірдеңе айтқысы келсе, онда ерекше жақшалар қолданылуы керек: «Әзілді есептемесек», «Енді мен бұл туралы шынжырлап айтайын» және басқа да осы сияқты тіркестер сөз ағынын уақытша баяулату құралы ретінде қажет болады». Бір жағдайда айтылатын белгілі бір сөздер басқа жағдайда ешқашан айтылмайды. Осы әлеуметтік фреймдерді, сондай-ақ аудиторияны білу өте маңызды. Сіз кіммен сөйлесіп отырғаныңызға байланысты (мұғалім, бала, жақыны, дос, үй жануары және т.б.) сөйлеуіңізді тыңдаушылардың күтіп отырған фрейміне сәйкес келтіресіз. Гоффман әңгімелесуді сахналық пьеса ретінде метафоралық түрде қолданады. Пьесаның тоны актерлердің іс-әрекеттеріне байланысты спектакль барысында өзгереді; бұл талқылаудың қалай жүзеге асырылатынына ұқсас. Кез келген адамның қарым-қатынас барысында айтқандарына немесе істегендеріне байланысты, кілт сәйкесінше өзгереді. Алайда, одан да көп ұқсастықтар бар. Гоффман сонымен қатар баяндамашының драманы егжей-тегжейлі баяндауды ақпарат беруден гөрі жиірек таңдайтынын айтады. Олар тыңдаушыны жанашырлыққа шақырады және жоғарыда айтқандай, олар көбінесе әрекет етуге шақырылмайды, керісінше, ризашылық білдіреді; пьеса кезінде бұл әдетте қол соғу түрінде болады. Басқа ұқсастықтар баяндамашының тудыратын күмәнді сезімге араласуы. Екі жағдайда да, сіз орындаушылардың оқиғаның нәтижесін білетінін және белгілі бір мағынада ойнайтыныңызды есте сақтауыңыз керек. Бұл оның ұстанымының маңызды бөлігі, өйткені ол «көптеген әңгімелер қайталаудан тұрады және олар әңгімешінің күмәнін сақтамаса, ешқандай мағынасы жоқ деген аргумент шын мәнінде фреймнің, тіпті драматургияның әңгімені ұйымдастыруға тікелей қатыстылығын көрсетеді» деп түсіндіреді. Соңында, оқиғаларды қайталау спонтанды емес, алдын ала жоспарланғандықтан, бұл сахналық қойылым мен әңгіме арасындағы тағы бір параллель. Осылардың барлығы әңгіменің қалай құрылатынына негіз болатын бірлескен жұмыс істейді.

Гендерлік жарнамалар

Гендерлік жарнамаларда Гоффман барлық адамдар көріп жүретін жарнамада гендер қалай бейнеленетінін талдайды. 2001 жылы жарияланған "Measuring Up: How Advertising Affects Self Image" еңбегінде Вики Ратледж Шилдс бұл жұмыстың "қазіргі кезде 'семиотикалық мазмұнды талдау' деп аталатын әдіс қолдану тұрғысынан бірегей" екенін, сондай-ақ ол "постструктуралистік және психоаналитикалық тәсілдер сияқты мәтіндік талдаулардың негізін қалады" деп айтты. Ол сонымен қатар Жан Килборн сияқты феминист ғалымдардың "жарнамадағы гендерлік ерекшеліктер туралы өте ықпалды және кең таралған тұжырымдарын Гоффманның бастапқы санаттарына сүйеніп жасағанын" атап өтті.