Кіріспе

Жоғары дәрежелі ғалым ғылымға табынушылықты тоқтатуға тырысады, ал бұл жұмысты Сократ кафе қоғамы жалғастыруда. Бом диалогы (Бомдық диалог немесе "Дэвид Бом рухындағы диалог" деп те аталады) – қатысушылардың ортақ түсіністікке жетуге тырысатын, әркімнің пікірін толық, тең және бағалаусыз қабылдауға ұмтылатын еркін ағынды топтық әңгіме. Бұл жаңа және терең түсініктерге алып келуі мүмкін. Мақсаты – қоғамдағы, тіпті барлық адам табиғаты мен санадағы байланыс дағдарысын шешу. Ол ойдың әмбебап шындыққа қатысты теориялық түсінігін қолданады. Бұл диалог түрін алғаш ұсынған физик Дэвид Бомның құрметіне осылай аталады.

Диалог қағидаттары

Топ талқылау барысында топтық деңгейде шешім қабылдамауға келіседі. «Диалог тобында біз ештеңе туралы шешім қабылдамаймыз. Бұл өте маңызды. Әйтпесе біз еркін болмаймыз. Бізде еш нәрсеге, ешқандай қорытындыға жетуге, ештеңе айтуға немесе айтудан бас тартуға міндетті емес, бос кеңістік болуы керек. Бұл ашық және еркін». (Бом, «Диалог туралы», 18–19 бб.) Әрбір қатысушы әңгіме барысында пікір айтудан бас тартады. (Атап айтқанда, егер қатысушыға ұнамайтын идея естісе, ол сол идеяға қарсы шықпайды.) «Кез келген топқа қатысушылар өз болжамдарын әкеледі, ал топ жиналысын жалғастыра берген сайын, осы болжамдар көтеріледі. Қажеттісі – осы болжамдарды тоқтату, яғни оларды іске асырмау немесе жасырмау. Оларға сенбеу де, сенбеу де, жақсы немесе жаман деп бағаламау керек» (Бом, «Диалог туралы», 22 б.). Осылайша, «пікір айтудан бас тарта отырып», қатысушылар бір мезгілде мүмкіндігінше адал және ашық болуға тырысады. (Мысалы, егер қатысушының «жақсы идеясы» болса, ол оны топтан тым даулы болғандықтан жасырып қалуы мүмкін, онда ол осы әңгімеде сол идеямен бөліседі.) Әңгімедегі қатысушылар бір-бірінің ойларын дамытуға тырысады. (Көп жағдайда топ әңгіме басталардан бұрын ешбір қатысушының ойына келмеген жаңа идеяларға қол жеткізеді.)

Диалог тәжірибесі

Жиырмадан қырыққа дейін қатысушылар шеңберге отырып, еркін әңгімелеседі. Диалог әдетте бірнеше сағатқа созылады (немесе семинар ортасында бірнеше күнге дейін). Қатысушылар бірге сөйлескен кезде өздерінің сенімдерін, пікірлерін, ой-сезімдерін және бағалауларын "тоқтатады", осылайша топтың ойлау процесінің қозғалысын және оның салдарларын көруге тырысады. Мұндай диалогта бір адам бірдеңе айтса, екінші адам, әдетте, бірінші адам түйсінгендей дәл сол мағынамен жауап бермейді. Керісінше, мағыналар ұқсас, бірақ толықтай бірдей емес. Осылайша, екінші адам жауап бергенде, бірінші адам өзі айтқысы келгені мен екінші адам түсінгені арасындағы айырмашылықты байқайды. Осы айырмашылықты зерделегеннен кейін, ол өзінің де, қарсы әріптесінің де көзқарасына қатысты жаңа нәрсені көре алады. Осылайша, бұл процесс алға-артқа жалғасып, екі қатысушыға ортақ жаңа мазмұн туындайды. Сондықтан, диалогте әр адам өзінен бұрыннан белгілі ойларды немесе ақпаратты ортақ етуге тырыспайды. Керісінше, екі адам ортақ бір нәрсе жасап жатыр, яғни бірге жаңа нәрсе құрып жатыр деуге болады. (Бом, Диалог туралы, 3-бет.)

Бомнан кейінгі

"Бом диалогы" ұйымдық даму саласында кеңінен қолданылып келеді және Дэвид Бомның ниетінен асып түсті: топтың мөлшері Бомның бастапқыда ұсынғандай үлкен бола бермейді, сондай-ақ көптеген ұсақ-түйек айырмашылықтар да кездеседі. Кез келген әңгімелесу әдісі, егер ол "Дэвид Бом қалыптастырған диалог принциптеріне" негізделгенін мәлімдесе, Бом диалогының бір түрі деп есептелуі мүмкін. Көбінесе "Бом диалогының" түрлі нұсқаларының мақсаты – топтың барлық мүшесіне өзі туралы жақсырақ түсінік қалыптастыруға көмектесу. Яғни, Бом диалогы барлық қатысушыларға олардың қатысып отырған тобының ағымдағы жағдайы туралы хабар беру үшін пайдаланылады.