Кіріспе

14/15 ғасырдағы шотландтық дворяны және сарбазы Арчибальд Дуглас, Дугластың 4-конты, Турин герцогы (шамамен 1369 17 тамыз 1424), шотландтық дворяны және қолбасшысы. Кейде оған "Тайнеман" (Ескі шотландша: Жоғалған) деген есім беріледі, бірақ бұл оның үлкен ағасы сэр Арчибальд Дугласқа сілтеме болуы мүмкін.

Дугластың шебері

Арчибальд Дугластың, Дугластың 3-контының және Ботуэллдің Жоана де Моравияның тұңғыш заңды ұлы, ол 1369 жылы Ботуэлл замогында туылған болуы мүмкін және ол билікке келгенге дейін Дугластың шебері ретінде белгілі болған. 1390 жылы ол Шотландия королі Роберт III-нің қызы Кэрриктің Маргарет ханшайымына үйленді. Осы уақытта әкесі оған Эттрик Орманның, Лаудердейлдің және Романнобридждің, Пиблсширдің патшалықтарын берді. 1400 жылы 4 маусымда король Роберт оны өмір бойы Эдинбург қамалының күзетшісі етіп тағайындады, жылына 200 мерка зейнетақымен.

Перси мен Дугластың арадағы қақтығыстың қайталануы

1400 жылы Кендлемаста Джордж I, Марш графы мен Генри "Хотспур" Перси Шотландияға кіріп, Шығыс Лотиандағы Папплге дейін қиратты. Трапрайн, Маркл және Хайлс ауылдары өртеліп, Хайлс қамалының екі сәтсіз әрекеті жасалды. Марштардың Лорд-қамқоршысы лауазымын атқарған Дугластың шебері оларды түнде Шығыс Линтон маңындағы лагерінде таңғалдырды және ағылшын күшін жеңді. Дугластар жауды Бервик-апон-Твидке дейін қуып, Кокбернспат маңындағы орманда көптеген артта қалғандарды өлтірді.

Эдинбургтің қоршауы

Сол жазда Дуглас Корольдіктің лейтенанты Ротесей герцогы Дэвид Стюарттан кейін Эдинбург қамалының Генрих IV қоршауында екінші болды. Генрих өзінің күш-жігерінде сәтсіз болды және Уэльсте Оуэйн Глиндвардың көтерілісі қарқынды өсіп келе жатқан кезде, ол Шотландияға жеке шабуыл жасаған соңғы ағылшын монархы болды.

Мұрагерлік

Арчибальд, 3-конт 1400 жылы Рождествода қайтыс болды, ал жаңа 4-конт патшалықтағы ең ірі және ең күшті магнаты болды. Оның әкесі Галлоуэй, Дугласдейл, Морей, Клайдсдейлден Стирлинг және Селкирк графтығына дейін кең иелік еткен. Бұған қоса, Дунбар графының Лотиан мен Мерседегі жерлері де қосылды. Принц Дэвидті әкесі Роберт III-нің атынан оның ағасы Роберт Стюарт, Альбани мен Дуглас герцогы шығарған ордер бойынша тұтқындады. Олбани мен Дуглас екеуі де күдікті қылмыстың авторы болған деген хабар тарады. Бұл екі адамның Парламент алдында сөйлеуге шақырылуынан көрінеді. Алайда, 16 наурызда, екі адам да ақталды, өйткені Парламент принстің: "Бұл өмірді Құдайдың қамқорлығымен қалдырды, басқаша емес", деп мәлімдеген акт қабылдады. Бұл екеуін де бас көтеріліс пен кез-келген басқа қылмыстан тазартып, корольдің кез-келген азаматтарына олардың атақ-даңқына ең аз да болса айып салуға қатаң тыйым салды. Бұл шотландтықтардың Патшалығы ағылшын жаушылығының қайталануына байланысты ең күшті екі адамын жоғалтуға мүмкіндік бермегендіктен, оны ақтау деп санауға болады. Дуглас пен Олбани Марш графты және оның ағылшын одақтастарын сатқындыққа қарсы жалғыз жарамды дәрі деп саналды.

Хомилдон төбесі

Сол жылдың 22 маусымында шотландтардың шағын күшін Джордж Данбар, Марш графының ұлы, Несбит Мур шайқасында ұрып-соқты. Дуглас Файфтың Мёрдохымен, Олбанидің ұлымен, соғыстың кек алу үшін Ньюкаслға дейін жазалау шабуылына аттанды. Ол 10 000 ер адаммен бүкіл Нортумберлендті талқандады. Март Нортумберлендтің 1-конты Генри Перси мен оның ұлы Гарри "Хотспур" Персиді Вуллердегі шотландтардың қайта оралуын күтуге көндірді. Дюгластың сарбаздары салыстырмалы түрде төменгі жердегі Миллфилдке қостарын тігіп, ағылшын әскері шабуылға асықты. Шотландиялықтардың, алайда, жігерлі күзетшілері болды және армия Гомильдон төбесінің биік жеріне шегініп, дәстүрлі шильтрондар құрамына кіре алды. Дуглас жетпіс жыл бұрын Халидон төбесі шайқасында өзінің үлкен ағасын жеңген сабақтарды үйренбеген, ал шильтрондар ағылшындық Ұзын садақшыларына үлкен нысана болды, ал құрылымдар бұзыла бастады. Сол кезде Свинтонның Свинтон әулетінен шыққан сэр Джон Свинтонның қол астында жүз адам: "Егерде бізді бұғыдай атып түсірсе, онда жаудың арасында өлгеніміз жақсы" деп, жауды шабуылдады. Барлығы да қаза тапты. Бірде Дуглас негізгі әскерінің алға жылжуын белгілеуден тартынған, ал ол жасағанда тым аз болды. Дугластың талқандалған әскері әлі қан құйылмаған ағылшындықтарға қарсы шығып, жеңілді. Дугластың көптеген жетекші капитандары тұтқындалды, оның ішінде оның туысы Джордж Дуглас, Ангустың 1-ші графы, Томас Данбар, Морейдің 5-ші графы және Файфтың Мердохы. Дугластың өзі тұтқындалып, бес рет жараланды, оның ішінде бір көзі жоғалды, дегенмен, Дугластың броньын салу үш жыл уақытты алды. Ол майданда ерлікпен күресіп, Стаффордтың 5-ші графы Эдмунд Стаффордты және сэр Уолтер Блоунтты өлтіргеннен кейін. Дуглас тағы да ауыр жеңіске ұшырады.

Генрих патшаның тұтқыны

Дюглас енді Генрих патшаның тұтқыны болды. Шотландияның байлары үшін құн төлегенде, шотландтықтар кедейленіп, қазынаға түсіп қалады. 1406 жылы шотландтық Джеймс ханзадасын ағылшын қарақшылары Францияға бара жатқанда тұтқындаған кезде, бұл жағдай мүмкін емес болып көрінді. Жасы ұлғайған патша Роберт III қайғыдан көп ұзамай қайтыс болды. Шотландия патшалығы қазір Альбани герцогының қолында болды.

Шотландияға оралу

Король Генриге Киелі жазбаларға ант бергеннен кейін король Джеймстен басқа барлық басқалардан жоғары оның адамы болуға және оның шарт бойынша босатылуы үшін лайықты тұтқындарды шығаруға, Дугласқа жеке істерін жүргізу үшін өз иелігіне оралуға рұқсат етілді. Дуглас антпен Англияға тұтқындауға қайтуға келісті. Пасха күні Дуглас солтүстікке қарай жүріп, жоғарыда аталған күні қайтып келмеді. Генрих патша Регент Олбэнге осы "батырлықсыз" мінез-құлық туралы шағым жазып, Дуглас қайтып келмеген жағдайда, тұтқындармен оның қалауы бойынша әрекет ететінін ескертті. Дуглас қайтып келмеді. 1413 жылы Англияның жаңа королі Генрих V-ге 700 мерк төлегеннен кейін ғана тұтқындар босатылды.

Анандейлдің иегері

Саяси жағынан кері бұрылып, Март графты Шотландияның саяси қатарына қайта қабылдады, Дуглас пен Олбани екеуі де онымен татуласты. 1409 жылы Марштың Лотиан мен Мерседегі жерлері оған регенттің Аннандейлдің иелігін Дуглас графына беру шартымен қайтарылды. Галлоуэйдің иелігімен бірігіп, Дуглас енді бүкіл оңтүстік-батыс Шотландияны басқарады. Дуглас пен Олбани арасындағы достық 1410 жылы Дугластың қызы Елизаветаның Албанидің екінші ұлы Джон Стюартпен некелесуін ұйымдастырған кезде расталды.

Континенттегі елшілік

1412 жылы Дуглас Фландрия мен Францияға барды, содан кейін Парижге келгеннен кейін ол Бургундия герцогы Джон Қауіпсізмен келіссөздерге кірісті, олар өз елдерінде өзара қорғаныс пен қылмыс жасау туралы келісімге келді.

Марштардың күзетшісі

Шотландияға оралғаннан кейін көп ұзамай Дуглас Марштардың Лорд-қараушысы ретінде өз міндеттерін қайтадан бастады, онда оны қорғауға және бейбітшілік сақтауға еркін болды. Алайда, Албания бұл үшін төлеуге дайын болмаған сияқты, сондықтан Дуглас елге кіретін барлық сауда тауарларына кедендік алымдардан өз шығындарын өтеген.

Қауіпсіздік

1416 жылы король Джеймс әлі Англияда тұтқын болып жатқан кезде Дуглас екі рет Лондонға барып, оны босату туралы келіссөздер жүргізді. Ол жерде болған кезде, Генрих V Францияда болмаған кезде, лоллардтар шотланд делегациясын шабуылға шығуға көндіруге тырысты. Олбэнни бұл Твидтегі Бервикті қайтарып алу мүмкіндігі деп шешті және оны алуға әскер жинады. Ол Дугласты Роксбург қамалына жіберді, ол да ағылшындықтардың қолында болды. Шотландиялықтар Генрих патшаның ағасы, Бедфорд герцогы Джон Ланкастер мен Эксетер герцогы Томас Бофорт басқарған үлкен әскер туралы естігенде, олар ұятқа қалады. Кейінгі Тевиотдейл мен Лиддесдейлдегі апат және Селкирк, Джедбург және Хавик қалаларының өртелуі "Фауль Рейд" атауын алды.

Шотландияның ұлы әскері

Дугластың ұлы Вигтун графы Францияда күйеу баласы Буканмен соғысып, 1421 жылы Бауге шайқасында ағылшындарды жеңді. 1423 жылы Вигтун мен Букан Шотландияға соғысқа арналған қосымша әскер жинауға және Францияның Карл VII-нен Дугласқа өзінің көмегін ұсынуды жеке өтінішпен оралды. 1419 жылы Дугластың одақтасы әрі Карлдің қатал жауы Бургундиялық Жан қайтыс болды. Дюглас шіркеуге едәуір сыйлықтар бергеннен кейін Шотландиядағы Вигтун графына өз иеліктерін және король Джеймсті босату туралы келіссөздерді қадағалауды қалдырды, ал Дуглас соғысқа дайындалды. Содан кейін Дуглас пен Букан Ла-Рошельге жөнелтілді, олар шамамен 6500 адаммен 1424 жылдың 7 наурызында келді.

Туран герцогы және Франция генерал-лейтенанты

24 сәуірде Карл VII Буржеде жаңа әскерлерін қарады. Дуглас "Франция патшалығы бойынша соғыс жүргізуде генерал-лейтенант" лауазымына тағайындалды. 29 сәуірде Дугласқа Туран герцогтығы берілді, оның ішінде "Қала, қала және қала" Тур және "Қала және қала" Лош. Дуглас Францияда герцог мәртебесіне ие болған алғашқы шетелдік және патшалық емес адам болды.

Вернеуль шайқасы

Жаңадан құрылған француз герцогы 1424 жылы 17 тамызда Вернеуйде жеңіліп, оның екінші ұлы Джеймс пен күйеу баласы Буханмен бірге қаза тапты. Дуглас өзінің ұлы сэр Джеймс Дугласпен бірге Турс соборының хорында жерленді.

Неке және балалылық

1390 жылы ол Леди Маргаретке (1451 ж. қайтыс болды) үйленді, ол Джон Стюарттың үлкен қызы, Каррик графы, кейіннен король Роберт III болды. Олардың балалары: Арчибальд Дуглас, Дугластың 5-ші графы және Вигтон (13901439), граф атағын иеленген. Елизавета (ж. 1451 жылы қайтыс болған), ол бірінші рет Бухан графы Джон Стюартқа, екінші рет Мар графы Александр Стюарттың ұлы Томасқа және үшінші рет Кейтнесс графының 1-ші графы Уильям Синклерге (1480) үйленген. Уильям Дуглас (1401 жылы туылған) Сэр Джеймс Дуглас (17 тамыз 1424 жылы қайтыс болған) Мэри Дуглас, Партоннан келген Сэр Саймон Глендиннингке үйленген. Олардың қызы Джанет Гилберт Гриерсонға тұрмысқа шықты.

Дуглас әдебиетте

4-ші Дуглас графты Уильям Шекспирдің "Генрих IV" романында 1-бөлімде, Гомильдондағы жеңілістен бастап Шрусбери шайқасынан кейін босатылғанға дейін бейнелейді. Дуглас сонымен қатар Эдит Паргеттердің 1972 жылғы "Шрусберидің қанды өрісі" романында Хомильдондағы жеңілістен бастап, шабуылға дейін шабуылға қатысқаннан бастап, көтерілісшілер жағында Шрусбериде болғаннан бастап кейіпкер ретінде пайда болады.