Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландтық салт атты және Шотландияның Бірінші Тәуелсіздік соғысының жетекші тұлғасы
Scottish knight and leading figure in the First War of Scottish Independence
Сэр Уильям Уоллес (Uilleam Uallas,; Norman French: William le Waleys; шамамен 1270 – 23 тамыз 1305) – Шотландияның Бірінші Тәуелсіздік соғысы кезіндегі бас көшбасшыларының бірі болған шотландтық салт атты. Эндрю Мореймен бірге Уоллес 1297 жылдың қыркүйегінде Стирлинг көпірі шайқасында ағылшын әскерін жеңіске жеткізді. Ол Шотландияның қорғаушысы (Guardian) болып тағайындалды және 1298 жылдың шілдесінде Фолкирк шайқасында жеңілгенге дейін қызмет етті. 1305 жылдың тамызында Уоллес Глазгоның жанындағы Робройстон ауданында қолға түсіріліп, Англия королі Эдуард І-ге тапсырылды, ол оны жоғары сатқындық және ағылшын азаматтарына қарсы қылмыстар жасағаны үшін дарға асып, денесін төрт бөлікке бөлді. Өлімінен кейін Уоллес өз Отанынан тыс жерлерде де аңызға айналды. Ол Блайд Гарридің 15 ғасырдағы "Уоллес" атты эпикалық поэмасының басты кейіпкері, Джейн Портер мен сэр Уолтер Скотттың әдеби туындыларының нысаны, сондай-ақ "Оскар" сыйлығын жеңіп алған "Батыр жүрек" фильмінің тақырыбы болып табылады.
Sir William Wallace (Uilleam Uallas, ; Norman French: William le Waleys; c. 127023 August 1305) was a Scottish knight who became one of the main leaders during the First War of Scottish Independence. Along with Andrew Moray, Wallace defeated an English army at the Battle of Stirling Bridge in September 1297. He was appointed Guardian of Scotland and served until his defeat at the Battle of Falkirk in July 1298. In August 1305, Wallace was captured in Robroyston, near Glasgow, and handed over to King Edward I of England, who had him hanged, drawn and quartered for high treason and crimes against English civilians. Since his death, Wallace has obtained a legendary status beyond his homeland. He is the protagonist of Blind Harry's 15th century epic poem The Wallace and the subject of literary works by Jane Porter and Sir Walter Scott, and of the Academy Award winning film Braveheart.
Өмірбаян
Уильям Уоллес төменгі дворяндықтың мүшесі болды, бірақ оның отбасы тарихы немесе тіпті оның ата-анасы туралы көп мәлімет белгілі емес. 1297 жылы Любек қаласына жіберілген хаттан табылған Уильямның мөрінде оның әкесінің аты Алан Уоллес деп көрсетілген. Бұл Алан Уоллес 1296 жылғы «Рагман Роллз» тізімінде Айрширдегі патшаның жерін жалға алған адам ретінде тіркелген болуы мүмкін, бірақ оны растайтын қосымша мәлімет жоқ. Кейбір деректер бойынша, бұл Алан Айрширдегі Килмарнокқа жақын орналасқан Эльерслиді иеленген, егер осы ақпарат дұрыс болса, онда бұл уезд Уильямның туған жері болуы мүмкін, бірақ 13-шы ғасырдың ортасында Уоллестер осы уездті иеленгені туралы жазбалар жоқ. 15-шы ғасырдың соңындағы «Көре алмайтын Гарри» поэмасында Уильямның әкесі Ренфруширдегі Эльдерслидің сері Малкольм екені айтылады, бұл да Уильямның туған жері туралы болжамдарға орын берді. Оны осы екі жермен байланыстыратын заманауи дәлелдер жоқ, бірақ екі аймақтың да Уоллес отбасымен байланысы бар. Мұрағаттарда отбасының ертедегі мүшелері Рикартон, Тарболтон, Кайлдегі Аушнкруйв және Шығыс Лотиандағы Стентон сияқты жерлерде иелік еткені көрсетілген. Олар Шотландияның 5-ші жоғары басқарушысы Джеймс Стюарттың вассалдары болды, өйткені олардың жерлері оның билігінде болды. Уоллестің ағалары Малколм мен Джон басқа дереккөздерден белгілі, бірақ Джонның Уильяммен туыстығын растайтын нақты мәліметтер жоқ. Уоллес тегінің шығу тегі және оның Шотландияның оңтүстік-батысымен байланысы да әлі анық емес, тек есімнің көне ағылшын тілінен алынғандығы белгілі. «Уэльс» немесе «шет елден келген» деген мағына беретін «wylisc» ( «wullish» деп айтылады) сөзінен шыққан болуы мүмкін. Клайд аймағындағы барлық Уоллестер Уэльстен келген ортағасырлық иммигранттар болған болуы мүмкін, бірақ бұл термин Кембрик тілінде сөйлейтін Стратклайд корольдігіне де қатысты қолданылғандықтан, тегі осы тілге байланысты «Уэльстік» саналған адамдарға қатысты болуы да мүмкін.
William Wallace was a member of the lesser nobility, but little is definitely known of his family history or even his parentage. William's own seal, found on a letter sent to the Hanse city of Lübeck in 1297, gives his father's name as Alan Wallace. This Alan Wallace may be the same as the one listed in the 1296 Ragman Rolls as a crown tenant in Ayrshire, but there is no additional confirmation. Others have speculated this Alan held Ellerslie, near Kilmarnock, Ayrshire, and if true, the estate could be a possible birthplace for William, though there is no record of Wallaces holding the estate in the mid 13th century. Blind Harry's late 15th century poem offers an alternate father for William, a Sir Malcolm of Elderslie, in Renfrewshire, and has similarly given rise to a possible birthplace for William. There is no contemporary evidence linking him with either location, although both areas had connections with the wider Wallace family. Records show early members of the family as holding estates at Riccarton, Tarbolton, Auchincruive in Kyle and Stenton in East Lothian. They were vassals of James Stewart, 5th High Steward of Scotland as their lands fell within his territory. It has been claimed that Wallace's brothers Malcolm and John are known from other sources, but there is a lack of verifiable evidence for John's relationship with William. The origins of the Wallace surname and its association with southwest Scotland are also far from certain, other than the name's being derived from the Old English wylisc (pronounced "wullish"), meaning "foreigner" or "Welshman". It is possible that all the Wallaces in the Clyde area were medieval immigrants from Wales, but, as the term was also used for the Cumbric speaking Strathclyde kingdom of the Celtic Britons, it seems equally likely that the surname refers to people who were seen as being "Welsh" due to their Cumbric language.
Шотландиядағы саяси дағдарыс
Уоллес өскен кезде Шотландияны Александр III патша биледі. Оның тұсында бейбітшілік пен экономикалық тұрақтылық орнаған еді. Бірақ 1286 жылдың 19 наурызында Александр аттан құлап қайтыс болды. Мұрагер ретінде Александрдың немересі, Норвегия ханшайымы Маргарет таққа отырды. Ол әлі бала болғандықтан және Норвегияда болғандықтан, шотланд лордтары қамқорлар үкіметін құрды. Маргарет Шотландияға жол жүріп ауырып, 1290 жылдың қыркүйек айының соңында Оркней аралдарында көз жұмды. Мұрагердің болмауы «Ұлы дау» деп аталатын кезеңге алып келді, онда таққа талас етуші он үш адам болды. Ең сенімді үміткерлер – Джон Баллиол мен Роберт Брюс, болашақ Роберт Брюс патшаның әдесі болды. Шотландияда азамат соғысы басталу қаупі туғандықтан, шотланд ақсүйектері Англия королі Эдуард I-ді төрелік етуге шақырды. Бірақ процесс басталғанға дейін ол барлық үміткерлер өзін Шотландияның жоғары лорды деп мойындауын талап етті. 1292 жылдың қараша айының басында Бервик-апон-Твидте өткен үлкен феодалдық сотта Джон Баллиолдың заң бойынша ең күшті талабы бар екеніне үкім шығарылды, себебі ол генеалогиялық ереженің ең үлкен өкілі болды, тіпті туыстық байланыс жағынан жақын болмаса да. Эдуард Джонның билігін әлсірету үшін қадамдар жасады, Шотландияны феодалдық тәуелді мемлекет деп қарастырды, өзіне құрмет көрсетуді және Францияға қарсы соғыста әскери көмек беруді талап етті, тіпті король Джон Баллиолды ағылшын сотының алдына жалпы талапкер ретінде шақырды. Шотландтар ұзақ уақыттан бергі компромиске ұшыраған патшаларынан шаршады, ал елдің жетекші адамдары істің бағытын оның қолынан алып, 1295 жылдың шілдесінде Стирлингте Он Екі кеңесшіні тағайындады – іс жүзінде, қамқорлардың жаңа тобын. Олар Франциямен өзара көмек туралы келісім жасасты, кейін «Ескі Одақ» деп аталды. Шотландияның Франциямен жасаған келісіміне жауап ретінде Эдуард I шабуыл жасап, Бервик-апон-Твидті басып алды және Шотландияның тәуелсіздік соғысын бастады. Шотланд әскері Дунбарда жеңілді, ал ағылшындар 1296 жылдың 27 сәуірінде Дунбар қамалын басып алды. Эдуард Джонды тақтан басқазуға мәжбүр етті, ол 1296 жылдың 10 шілдесінде Монтроз маңындағы Стракатрода жасады. Сол жерде Шотландияның гербы Джонның сырт киімінен ресми түрде жыртылып, оған «Бос Пальто» деген есім берілді. Шілде айына қарай Эдуард өзінің офицерлеріне 1800-ге жуық шотланд ақсүйектерінен (олардың көп бөлігі сол кезде соғыс тұтқындары болған) ресми құрмет алуды бұйырды.
When Wallace was growing up, King Alexander III ruled Scotland. His reign had seen a period of peace and economic stability. On 19 March 1286, however, Alexander died after falling from his horse. The heir to the throne was Alexander's granddaughter, Margaret, Maid of Norway. As she was still a child and in Norway, the Scottish lords set up a government of guardians. Margaret fell ill on the voyage to Scotland and died in Orkney in late September 1290. The lack of a clear heir led to a period known as the "Great Cause", with a total of thirteen contenders laying claim to the throne. The most credible claims were John Balliol and Robert Bruce, grandfather of the future king Robert the Bruce. With Scotland threatening to descend into civil war, King Edward I of England was invited in by the Scottish nobility to arbitrate. Before the process could begin, he insisted that all of the contenders recognise him as Lord Paramount of Scotland. In early November 1292, at a great feudal court held in the castle at Berwick upon Tweed, judgment was given in favour of John Balliol having the strongest claim in law based on being senior in genealogical primogeniture even though not in proximity of blood. Edward proceeded to take steps to progressively undermine John's authority, treating Scotland as a feudal vassal state, demanding homage be paid towards himself and military support in his war against France—even summoning King John Balliol to stand before the English court as a common plaintiff. The Scots soon tired of their deeply compromised king, and the direction of affairs was allegedly taken out of his hands by the leading men of the kingdom, who appointed a Council of Twelve—in practice, a new panel of Guardians—at Stirling in July 1295. They went on to conclude a treaty of mutual assistance with France—known in later years as the Auld Alliance. In retaliation for Scotland's treaty with France, Edward I invaded, storming Berwick upon Tweed and commencing the Wars of Scottish Independence. The Scots were defeated at Dunbar and the English took Dunbar Castle on 27 April 1296. Edward forced John to abdicate, which he did at Stracathro near Montrose on 10 July 1296. Here the arms of Scotland were formally torn from John's surcoat, giving him the abiding name of "Toom Tabard" (empty coat). By July, Edward had instructed his officers to receive formal homage from some 1,800 Scottish nobles (many of the rest being prisoners of war at that time).
Тәуелсіздік соғыстарына дейінгі үнсіз жылдар
Кейбір тарихшылар Уоллес 1297 жылы сәтті әскери науқанға жетекшілік ету үшін бұрын әскери тәжірибе жинаған болуы керек деп санайды. Англияның Эдуард I-нің Уэльстегі соғыстары сияқты науқандар жер иелерінің кіші ұлдарына жалдамалы әскерге қатысуға жақсы мүмкіндік берген. Уоллестің жеке мөрінде садақшының белгісі бейнеленген, сондықтан ол Эдуардтың әскерінде садақшы ретінде күрескен болуы мүмкін. Уолтер Бауэрдің 15 ғасырдың ортасында жазылған "Scotichronicon" еңбегінде Уоллес "ұзын денелі, алып дене бітімімен, кең жамбаспен, күшті қол-аяқтарымен, барлық мүшелері өте мықты және берік адам" деп сипатталған. 15 ғасырдың соңындағы Блайнд Гарридің "Уоллас" поэмасында Уолластың бойы жеті футқа жетеді деп айтылған.
Some historians believe Wallace must have had some earlier military experience in order to lead a successful military campaign in 1297. Campaigns like Edward I of England's wars in Wales might have provided a good opportunity for a younger son of a landholder to become a mercenary soldier. Wallace's personal seal bears the archer's insignia, so he may have fought as an archer in Edward's army. Walter Bower's mid 15th century Scotichronicon, states that Wallace was "a tall man with the body of a giant with lengthy flanks broad in the hips, with strong arms and legs with all his limbs very strong and firm". Blind Harry's late 15th century poem The Wallace, asserts Wallace reached seven feet.
Көтерілістің басталуы
Уоллес жасаған алғашқы белгілі ісі 1297 жылдың мамыр айында Ланарк ағылшын жоғары шерифі Уильям де Хеселригті өлтіруі болды. Одан кейін ол Дуглас лорды Уильям Хардиге қосылып, Сконға шабуыл жасады. Бұл Шотландияда болған көптеген көтерілістердің бірі еді, оның ішінде бірнеше шотланд дворяндарының және солтүстіктегі Эндрю Морейдің көтерілістері де бар. Шілдеде Ирвинде дворяндардың ағылшыздарға бағынуы көтеріліске ауыр соққы болды. Уоллес пен Морей бұл оқиғаға қатыспады және өздерінің көтерілістерін жалғастырды. Уоллес Эттрик орманды шабуылдар жасау үшін база ретінде пайдаланып, Анкрумдағы Уишарт сарайына шабуыл жасады. Уоллес пен Морей күштерін біріктіріп, қыркүйек айының басында Дунди қамалында кездескен болуы мүмкін.
The first act definitely known to have been carried out by Wallace was his killing of William de Heselrig, the English High Sheriff of Lanark, in May 1297. He then joined with William the Hardy, Lord of Douglas, and they carried out the raid of Scone. This was one of several rebellions taking place across Scotland, including those of several Scottish nobles and Andrew Moray in the north. The uprising suffered a blow when the nobles submitted to the English at Irvine in July. Wallace and Moray were not involved and continued their rebellions. Wallace used the Ettrick Forest as a base for raiding and attacked Wishart's palace at Ancrum. Wallace and Moray met and joined their forces, possibly at the siege of Dundee in early September.
Стирлинг көпірінің шайқасы
1297 жылдың 11 қыркүйегінде Уоллес пен Эндрю Морейдің бірлескен басшылығымен әскер Стирлинг көпірі шайқасында жеңіске жетті. Шотландия әскері сандық артықшылығы бар ағылшын әскерін талқан етті. Джон де Варенн, Суррейдің 6-шы графының 3000 атты және 8000-нан 10000-ға дейін жаяу әскері өзеннің солтүстік жағына өту кезінде күйреуге ұшырады. Көпірдің тарлығы сарбаздардың көптеген бөлігінің бір уақытта өтуіне кедерілді (мүмкін, үш адам ғана қатарласып өте алды), сондықтан ағылшын сарбаздары көпірден өтіп бара жатқанда, шотландтар олардың жартысы өткенше күтіп тұрып, мүмкіндігінше жылдам ағылшындарды жойды. Бірінші жаяу әскер жіберілді, одан кейін ауыр атты әскер. Шотландтардың шильтрон құралымдары жаяу әскерді алға жылжып келе жатқан атты әскерге кері қайтаруға мәжбүр етті. Уоллестің бірі капитандық еткен шешуші шабуыл ағылшын сарбаздарының бір бөлігін шегінуге мәжбүр етті, ал қалғандары алға жылжуға тырысты. Көпірдің салмағына шыдамауынан құлап, көптеген ағылшын сарбаздары суға батып қайтыс болды. Осылайша шотландтар маңызды жеңіске жетіп, әскерлерінің рухын көтерді. Шотландиядағы Эдуардтың қазынашысы Хью де Крессингхем шайқаста қаза тапты және оның денесінен терісі сыпырылып алынып, жеңістің нышаны ретінде кішкентай бөліктерге бөлінді деген қауесет тарады. Ланеркост жылнамасында Уоллес "Крессингхемнің терісінен басынан өкшесіне дейін кең жолақ алып, одан белдігін жасады" деп жазылған. Шайқастан кейін Морей мен Уоллес король Джон Баллиолдың атынан Шотландия Корольдігінің қорғаушысы атағын алды. Морей 1297 жылдың соңында шайқаста алған жарақатынан көз жұмды. Бұл Кэррик, Стратерн немесе Леннокс графтарының бірі арқылы іске асырылды.
On 11 September 1297, an army jointly led by Wallace and Andrew Moray won the Battle of Stirling Bridge. Although vastly outnumbered, the Scottish army routed the English army. John de Warenne, 6th Earl of Surrey's feudal army of 3,000 cavalry and 8,000 to 10,000 infantry met disaster as they crossed over to the north side of the river. The narrowness of the bridge prevented many soldiers from crossing together (possibly as few as three men abreast), so, while the English soldiers crossed, the Scots held back until half of them had passed and then killed the English as quickly as they could cross. The infantry were sent on first, followed by heavy cavalry. The Scots' schiltron formations forced the infantry back into the advancing cavalry. A pivotal charge, led by one of Wallace's captains, caused some of the English soldiers to retreat as others pushed forward, and under the overwhelming weight, the bridge collapsed, and many English soldiers drowned. Thus, the Scots won a significant victory, boosting the confidence of their army. Hugh de Cressingham, Edward's treasurer in Scotland, died in the fighting and it is reputed that his body was subsequently flayed, and the skin cut into small pieces as tokens of the victory. The Lanercost Chronicle records that Wallace had "a broad strip [of Cressingham's skin] taken from the head to the heel, to make therewith a baldrick for his sword". After the battle, Moray and Wallace assumed the title of Guardians of the Kingdom of Scotland on behalf of King John Balliol. Moray died of wounds suffered on the battlefield sometime in late 1297. This would have been carried out by one of three Scottish earls—Carrick, Strathearn or Lennox.
Фолкирк шайқасы
1298 жылдың сәуір айында Эдуард Шотландияға екінші шабуыл жасауға бұйрық берді. Шабуылға дейін екі күн ішінде 25 781 жаяу әскерге жалақы төленді. Олардың жартысынан астамы – уэльстіктер еді. Атты әскердің қатысқандығы туралы нақты мәліметтер жоқ, бірақ Эдуардтың шамамен 1500 жылқысы болған деп есептеуге болады. Олар Лотианды тонап, бірнеше қамалдарды қайтарып алды, бірақ Уильям Уоллесті шайқасқа шығаруға қол жеткізбеді. Шотландтар ағылшын армиясын тымыршақтап, Эдуардты жабдықтар мен ақша жетіспеуіне байланысты кері шегінуге мәжбүр етуге тырысты, сол кезде шотландтар оның кері жолын қиындатар еді. Ағылшын жабдықтаушыларының экспедицияға дайындықсыздығы салдарынан мораль мен азық-түлік азайды, ал Эдуардтың әскері ішіндегі бүлік атты әскермен басып жаныштырылды. Шілде айында Эдинбургке жабдықтар әкелуді жоспарлап жатқанда, Эдуард шотландтардың Фолкиркке орналасқандығын білді және оларды ұзақ күткен шайқасқа қатыстыру үшін дереу қимылға көшті. Уоллес өзінің найзагерлерін төрт «шилтрон» – дөңгелек, қорғанысқа бағытталған тікенді құрылымдарға орналастырды, олар айналасы ағаш қазықтармен қоршалған және жаяу әскердің қатарын сақтау үшін арқандармен байланыстырылған болуы мүмкін. Алайда, ағылшындар уэльстік ұзын садақшыларды пайдаланып, тактикалық басымдыққа ие болды. Ағылшындар атты әскермен шабуылға шығып, шотландтық садақшыларды қашып кетірді. Шотландтық атты әскер де ағылшынның ауыр атты әскеріне қарағанда нашар болғандықтан, шегінді. Эдуардтың әскері әлі де шотландтық «шилтрон»дарға шабуыл жасады, олар ағылшын атты әскеріне елеулі шығын келтіре алды. Найзагерлерге бұрандалар, жебелер мен тастарды лақтыру шайқастың шешуші факторы болды ма, әлі белгісіз, бірақ Эдуардтың садақшыларының жебелері ықпалды болған сыяқты. Көп ұзамай «шилтрон»дарда жарықтар пайда болды, ағылшындар оларды пайдаланып, қалған қарсылықты жеңді. Шотландтар көптеген адамдарды жоғалтты, оның ішінде Джон де Грэм де болды. Уоллес қашып құтылды, бірақ оның әскери беделі күрт төмендеді. Бұл Уоллестің Римге саяхаттауға ниеттенгенін көрсетеді, бірақ ол солай жасады ма, жоқ па, белгісіз. Шотланд көшбасшыларының кездесуінде ағылшын тыңшысы Уоллестің Францияда екенін хабарлады. 1304 жылы Уоллес Шотландияға оралып, Хаппрю мен Эрнсайдтағы шайқастарға қатысты. Уоллестің қолынан Норвегияның Хакон V, Францияның Филипп IV және Джон Балиольден, сондай-ақ басқа да құжаттардан алынған қауіпсіз өту туралы хаттар табылды және Джон де Сегре оларды Эдуардқа жеткізді. Уоллес Лондонға жеткізіліп, Вестминстер залына әкелінді. Онда ол мемлекетке қарсы сатқындықпен айыпталды, ал өзінің қорғаныс сөзінде басқа шотланд көшбасшыларынан өзгеше, ол Эдуардқа адалдық ант бермегенін мәлімдеді. Ол сонымен қатар соғыс кезінде бейбіт тұрғындарға жасаған қатыгездіктері үшін айыпталды, «жасы мен жынысына, монахтар мен монахшаларға қарамай» ешкімді аямады. Осы себепті сот заманауи құқық ғылымының назарын аударды, өйткені ол қазіргі соғыс қылмыстарына қудалаудың ең алғашқы мысалдарының бірі болып табылады. Бұл – қазіргі заманға дейінгі халықаралық гуманитарлық құқық мәселелерін көтерген үш сот ісінің бірі. Ол асылып, сүйреліп, төртке бөлінді – аспадан түсіріліп, тірі кезінде құрсағын жарып, ішектерін өртеді, басын кесіп, содан кейін төрт бөлікке бөлді. Уоллестің басын шайырға малып, Лондон көпірінің басына тіктеп қойды. Оның сақталған басына кейіннен оның ағасы Джонның және оның серіктері Саймон Фрейзер мен Джон Стратбогидің басдары қосылды. 1869 жылы Уоллес ескерткіші Стирлинг көпіріндегі жеңісі орнына жақын жерде орнатылды. Уоллеске тиесілі деп есептелетін Уоллес қылышы, бірақ оның кейбір бөліктері кем дегенде 160 жылдан кейін жасалған, көп жылдар бойы Думбартон қамалында сақталды және қазір Уоллес ескерткішінде қойылған.
In April 1298, Edward ordered a second invasion of Scotland. Two days prior to the battle 25,781 foot soldiers were paid. More than half of them would have been Welsh. There are no clear cut sources for the presence of cavalry, but it is safe to assume that Edward had roughly 1,500 horse under his command. They plundered Lothian and regained some castles, but failed to bring William Wallace to combat; the Scots shadowed the English army, intending to avoid battle until shortages of supplies and money forced Edward to withdraw, at which point the Scots would harass his retreat. The English quartermasters' failure to prepare for the expedition left morale and food supplies low, and a resulting riot within Edward's own army had to be put down by his cavalry. In July, while planning a return to Edinburgh for supplies, Edward received intelligence that the Scots were encamped nearby at Falkirk, and he moved quickly to engage them in the pitched battle he had long hoped for. Wallace arranged his spearmen in four schiltrons—circular, defensive hedgehog formations, probably surrounded by wooden stakes connected with ropes, to keep the infantry in formation. The English, however, employed Welsh longbowmen, who swung tactical superiority in their favour. The English proceeded to attack with cavalry and put the Scottish archers to flight. The Scottish cavalry withdrew as well, due to its inferiority to the English heavy horses. Edward's men began to attack the schiltrons, which were still able to inflict heavy casualties on the English cavalry. It remains unclear whether the infantry shooting bolts, arrows and stones at the spearmen proved the deciding factor, although it is very likely that it was the arrows of Edward's bowmen. Gaps in the schiltrons soon appeared, and the English exploited these to crush the remaining resistance. The Scots lost many men, including John de Graham. Wallace escaped, though his military reputation suffered badly. It also suggests that Wallace intended to travel to Rome, although it is not known if he did. There is also a report from an English spy at a meeting of Scottish leaders, where they said Wallace was in France. By 1304 Wallace was back in Scotland and involved in skirmishes at Happrew and Earnside. Letters of safe conduct from Haakon V of Norway, Philip IV of France and John Balliol, along with other documents, were found in Wallace's possession and delivered to Edward by John de Segrave. Wallace was transported to London and taken to Westminster Hall. There he was tried for treason, for which his defence was that he, unlike most of the other Scottish leaders, had never sworn allegiance to Edward. He was also charged with committing atrocities against civilians in war, "sparing neither age nor sex, monk nor nun". As a result, the trial has attracted the attention of modern legal scholarship as it is one of the earliest examples of, what would now be considered, a prosecution for war crimes. It is one of only three known pre modern trials which raised, in today's terms, issues of international humanitarian law. He was hanged, drawn and quartered—strangled by hanging, but released while he was still alive, emasculated, eviscerated (with his bowels burned before him), beheaded, then cut into four parts. Wallace's head was dipped in tar and placed on a spike atop London Bridge. His preserved head was later joined by the heads of his brother John and his compatriots Simon Fraser and John of Strathbogie. In 1869, the Wallace Monument was erected, close to the site of his victory at Stirling Bridge. The Wallace Sword, which supposedly belonged to Wallace, although some parts were made at least 160 years later, was held for many years in Dumbarton Castle and is now in the Wallace Monument.
Фильм
Уоллес өмірінің танымал суреті Мел Гибсонның режиссерлік етіп, Уоллес рөлінде ойнаған "Батыр жүрек" (1995) фильмінде бейнеленген. Фильмнің сценарийін Рендалл Уоллес жазды, түсірілімі Шотландия мен Ирландияда өтті. Фильм көптеген тарихи дәлсіздіктері үшін сыналды. "Outlaw King" (2018) фильмінде Роберт Брюс (Крис Пайн), Уоллестің кесілген денесін көпшілікке көрсетуден туындаған көтерілісті көргеннен кейін ағылшындарға қарсы бүлік жоспарлауға итермеленеді.
A popular depiction of Wallace's life is presented in the film Braveheart (1995), directed by and starring Mel Gibson as Wallace, written by Randall Wallace, and filmed in Scotland and Ireland. The film was criticised for many historical inaccuracies. In the film Outlaw King (2018), Robert the Bruce (Chris Pine) is prompted to plan a revolt against the English after observing rioting induced by the public display of the quartered body of Wallace.
Ойын
Уоллес – Age of Empires II нақты уақыт стратегиялық ойынындағы оқулық кампаниясының басты кейіпкері және өкілі.
Wallace is the subject and protagonist of the tutorial campaign in realtime strategy game Age of Empires II.
Сүт
Бірнеше сыра Уоллес атымен аталады. Шотландияның Бридж-оф-Аллан қаласындағы сыра зауыты "Уильям Уоллес" атты шотланд элі шығарады, ал шотландтық Маклейс сыра зауыты "Уоллес" деп аталатын сыра шығарған.
A number of beers are named for Wallace. A brewery in Bridge of Allan, Scotland, makes a Scottish ale named "William Wallace", and Scottish Maclays Brewery had a beer called "Wallace".