Кіріспе

1306-1329 жылдар аралығында Шотландия королі Роберт I (1274 жылдың 11 шілдесі – 1329 жылдың 7 маусымы), Роберт Брюс (Raibeart am Brusach) деп кеңінен танылған, 1306 жылдан өліміне дейін, 1329 жылға дейін Шотландия королі болды. Оның туған жері нақты белгісіз, бірақ оның анасының графтығының орталығы болған Эйрширдегі Тернбери қамалында туған болуы мүмкін, Дюмфриссширдегі Лохмабенде немесе Эссекстегі Уриттлде туды деген болжамдарға қарамастан. Болашақ король он баланың бірі және Аннандейлдің 6-шы лорды Роберт де Брюс пен Каррик графесі Марджоридің үлкен ұлы болды. Ол анасынан Каррик графтығын, ал әкесінен Аннандейл иелігін және Дәуіт I-нің төртінші ұрпағы ретіндегі корольдік тегін мұра етті, бұл оған Шотландия тағына талап етуге мүмкіндік берді. Аннандейл иелігінен басқа, Брюстер Абердиншир және Дандиде де жерлерге ие болды, сонымен қатар Англияда (Камберленд, Дурхэм графтығы, Эссекс, Миддлсекс, Нортумберленд және Йоркшир) және Ирландиядағы Антрим графтығында кең аумақтарға иелік етті.

Балалық шақ

Оның жастық шағы туралы көп мәлімет жоқ. Ол, әдетте, Солтүстік Англия мен Оңтүстік-Шығыс Шотландияның англо-нормандық мәдениетінің және Оңтүстік-Батыс Шотландияның және Шотландияның көп бөлігінің солтүстігіндегі гелдік мәдениеттің қатысты болған ортасында өскен болуы мүмкін. Анандейл толығымен феодалдық жүйеге енген еді, ал аймақта кейіннен шотланд тіліне дамитын Солтүстік Орта ағылшын тілінің түрі қолданылды. Каррик тарихи тұрғыдан Галлоуэйдің ажырамас бөлігі болды, және Каррик графы феодализмге жеткенімен, он үшінші ғасырдың соңында Каррик қоғамы кельт және гелдік тілде сөйлейтін болды. Роберт Брюс ерте жасынан үш тілді білген болуы керек. Ол шотландтық нормандық әріптестерінің және отбасының шотландтық нормандық бөлігінің ағылшын-нормандық тілінде сөйлеуге, оқуға және мүмкін жазуға үйренген болар. Ол сондай-ақ туған жері Карриктегі және анасының отбасындағы гелдік тілде және ерте шотланд тілінде сөйлеген болар. Ол үлкен мүліктің мұрагері және дінге берілген адам болғандықтан, оған жарлықтар, діни рәсімдер мен дұға тілі болған латын тілінде жұмыс істеу білімі берілді. Бұл Роберт пен оның бауырларына заң, саясат, кітаптар, қасиеттілердің өмірі (vitae), философия, тарих және рыцарлық нұсқаулар мен романтика бойынша негізгі білім алуға мүмкіндік берді. Жас Роберт пен оның бауырларының ұстаздары, әдетте, олардың отбасының қамқорлығындағы шіркеулермен байланысы жоқ дін қызметкерлері немесе монахтар болған. Алайда, асыл жастардың өсуі кезінде, ашық ауада және маңызды оқиғалар Роберт пен оның бауырларына үлкен қызығушылық тудырған болар. Олар ата-аналарының үйінен шақырылған шеберлерге атпен жүру, қылышпен соғысу, жарыс жасау, аң аулау және, мүмкін, сарайлық мінез-құлық, соның ішінде киім, хаттама, сөйлеу, үстел әдептері, музыка және биді үйренген. Олардың кейбіреулерін он жасқа дейін әкесінің немесе әкесінің әкесінің үйінде парақ болып қызмет ете отырып үйренген болуы мүмкін. Осы жеке және басшылық дағдыларының көп бөлігі рыцарлық кодексімен байланысты болғандықтан, Роберттің басты тәрбиешісі әкесінің крест жорығынан келген беделді, тәжірибелі рыцарь болғаны сөзсіз. Бұл әкесі замандастары үшін Роберт Асыл деп, ал тарих үшін "Брюс Бәсекелесі" деп белгілі болған, болашақ патшаға үлкен әсер еткен көрінеді. Роберттің соғыстағы кейінірек көрсеткен өнері оның тактикалық және жеке жауынгерлік шеберлігін нақты көрсетеді. Барроу мен Пенман сияқты тарихшылардың айтуынша, Роберт пен Эдвард Брюс он екі жасқа толғанда еркектерге толуға рұқсат алып, толық рыцарлыққа дайындық бастағанда, олар Глостердің де Кларлары сияқты бірнеше одақтас ағылшын асыл отбасыларымен немесе тіпті ағылшын корольдік үйімен бірге тұруға жіберілген болуы мүмкін. Роберттің Эдуардтың сарайында болғаны туралы нақты дәлелдер аз болса да, 1296 жылдың 8 сәуірінде Роберт пен оның әкесі екеуі де Винчестердің бірнеше саудагерлері арқылы 60 фунт стерлингтік жеке үй қарызы үшін ағылшын канцеляриясынан қудаланды. Бұл жас Роберт Брюстің кейде корольдік орталықта тұрғанын және Эдуард I өзінің билігі кезінде жиі баратын болғанын көрсетеді. Болашақ патша Роберт Брюс 1290 жылы Норвегияның қыз патшасы Маргарет қайтыс болғанда он алты жаста еді. Осы шамада Роберт рыцарь атағын алған болуы мүмкін, және ол Брюс әулетінің мүддесі үшін саяси аренада көріне бастады.

"Ұлы іс"

1292 жылдың басында Роберттің анасы қайтыс болды. Сол жылдың қараша айында Англия королі Эдуард I, Шотландияның қорғаушылары атынан және Ұлы сот ісінен кейін, бос қалған Шотландия тажын оның атасының бірінші туысы Джон Баллиолға табыс етті. Дерлік бірден Роберт де Брюс, 5-ші Эннандейл лорды, Эннандейл лордығынан бас тартып, Шотландия тағына талап ету құқығын ұлына берді, бұл мәлімдеме 7 қарашаға дейін жатқызылды. Кезекте, ол ұлы, Роберт де Брюс, 6-шы Эннандейл лорды, Каррик графы титулын үлкен ұлы Робертке, болашақ патшаға, Брюстердің патшалыққа талап етуін сақтау үшін өткізді, ал олардың ортаңғы лорды (Роберт Брюстің әкесі) енді тек ағылшын жерлерін иеленді. Брюстердің таққа деген ұмтылысы сәтсіздікке ұшыраса да, Баллиолдардың жеңісі он сегіз жасар Роберт Брюсті жеке өзі саяси аренаға алып шықты.

Брюстің қайта топтасуы

Джон патша таққа отырғаннан кейін де Эдуард Шотландия үстінен билігін сақтап, екі патшаның арақатынасы тез нашарлады. Брюс әулеті король Джон мен оның Комин одақтастарына қарсы король Эдуардтың жағын алды. Роберт Брюс және оның әкесі Джонды билікті тартып алған деп есептеді. Шотландтардың наразылығына қарамастан, Эдуард I, Шотландияда үкім билеушілер кеңесінің шешімдеріне қатысты шағымдарды тыңдауға келісті. Тағы бір тудырған жанжал – Фиф графы Малкольмның ұлы Макдаффтың ісі болды, онда Эдуард Джонның Англия парламентіне жеке келіп, айыптауларға жауап беруін талап етті. Король Джон атынан әрекет ететін Комин кеңесі шотланд әскерін 11 наурызда Кадонлиде жиналуға шақырды. Брюс әулеті, Ангус және Марш графтары бас тартты, ал Брюс отбасы уақытша Шотландиядан кетіп, Коминдер Аннандейл мен Карриктегі олардың жерлерін тартып алып, оларды Бухан графы Джон Коминге берді. 1296 жылдың басында Роберт алғашқы әйелі Изабелла Марға үйленді, ол Мар графы Домналл I-нің қызы еді. Изабелла олардың жалғыз қызы Марджори Брюс дүниеге келгеннен кейін немесе оған жақын уақытта қайтыс болды.

Тәуелсіздік соғыстарының басталуы

Шотландия мен Англия арасындағы соғыстың алғашқы шабуылы Брюстерге тікелей бағытталды. 1296 жылдың 26 наурызында, Пасха дүйсенбісі күні, жеті шотланд графы Карлайл қаласына күтпеген шабуыл жасады. Бұл Англияға қарсы шабуыл емес, Бьюшеннің Комин графы мен олардың Брюс жауына жасаған шабуыл сияқты еді. Оның әкесі де, атасы да бір кезде қаланың губернаторлары болған. 1295 жылы Аннандейлді Коминге жоғалтқаннан кейін, ол олардың негізгі тұрғын жеріне айналды. Роберт Брюс қаланың қорғанысы туралы бірінші қолдан білген. 1315 жылы Карлайл қоршауға алынғанда, Роберт Брюс шабуылға жетекшілік ететін болды. Данбар шайқасында шотландтардың қарсыласуы толығымен жеңіліске ұшырады. Эдуард король Джонды тақтан түсіріп, Лондон мұнарасына қамады және елді басқаруға ағылшындарды тағайындады. Науқан өте сәтті болды, бірақ ағылшынның жеңісі ұзаққа соқпады. Брюстерлер Аннандейл мен Каррикке қайта ие болғанмен, 1296 жылдың тамызында Эннандейл лорды Роберт Брюс және оның ұлы, Каррик графы және болашақ король Роберт Брюс, Бервик қаласындағы 1500-нен астам шотландтармен бірге Англия королі Эдуард I-ге адалдық ант берді. Шотландияның Эдуард I-ге қарсы көтерілісі 1297 жылдың шілдесінде басталғанда, Шотландияның 5-ші жоғары басқарушысы Джеймс Стюарт, Гласгоу епискобы Роберт Вишарт, Файфтың Макдафф және жас Роберт Брюс сияқты наразы шотландтардың тобын көтеріліске бастады. Болашақ король он екіге толған еді, және көтерілісшілерге қосылғанда, ол әкесінен тәуелсіз әрекет еткен сияқты көрінеді, ол көтеріліске қатыспады және Карлайлдың қауіпсіздігі үшін Аннандейлді тағы да тастап кетті. Роберт Брюс атасының достары Вишарт пен Стюарттың ықпалына түскенін және олар оны қарсылыққа шақырған сияқты көрінеді. 1297 жылдың жазында Брюске Эдуардтың қолбасшысы Джон де Варрен, 6-шы Суррей графына (Брюс онымен туысқан) қолдау көрсетуді бұйырған жедел хаттар жіберілді, бірақ Брюс бұған бағынбай, Эдуард I-ге қарсы көтерілісті қолдауын жалғастырды. Брюстің көтеріліс тудыруда алдыңғы қатарда болғаны 1292 жылдың 23 шілдесінде Хью Крессингхемнің Эдуардқа жазған хатында көрсетілген. Онда "егер сіз Каррик графы мен Шотландияның стюардын және оның бауырын алсаңыз, сіз өз ісіңізді бітірген боларсыз" деген пікір айтылған. 7 шілдеде Брюс және оның достары Эдуардпен Ирвин капитуляциясы деп аталатын келісімге келді. Шотландиялық лордтар өз еркіне қарсы теңізден тыс жерлерде қызмет етуге міндетті емес еді және король Эдуардқа адалдық ант беру үшін олардың соңғы зорлық-зомбылықтары кешірілді. Гласго епискобы, Джеймс Стюарт және сэр Александр Линдсей Брюске кепілдік берді, ол өзінің кішкентай қызы Марджориді кепіл ретінде тапсырғанша, ол оны ешқашан тапсырмады. Эдуард Фолкирк шайқасында жеңіске жеткеннен кейін Англияға оралғанда, Брюстің иеліктері Эдуард өзінің ізбасарларына тағайындаған лордтар мен жерлерден алынып тасталды. Мұның себебі белгісіз, бірақ Фордун Роберттің Фолкиркте Эдуард үшін күрескенін, оған Дарем, Аннандейл және Каррик епискобы Антони Бек басшылық еткенін жазған. Бұл қатысу даулы, өйткені ағылшын армиясындағы дворяндардың тізімінде Брюс жоқ, ал 19 ғасырдың екі антиквары Александр Мурисон мен Джордж Чалмерс Брюстің қатыспағанын және келесі айда Аннандейлге шабуыл жасап, Айр қаласын өртеп жіберуге шешім қабылдағанын мәлімдеді.

Қорғаушы

Уильям Уоллес Фалькирк шайқасында жеңілгеннен кейін Шотландияның қорғаушысы лауазымынан қанағаттанды. Оның орнын Роберт Брюс пен Джон Комин бірлескен қорғаушылар ретінде басты, бірақ олар жеке дауларын шеше алмады. Комин, король Джонның туысы және қолдаушысы болғандықтан, сондай-ақ Шотландия тағына үміткер болғандықтан, Брюстің жауы болды. 1299 жылы Сент-Эндрюс епископы Уильям Ламбертон Брюс пен Комин арасында тәртіп сақтау үшін үшінші бейтарап қорғаушы болып тағайындалды. Келесі жылы Брюс бірлескен қорғаушы лауазымынан бас тартып, оның орнына Ангус графы сэр Гилберт де Умфравилль тағайындалды. 1301 жылдың мамырында Умфравилль, Комин және Ламбертон да бірлескен қорғаушылар ретінде отставкаға шықты және олардың орнына сэр Джон де Сульс жалғыз қорғаушы болып тағайындалды. Сульс негізінен Брюс немесе Комин лагеріне жатпағандықтан және патриот болғандықтан тағайындалды. Ол белсенді қорғаушы болды және король Джонды Шотландия тағына қайтаруға тырысты. 1301 жылдың шілдесінде король Эдуард I Шотландияға алтыншы жорығын бастады. Ол Ботвелл және Тернберри қамалдарына ие болса да, шотландтардың күресу қабілетіне көп зиян келтірмеді және 1302 жылдың қаңтарында тоғыз айлық бітімге келісті. Осы кезде Роберт Брюс және басқа да ақсүйектер Эдуардқа мойынсұнды, тіпті ол бұрын шотландтардың жағында болғанмен. Джон Баллиолдың Шотландия тағына қайта оралуы мүмкін деген қауесет тарады. Сульс, оны Джон тағайындағандықтан, оның қайтып оралуын қолдады, сондай-ақ көптеген басқа ақсүйектер де қолдады. Бірақ бұл тек қана қауесет болды және одан ештеңе шықпады. 1302 жылдың наурызында Брюс Мелроуз аббаттығындағы монахтарға хат жолдап, ұлттық шақыру болмаған кезде монахтардың шаруаларын әскерге шақырғаны үшін кешірім сұрады. Брюс енді монахтарды тек "барлық елдің ортақ әскеріне" ұлттық қорғаныс үшін ғана қызмет етуге талап ететінін уәделеді. Брюс сол жылы екінші әйелі, Эссекс графтығындағы Челмсфордтың жанындағы Риттлде Ричард де Бургтың қызы, 2-ші граф Ольстердің қызы Элизабет де Бургқа үйленді. Элизабет сол кезде 13 жаста, ал Брюс 28 жаста болды. Элизабеттен төрт баласы болды: Давид II, Джон (бала кезінде қайтыс болды), Матильда (Томас Исаакқа үйленді және 1353 жылдың 20 шілдесінде Абердинде қайтыс болды) және Маргарет (1345 жылы Уильям де Моравияға, Сазерлендтің 5-ші графына үйленді). 1303 жылы Эдуард қайтадан басып кірді, Эдинбургке жетіп, содан кейін Пертке беттеді. Эдуард шілдеге дейін Пертте болды, содан кейін Дунди, Бречин және Монтроуз арқылы Абердинге жол тартты, ол тамызда келді. Содан ол Морей арқылы Баденохқа дейін жүріп, оңтүстікке Данфермлинге қайта оралды. Ел енді бағынышқа түскендіктен, ақпан айында 1304 жылы Уильям Уоллестен басқа барлық шотланд басшылары Эдуардқа мойынсұнды. Джон Комин, қазір қайтадан қорғаушы болған, Эдуардқа мойынсұнды. Шотландияның заңдары мен бостандықтары Александр III заманында болғандай сақталды, ал өзгерту қажет болған жағдайда король Эдуардтың келісімімен және шотланд ақсүйектерінің кеңесімен жасалатын болды. 1304 жылдың 11 маусымында Брюс пен Уильям Ламбертон "барлық адамдарға қарсы достық пен одақтастық" деп, бір-біріне міндеттеме беретін келісім жасады. Егер біреу осы құпия келісімді бұзса, екіншісіне он мың фунт төлейді. Бұл келісім екі жақтың да ағылшындарға бағынғандарына қарамастан, олардың патриотизмінің белгісі ретінде қарастырылды. Ақсүйектер мен қала тұрғындары құрметпен қарсы алынды және Шотландияны басқару ережелерін белгілеу үшін ағылшын парламентімен бірге келесі жылы кездесетін адамдарды сайлау үшін парламент шақырылды. Эдуардтың немере інісі Ричмонд графы Шотландияның бағынышты үкіметінің басшысы болып тағайындалды. Осы оқиғалар болып жатқанда, Уильям Уоллес ақыры Глазгоның жанында тұтқындалды және 1305 жылдың 23 тамызында Лондонда асылып, сүйреліп, төртке бөлінді. 1305 жылдың қыркүйегінде Эдуард Роберт Брюске Килдруммидегі қамалын "өзі жауап беруге дайын болатын адамның күзетіне" беруді бұйырды, бұл король Эдуардтың Робертке толық сенбегенін және оның артында жоспар құрып жатқанын күдіктенгенін көрсетеді. Алайда, осындай сөз Эдуард пен оның серігі және өмір бойы досы Эймер де Валенс арасындағы келісімде де кездеседі. Эдуардтың сенімсіздігінің тағы бір белгісі 1305 жылдың 10 қазанында Эдуард Брюске алты ай бұрын берген сэр Гилберт де Умфравилльдің жерлерін қайтарып алды. Роберт Брюс, Каррик графы, қазір Аннандейлдің 7-ші лорды, Шотландияда үлкен иеліктер мен мүлікке ие болды, сондай-ақ Англияда барондық және шағын мүліктерге және Шотландия тағына күшті үміткерлікке ие болды.

Джон Коминнің өлтірілуі

Брюс, бүкіл отбасысы сияқты, таққа құқы бар екеніне толық сенімді болды. Оның амбициясын Джон Балиолды қолдаған Джон Комин кедергіледі. Комин Шотландиядағы ең қуатты ақсүйек болды және Шотландия мен Англияның көптеген басқа да қуатты ақсүйектерімен туыс болды, оның ішінде Букан, Мар, Росс, Файф, Ангус, Дунбар және Стратхерн графтықтарын иеленгендер; Килбрайд, Киркинтиллох, Лензи, Бедрул және Скрасбург лордтықтары; Банф, Дингуолл, Вигтаун және Абердиндегі шарипаттар. Әкесінің жағынан Дональд III-тен, ал анасының жағынан Давид I-ден тарағандықтан, ол шотланд тағына да талап етіп, күшті дәулетке ие болды. Комин Джон Балиолдың жүйесі болды. Барбур мен Фордунның айтуынша, 1305 жылдың тамыз айының соңында, жасырын келісімде Комин, егер Брюстің басшылығымен көтеріліс болған жағдайда, Брюстің Шотландиядағы жерлерін алғаннан кейін, Шотландия тағына деген құқығынан бас тартуға келісті. Коминмен жасалған келісімнің мән-жайлары дұрыс па, жоқ па, король Эдуард Брюсті Англия сарайында болғанда тұтқындауға тырысты. Ральф де Монтермер Эдуардтың ниеті туралы біліп, Брюске он екі пенни және бір жұп шпор жіберіп, ескертті. Брюс хабарды түсініп, бір шақырушысымен бірге түнде Англия сарайынан қашып кетті. Олар Шотландияға асықты. Брюс Коминды бас құрбандық алтарының алдында пышақтады. Scotichronicon мәлімдегендей, Комин шабуылдан аман қалды және емделіп жатыр деген хабарды естігенде, Брюстің екі серігі, Роджер де Киркпатрик ("Мен оны міндетті етемін" деп айтқан) және Джон Линдсей, шіркеуге қайта кіріп, Брюстің бастаған ісін аяқтады. Бірақ Барбур мұндай оқиғаны баяндамайды. Шамамен 1307 жылы жазылған "Flores Historiarum" еңбегінде Брюс пен Комин арасында дау болғандығы, Брюс қылышын тартып, Коминнің басына соққандығы айтылады. Содан кейін Брюстің қолдаушылары жүгіріп келіп, Коминды қылыштарымен қағып өлтірді. Брюс Шотландия тәжін тағына құқығын жариялады және Шотландияның тәуелсіздігі үшін күшпен күресін бастады. Брюс және оның серіктері Дамфрис қамалына шабуыл жасады, онда ағылшын гарнизоны қарсылықсыз берілді. Брюс Дамфриснен Глазгоға асықты, онда оның досы және қолдаушысы епископ Роберт Вишарт оған кешірім берді және содан кейін елдің дін қызметкерлерін Брюске жиналуға шақырды. Дегенмен, осы қылмысы үшін Брюс айыпталды.

Роберт Брюстің соғысы

Комьн Думфристе қаза тапқаннан кейін алты апта өткен соң, Брюс 1306 жылғы 25 наурыздағы құрма жексенбісінде Перт маңындағы Сконеде епископ Уильям де Ламбертон тарапынан Шотландия королі деп жарияланды. Роберт Вишарт ағылшындардан жасырып сақтаған патшалық киімдер мен маталар епископпен әкелініп, корольге кигізілді. Оған Морей және Глазго епископтары, Атолл, Ментейт, Леннокс және Мар графтары қатысты. Шотландия патшаларының ұлы туы Брюстің тағына тігілді. Буханның 3-ші графының әйелі, Джон Коминнің туысы Изабелла, келесі күні коронацияға келді. Ол өзінің отбасының, Файф графы Макдаффтың, ағасы Доннад IV үшін шотланд патшасын таққа отырғызу құқығын талап етті. Осылайша екінші рет таққа отырғызу рәсімі өтті және Роберт Брюс, Кэррик графы, Аннандейл лорды, Шотландия королінің басына тақ кигізілді. 1306 жылы Эдуард I тағы да солтүстікке аттанды. Жолда ол Брюстің және оның жақтастарының шотланд жерлерін өзінің жақтастарына берді және Брюсті қауымнан шығару туралы жарлық жариялады. Маусым айында Брюс Метвен шайқасында жеңілді. Оның әйелі, қыздары және партияның басқа әйелдері тамыз айында Брюстің ағасы Нил Брюс пен Атолл графының қорғауымен Килдруммиге жіберілді. Брюс өзінің ең адал серіктерімен, соның ішінде сэр Джеймс Дуглас пен Гилберт Хей, Брюстің ағалары Томас, Александр және Эдвард, сондай-ақ сэр Нил Кэмпбелл және Леннокс графымен бірге қашып кетті. Брюс 1306-1307 жылдардың қысын қайда өткізгені әлі белгісіз. Ол, мүмкін, Хебрид аралдарында, Кристинаның қорғауында болған. Ол Мар әулетінің мүшесіне үйленген, ал Брюс осы әулетпен туыс болған (оның бірінші әйелі осы әулеттен шыққан және оның інісі Гартнайт Брюстің әпкесіне үйленген). Ирландия да мүмкін, ал Оркни (сол кезде Норвегия билігінде) немесе Норвегия (оның қарындасы Изабел Брюс патшайым болған) оның үлкен мүмкіндігі емес, бірақ оны жобауға болмайды. 1307 жылдың ақпанында Брюс және оның ізбасарлары екі топқа бөлініп Шотландияға оралды. Брюс пен оның ағасы Эдвард бастаған топ Тернбери қамалына қонды және Шотландияның оңтүстік-батысында партизан соғысын бастады. Екінші топ, оның ағалары Томас пен Александр бастаған, оңтүстікке қарай Лох Райанға қонды, бірақ олар көп ұзамай тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Сәуірде Брюс Глен-Трул шайқасында ағылшындарға қарсы жеңіске жетіп, Луддон-Хилл шайқасында Пемброктың 2-ші графы Эймер де Валенсті жеңді. Сол кезде Джеймс Дуглас Брюс үшін Шотландияның оңтүстік-батысына алғашқы шабуыл жасап, Дугласдейлдегі өзінің қамалын өртеп жіберді. Брюс ағасы Эдвардты Галлоуэйдегі қолбасшылыққа қалдырып, солтүстікке сапар шегіп, Инверлохи мен Уркхарт қамалдарын басып алды, Инвернесс қамалын және Найрнды өртеп жіберді, содан кейін Эльгинге қауіп төндірді. 1307 жылдың 7 шілдесінде король Эдуард I қайтыс болды, Брюс корольдің ұлы Эдуард II-ге қарсы тұрды. 1307 жылдың соңында Абердинширдегі операцияларды ауыстырған Брюс, ұзақ науқанның қиындықтарынан ауыр науқасқа шалдықты. Сауығып, Буханның 3-ші графы Джон Коминді артында қалдырып, Брюс Бальвени мен Даффус қамалдарын, содан кейін Қара аралдағы Таррадейл қамалын алуға батысқа оралды. Инвернесс маңынан кері қайтып, Эльгинге екінші рет сәтсіз әрекеттенгеннен кейін, Брюс 1308 жылдың мамыр айында Инверри шайқасында Коминді жеңді; содан кейін ол Буханды басып алды және Абердиндегі ағылшын гарнизонын жеңді. Брюс 1308 жылы Буханды жоюға бұйрық берді, Комин отбасының қолдауын тоқтату үшін. Бухан Солтүстік Шотландияның ауыл шаруашылығы орталығы болғандықтан, халқы тым көп болды және Бухан графы жеңілгеннен кейін де оның көп бөлігі Комин отбасына адал болды. Морей, Абердин және Бухан қалаларындағы Комин қалаларының көпшілігі қиратылды және олардың тұрғындары өлтірілді. Бір жыл ішінде Брюс солтүстікке басып кірді және шамамен жүз жыл бойы вице-корольдік билікті ұстап келген Коминдердің күшін жойды. Бұл керемет табысқа қалай қол жеткізілгенін, әсіресе солтүстік қамалдарын осылай тез басып алуды түсіну қиын. Брюстің қоршау қарулары болмады және оның әскері қарсыластарынан көп немесе жақсы қаруланған болуы екіталай. Коминдер мен олардың солтүстік одақтастарының моральдық және басшылық қабілеті олардың ең қиын сәттерінде түсініксіз түрде жетіспеді. Содан кейін ол Аргиллге өтіп, Коминдердің одақтастары Мақдугалдарды Брандер өткелінде жеңіп, Коминдер мен олардың одақтастарының соңғы бекінісі болған Данстафнаж қамалын басып алды. Брюс Аргил мен Кинтайрдағы Мақдугал кланының жерлерінде жойқын шараларға бұйрық берді. 1309 жылдың наурыз айында Брюс Ст-Эндрюсте өзінің бірінші парламентін өткізді және тамыз айына қарай Тай өзенінен солтүстіктегі Шотландияның барлық аймақтарын бақылауға алды. Келесі жылы Шотландия шіркеуі Брюсті король деп мойындады. Шіркеу оған қарамастан берген қолдауының саяси маңызы зор болды. 1310 жылдың 1 қазанында Брюс Англияның Эдуард II-сіне Шотландия мен Англия арасындағы бейбітшілікті орнату үшін хат жазды, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Келесі үш жыл ішінде ағылшындар бақылап ұстаған бір қамалдан екіншісіне шабуыл жасалып, олар басып алынды: 1310 жылы Линлитгоу, 1311 жылы Дамбартон және 1312 жылдың қаңтарында Брюс өзінің қатысуымен Перт. Брюс сондай-ақ Солтүстік Англияға шабуыл жасады және Мэн аралындағы Рамсиге қонды, Касл-Рушенге шабуыл жасады және 1313 жылдың 21 маусымында басып алды, ағылшындарға аралдың стратегиялық маңыздылығынан айырылды. Сараңдықпен, бірақ мақсатты түрде ағылшындармен тең жағдайда кездеспеудің сегіз жылы көптеген адамдарды Брюсті кез келген дәуірдегі ұлы партизандық басшылардың бірі деп санауға мәжбүр етті. Бұл феодалдық рыцарь ретінде тәрбиеленген адам үшін өзгеруді білдірді.

Баннокберн шайқасы

1314 жылы Брюс Шотландиядағы ағылшындар басып алған көптеген қамалдарды қайтарып алды және Карлайлға дейін Солтүстік Англияға шабуыл жасады. Жауап ретінде Эдуард II Ланкастер мен барондардың қолдауымен 15 000-20 000 сарбаздан тұратын үлкен әскер жинап, кең ауқымды әскери науқан жоспарлады. 1314 жылдың көктемінде Эдуард Брюс Шотландиядағы маңызды бекініс – Стирлинг қамалын қоршауға алды. Қамал губернаторы Филип де Моубрей 1314 жылдың 24 маусымына дейін көмек келмесе, қамалды тапсыруға келісті. Наурыз айында Джеймс Дуглас Роксбургті, ал Рэндольф Эдинбург қамалын басып алды (кейін Брюс қамал губернаторы Пирс де Ломбардты өлім жазасына кесті), ал мамыр айында Брюс тағы да Англияға шабуыл жасап, Мэн аралын бағындырды. Стирлинг қамалы туралы келісім туралы хабар мамыр айының соңында ағылшын патшасына жетті, ол қамалды құтқару үшін Бервиктен солтүстікке қарай жылдам жорық жасауға шешім қабылдады. Роберт 5 500-6 500 сарбазбен, олардың көп бөлігі найзагерлерден тұрды, Эдуардтың әскерінің Стирлингке жетуіне кедергі келтіруге дайындалды. 23 маусымда шайқас басталды, ағылшын армиясы батпақты жермен қоршалған Банноктың жотасынан өтуге тырысты. Екі тарап арасында қақтығыс болды, нәтижесінде сэр Генри де Боун қаза тапты, оны Роберт жеке шайқаста өлтірді. Ағылшындар шотландтардың осы жерде шайқасқа түсуін күтпегендіктен, әскерлерін шайқасқа емес, жүріс тәртібінде ұстады, ал көбінесе жаудың найзалы құрылымдарын бұзу үшін қолданылатын садақшыларды әскердің алды емес, арт жағында орналастырды. Ағылшын армиясы жеңіліске ұшырады және оның басшылары жағдайды түзетуге тырысты, бірақ сәтті болмады. Тарихшы Рой Хейнс бұл жеңілісті ағылшындар үшін «ұлы апат» деп сипаттады, олардың шығындары зор болды. Жеңілістен кейін Эдуард Данбарға шегінді, содан кейін кемемен Бервикке, одан кейін Йоркке қайтты. Оның кеткен кезде Стирлинг қамалы тез құлдырады.

Англиямен одан әрі қақтығысу , содан кейін Ирландия қақтығысы

Шотландия әскері ағылшын қаупінен құтылып, солтүстік Англияға шабуыл жасауға мүмкіндік алды. Брюс сондай-ақ шекарадан солтүстікке ағылшын әскерін кері қайтарып, Йоркшир мен Ланкаширге шабуылдар ұйымдастырды. Әскери табыстарының қуатымен Роберт 1315 жылы ағасы Эдуардты Ирландияға жорық жасауға жіберді. Ол ирланд ақсүйектеріне өз жерлеріне ағылшын шабуылдарын тойтарыс беруге және тақтан айырылған жерлерін қайтаруға көмектесуді мақсат етті (Тир Эогейн патшасы Домхналл О’Ниллден қолдау туралы жауап алғаннан кейін), сондай-ақ Англиямен соғысқанда екінші майдан ашуға тырысты. 1316 жылы Эдуард тіпті Ирландияның Жоғарғы Королі болып жарияланды. Кейін Роберт ағасына көмектесу үшін тағы бір әскермен сол жаққа барды. Брюс жорықпен бірге «Пангейлдік Ұлы Шотландия» идеологиясын насихаттады, оның әулеті Ирландия мен Шотландияның үстінен билеуі керек еді. Бұл үгіт-насихат науқанына екі фактор көмектесті. Біріншісі – 1302 жылдан бері Ирландиядағы Ольстер графы де Бургтермен жасалған одақ; екіншісі, Брюстің анасының тарапынан, Карриктан шыққан тегі Шотландия мен Ирландияның гаэльдік әулеттерімен байланысты болды. Брюстің ирландтық ата-бабаларының ішінде Ленстердің Аойфесі (1188 ж. қайтыс болды), оның тегі Мунстердің Брайан Боруы мен Ленстер патшаларына жетеді. Осылайша, Брюс патшалық билігімен шотланд-ирланд гаэльдік халықтары арасындағы пангейлдік одақты қолдауға тырысты. Бұл оның ирланд басшыларына жіберген хатында көрінеді, онда ол шотландтар мен ирландтарды біртұтас «біздің ұлтымыз» (nostra nacio) деп атайды, екі халықтың ортақ тіліне, әдет-ғұрыптарына және тарихына баса назар аударады: «Біз бен сіз және біздің халқымыз бен сіздің халқыңыз ежелгі заманнан бері бостандыққа ие және ортақ тіл мен ортақ әдет-ғұрыптармен достықта бірігуге шақырыламыз. Сондықтан біз сізді осы хатты жеткізуші, біздің жақын туысымызды, біздің атымыздан сіздермен біздің арамыздағы ерекше достықты нығайту және сақтау туралы келіссөздер жүргізу үшін жібердік, осылайша Құдайдың қалауымен біздің ұлтымыз (nostra nacio) өзінің ежелгі бостандығын қайтаруға мүмкіндік алады». Дипломатия белгілі бір дәрежеде жұмыс істеді, әсіресе Ольстерде, онда шотландтарға қолдау көрсетілді. Мысалы, ирланд басшысы Домхналл О’Нилл кейіннен шотландтарға қолдау көрсетуін Папа Иоанн XXII-ге былай түсіндірді: «Кіші Шотландияның патшаларының бәрі біздің Ұлы Шотландиямыздан шыққан және олардың тілі мен әдет-ғұрыптарының бір бөлігі сақталған». Бастапқыда шотланд-ирланд әскері жеңіліссіз болып көрінді, олар ағылшындарды қайта-қайта жеңіп, қалаларын қиратты. Алайда шотландтар Ольстерден басқа басшыларды өз жағына тарта алмады немесе аралдың оңтүстігінде маңызды табыстарға жете алмады, онда адамдар ағылшын мен шотландтықтардың арасындағы айырмашылықты көре алмады. Бұл Ирландияда ашаршылық болғандықтан және әскер өзін-өзі асырау үшін күрескендіктен болды. Олар азық-түлік іздеп, ағылшын немесе ирландтықтарға қарамастан, елді мекендерді тонап, өртеді. Ақырында, Эдвард Брюс Фаухарт шайқасында қаза тапқанда олар жеңіліске ұшырады. Сол кездегі ирланд жылнамалары Брюстің ағылшындардан жеңілісін ирланд халқы үшін жасалған ең үлкен іс деп сипаттады, өйткені ол шотландтар мен ағылшындардың ирландтарға келтірген ашаршылық пен тонаушылыққа тосқауыл қойды.

Кейінгі билік (13201329)

Роберт Брюстің билігі кезінде маңызды дипломатиялық жетістіктер де болды. 1320 жылғы Арброт декларациясы оның беделін нығайтты, әсіресе Папамен қарым-қатынаста, ал Папа Иоанн XXII соңында Брюстің айыпталуын (экскоммуникациясын) алып тастады. 1328 жылдың мамыр айында Англия королі Эдуард III Шотландияны тәуелсіз мемлекет деп мойындаған және Брюсті оның королі деп жариялаған Эдинбург-Нортгемптон шартын қол қойды. 1325 жылы Роберт I, сер Дэвид Грэммен бірге, Ангустағы Олд Монтрос жеріне қарысты Кардроста жерді сатып алды. Осы Кардроста Роберт өзінің билігінің соңғы жылдары сүйіп тұратын резиденциясы болатын сарайды салады. 1328 жылғы сақталған камералық есептерде Кардростағы корольдік және патшайымдық бөлмелер, әйнектелген терезелер, шіркеу, асханалар, нан пісіру және сусын дайындау үйлері, бүркітшілік, дәрілік бақ, қақпа, қорғау орлары және аң аулау паркі сипатталған. Сонымен қатар, «корольдің кобылы» (балық аулау үшін) және «корольдің үлкен кемесі» үшін жағалау мен жағажай аймағы да болды. Шотландияның ірі корольдік қамалдарының көпшілігі 1313-14 жылдардан бері қирағандықтан, Кардрос сарайы Роберттің халқының ұзақ соғыс, қайта-қайта ашаршылық және малдың жұқпалы ауруларынан туған қиындықтарына бейімделіп салынған қарапайым резиденция болған шығар. 1327 жылы Кардрос тұруға жарамды болғанға дейін Роберттің негізгі резиденциясы Сконе аббаттығы болды. Роберт 1327 жылдан бері ауыр сырқатқа шалдыққан. Ланеркост жылнамасы мен Скалакроникада корольдің мәйектің (проказаның) жұқтырғаны және осы аурудан қайтыс болғаны айтылады. Алайда, оның экзема, туберкулез, сифилис, моторлық нейрон ауруы, қатерлі ісік немесе инсульт болғаны туралы да болжамдар бар. Корольдің өзінің немесе оның дәрігерлерінің ауруының қандай екеніне сенгендігін көрсететін ешқандай мәлімет жоқ. Сонымен қатар, оның соңғы жылдары корольді достарынан, отбасынан, сарай қызметкерлерінен немесе шетелдік дипломаттардан оқшаулауға тырысқандығын көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Корольдің соңғы саяхаты Уиторндағы Сент Ниниан қасиетті орнына жасаған қажырлы сапар болған сияқты; бұл керемет жазылуды іздеу немесе Құдаймен татуласу мақсатында жасалған болуы мүмкін. Морейдің серігімен Роберт Кардростағы сарайынан Тарбертке «үлкен кемесімен» аттанды, содан кейін Арран аралына келді, онда 1328 жылғы Рождествоны Ламлаш маңындағы Гленкилл залында тойлады. Содан кейін ол құрлыққа қайтып, ұлы мен келінін, екеуі де жас балалар, енді Керрик графының бас қаласы және бір кезде оның өзінің негізгі резиденциясы болған Тернбери қамалында орналасқан жеріне барды. Мен осы дүниеден өткенімде, сіздер менің жүрегімді денемеден алып, оны бальзамдап, сіздің және сізбен бірге баратын серіктеріңіз үшін жеткілікті деп ойлаған қазынамнан ақша алып, менің жүрегімді біздің Иеміз жатқан киелі қабірге жеткізіңіздер, себебі менің денеме онда бару мүмкін емес. Роберт сонымен қатар Сент-Серф шіркеуінде, Айрда және Бервиктегі доминикан монастырында, сондай-ақ Данфермлин аббаттығында мәңгілік дұғалар жасау үшін қаржы бөлуді ұйымдастырды. Ол қайтыс болғаннан кейін алты күн өткен соң, оның жеңісін одан әрі нығайту үшін, болашақ Шотландия патшаларының таққа отыруында майлау рәсіміне рұқсат беретін папалық бұйрықтар шығарылды. Экзема, туберкулез, сифилис, моторлық нейрон ауруы, қатерлі ісік немесе инсульт болған жағдайларда, Роберттің өліміне ықпал етуі мүмкін фактор ретінде сарай тағамының байлығы да қарастырылды. Оның миландық дәрігері, Майно Де Майнери, корольдің қартайған шағында бақа жеуінің денсаулығына қауіпті екенін сынады. Батыс Онтарио университетінің профессоры Эндрю Нельсон басқаратын зерттеушілер тобы Роберт Брюстің мәйектің (проказаның) жұқтырмағанын анықтады. Олар Роберт Брюстің ұрпағы лорд Эндрю Дуглас Александр Томас Брюске тиесілі бас сүйектің түпнұсқа құймасын және қайта жерленбеген аяқ сүйегін зерттеді. Олар бас сүйек пен аяқ сүйектерінде мәйектің (проказаның) белгілері, мысалы, мұрын сүйегінің эрозиясы және аяқ сүйегінің қарындашпен сызылған сияқты іздер табылған жоқ.

Жерлеу

Патшаның денесі бальзамдалды, ал оның кеуде сүйегі жүректі алу үшін ашылды. Сэр Джеймс Дуглас жүректі күміс сандыққа салып, мойнына тізбекпен байлады. Роберттің ішкі органдары оның үнемі құдайға сыйынған жері болған және ежелгі Кардрос приходындағы сарайына жақын орналасқан Сент-Серф шіркеуіне (қазіргі Думбартондағы Левенгроув саябағындағы қираған орындары) жерленді. Жерлеу салтанаты зор болды, шамдар жасау үшін шайыр сатып алынды. Роберт Стюарт және қара халат киген көптеген салт аттылар сияқты қабірге қош сауғандар Данфермлин аббаттығына дейін сүйреп әкелді. Қабірдің үстіне Балтық ағашынан жасалған импортталған «қабір» немесе «қабірлік шатыр» орнатылды. Роберт I-нің денесі ағаш табытқа салынып, 1328 жылдың маусымынан кейін Париждегі Томас Шартр сатып алған ақ итальяндық мәрмәрден жасалған саркофагтың астына, еден астындағы тас қабірге қойылды. Қабірден табылған он алабастр сынығы Шотландияның Ұлттық мұражайында көрсетілген, ал кейбіреулерінде әлі де алтын жалатылған іздер бар. 1920 жылы археологтар жүректі тауып, қайта жерледі, бірақ орны белгіленбеді. 1996 жылы құрылыс жұмыстары кезінде сандық табылды. Эдинбургтағы AOC археологтарының ғылыми зерттеулері оның ішінде адам тіні бар екенін және жасы сәйкес келетінін көрсетті. 1998 жылы патшаның өлім алдындағы өсиетіне сәйкес, ол Мелроуз аббаттығына қайта жерленді. 1672 жылы шығыс бөлігінің бір бөлігі құлады, ал 1716 жылы орталық мұнараның бір бөлігі құлаған деп айтылады, бұл оның негізінде тұрған көптеген нәрсенің тұрақсыздығына себеп болды, ал шығыс қабырғасы 1726 жылы құлады. Орталық мұнараның соңғы құлауы 1753 жылы болды. 1818 жылдың 17 ақпанында жұмысшылар Данфермлин аббаттығының хоры орнында салынатын жаңа шіркеудің іргесін қазып, бұрынғы аббаттың бас алтарының алдындағы қабірді тапты. Қабір екі үлкен, жалпақ таспен жабылған, біреуі қабір тасы, ал екіншісі, 2 метрлік тас, ішіне орнатылған алты темір сақина немесе тұтқасы бар. Тастарды алып тастағанда, қабірдің ұзындығы 2 метр, ені 56 см, тереңдігі 45 см екені анықталды. Қабірдің ішінде, шіріген емен сандықтың ішінде, толықтай қорғасынмен жабылған дене, үстінде алтын матадан жасалған шіріген орамал болды. Басының үстіндегі қорғасын тәж пішінінде жасалған. Бірнеше жыл бұрын қабірдің маңындағы қиратылған жерлерден мәрмәр мен алабастр сынықтары табылған, олар Роберт Брюстің Парижде жасалған мәрмәр және алабастр саркофагын сатып алғаны туралы жазбалармен байланысты. Қазына барондары қабірді жаңа тастармен және темір торлармен қорғап, қала констебльдерімен күзетуді және жаңа шіркеудің қабырғалары орнатылғаннан кейін қабірді және қалдықтарды тексеруге рұқсат беруді бұйырды. Осыған сәйкес, 1819 жылдың 5 қарашасында тексеру жүргізілді. Алтын орамал мен қорғасын қаптамасы қабір алғаш ашылғаннан бері 21 ай өткен соң тез шіріген. Суретші Уильям Скулар бас сүйектің гипстен жасалған көшірмесін жасады. Сүйектер өлшеніп, суреттелді, ал патшаның қаңқасының биіктігі 2 метр екені анықталды. Брюстің жас кезінде шамамен 2 метр бойы болған деп есептеледі, бұл ортағасырлық стандарттар бойынша таңғаларлық. Осы биіктікте ол I Эдуардтай (2 метр) биік болған. Осы кезде, процедура барысында, сүйектен кішкентай реликвиялар – тістер мен саусақ сүйектері – алынып алынған деген қаңқалар бар. Генри Жардин және Джеймс Грегори сияқты куәгерлердің жариялаған есебі осы уақытта кішкентай заттардың алынғанын растайды. Роберт Брюстің қалдықтары 1819 жылдың 5 қарашасында Данфермлин аббаттығындағы қабірге салтанатты түрде қайта жерленді. Олар жаңа қорғасын сандыққа салынып, қалдықтарды сақтау үшін 1500 фунт балқытылған шайыр құйылды, содан кейін сандық мөрленді. Гласгоу университетінің профессоры Питер Ванезис, Гласгоу университетінің профессоры Мартин Макгрегор және Ливерпуль Джон Мурс университетінің Face Lab профессоры Каролина Уилкинсон.

Шығу тегі

Scoto Norman, Hiberno Norman, ирланд және шотланд Gaelic аристократиясынан тараған, әкесі арқылы ол Давид I-нің төртінші буын немересі болды, сондай-ақ Аойф МакМюрроу мен Ричард (Strongbow) де Клэр, Пемброктың 2-ші графы, Ленстер королі және Ирландия губернаторы, және Уильям Маршал, Пемброктың 1-ші графы, сонымен қатар әкесінің әулетінен Генрих I (Англия королі) де оның ата-бабаларының арасында болды. Роберттің әкесі Роберт де Брюс, Аннандейлдің 5-ші лорды, "Ұлы дау" кезінде Шотландия тағына талапкерлердің бірі болды.

Еске алу және ескерткіштер

Роберт І бастапқыда Данфермлин аббаттығында жерленген, бұл Малькольм Канмор тұсындағы шотланд монархтарының дәстүрлі соңғы тыныс алатын орны болған. Оның Парижден әкелінген қабірі өте әсем, алтын жалатылған алабұрадан қашалған. Ол Реформация кезінде қиратылған, бірақ 19 ғасырда кейбір сынықтары табылды (қазір Эдинбургтегі Шотландия ұлттық мұражайында сақталады). Данфермлин аббаттығындағы қабір орны 19 ғасырдың бірінші жартысында аббат шіркеуінің шығыс жартысы қайта жаңартылғанда, қоңырау мұнарасының үстінде "Король Роберт Брюс" деп жазылған ірі қашау әріптермен белгіленді. 1974 жылы оның туғанына 700 жыл толуына арналған ескерткіш терезе солтүстік трансептте орнатылды. Терезеде Брюстің басқарушыларымен, Мәсіхпен және Шотландиямен байланысты қасиетті тұлғалармен бірге бейнеленген суреттері бар. Эдинбург қамалының қабырғасында сэр Уильям Уоллеспен бірге Роберт Брюстің 1929 жылғы мүсіні орналасқан. Эдинбургтегі Шотландия ұлттық портрет галереясында да Брюс пен Уоллестің мүсіндері негізгі кіреберістің екі жағындағы нишаларда орналасқан. Ғимараттың кіреберіс фойесінде Уильям Брасси Хольдің шотланд тарихынан көріністерді бейнелейтін бірнеше фрескалары бар, соның ішінде Брюстің Баннокбернде әскерін жинап тұрған үлкен суреті де бар. Брюстің бюсті Стирлингтегі Ұлттық Уоллес монументінің Батырлар залында қойылған. Роберт Брюстің мүсіні Лохмабендегі Жоғары көшеде және тағы біреуі Аннанда (2010 жылы орнатылған) қалалық Виктория залының алдында тұр. 2006 жылдан бері Стирлингте оның құрметіне жыл сайын мерекелік кеш өткізіліп келеді. Роберттің аты жазылған қылыштар, көбінесе 16 ғасырға жатады. Біреуі Уоллес коллекциясында, ал екіншісі Ирландияда жоғалып кеткен.

Аңыздар

Бір аңыз бойынша, 1306 жылы Мефвен шайқасынан кейін Брюс қашқанда бір үңгірге жасырынғанда, ол үңгірдің шатырының бір бөлігінен екіншісіне желі тігу арқылы байланыс орнатуға тырысатын жәндікті байқады. Ол екі рет әрекеттеніп, сәтсіз аяқтады, бірақ үшінші рет қайтадан тырысып, сәттілікке жетті. Осыдан шабыттанған Брюс ағылшындарға бірнеше жеңіліс сыйлап, оған көптеген жақтастар мен соңында жеңіс әкелді. Бұл оқиға "Егер бірінші рет сәттілік болмаса, қайта-қайта тырыс" деген қағиданы көрсетеді. Басқа нұсқаларда Брюс кішкентай үйде жәндіктің екі шатырдың қабырғалары арасында байланыс орнатуға тырысқанын көреді. Бұл оқиғаның бастапқыда оның серігі, сэр Джеймс Дуглас ("Қара Дуглас") туралы айтылғаны да мүмкін, ол сол кезде ағылшындар басып алған Линтали иелігіндегі үңгірлерде жасырынып жүрген. Шындығында, бұл оқиға патшалық өмірбаян жазуда қолданылатын әдеби тұжырымның бір түрі болуы мүмкін. Мысалы, осыған ұқсас оқиға еврей деректерінде Дәуіт патша туралы, поляк есептерінде Брюстің замандасы I Владислав туралы, ал парсы халық ауыз әңгімелерінде түркі-моңғол генералы Тамерлан мен құмырсқа туралы айтылады. Банокберн шайқасынан бұрын Брюске ағылшын рыцары сэр Генри де Боун шабуыл жасады. Ауыр атты әскермен бірге келе жатқан де Боун Брюсті көрді, ол тек соғыс балғасымен қаруланған еді. Де Боун найзасын түсіріп, шабуылға шықты, ал Брюс өз орнынан қозғалмады. Соңғы сәтте Брюс найзадан шапшаң қашып, атқа міне беріп, бір күшті соққымен балғасын Боунға тигізіп, оның темір дулығасын және басын екіге бөлді. Соққы соншалықты күшті болды, қарудың өзі де сынып қалды. Одан кейін патша өзінің сүйікті балғасының сабы сынғанына өкініш білдірді. Бүгінгі күнге дейін бұл оқиға шотланд халқының және олардың мәдениетінің нығайып тұруын көрсететін мысал ретінде халық жадында сақталып келеді.

Опера

Роберт Брюс (1843), Джоаккино Россинидің соңғы операсы (бірақ бұл бұрынғы опералардың жинағы).

Фильмдер

"So Dear to My Heart" (1948) фильмінде "Stick to it ivity" әні кезінде, Роберт Брюстің ағылшындарға қарсы үшінші және сәтті көтерілісін бастауына бір арақанның қалай шабыттандырғаны туралы анимациялық оқиға көрсетіледі. Мел Гибсонның режиссерлік жұмысы "Braveheart" (1995) фильмінде Роберт Брюс рөлін Ангус Макфадьен сомдайды. "The Bruce" (1996) фильмі Шотландияның Роберт I королінің билікке келу жолына және 1314 жылы Баннокберн шайқасына дейінгі оқиғаларға негізделген. Дэвид Маккензидің режиссерлік жұмысы "Outlaw King" (2018) фильмінде Роберт Брюс рөлін Крис Пайн ойнайды. Фильм 1307 жылы Лоудун төбесіндегі шотландтардың жеңісімен аяқталады. Ричард Грейдің режиссерлік жұмысы "Robert the Bruce" (2019) фильмінде Ангус Макфадьен "Braveheart" фильміндегі рөлін қайта ойнайды.

Теледидар

Клантардың өрлеуі (2018) – Нил Оливер баяндаған үш бөлімді тарихи сериалдың 1-ші эпизодында ("Брюс үстемдігі") Дэвид Пейсли Роберт Брюсті сомдайды.

Бейне ойындар

Сид Мейердің "Civilization VI" ойынында Роберт Брюс Шотландияның басшысы болып табылады. Роберт Брюс және оның әскері "Age of Empires II: Definitive Edition" ойынының "Батыс иелері" кеңейтуінде Банокберн шайқасы бейнеленгенде екінші дәрежелі кейіпкер ретінде көрінеді.