Кіріспе
Хорват саясаткері және журналисі (1870-1917) Франо Супило (30 қараша 1870 25 қыркүйек 1917) - хорват саясаткері және журналисі. Югославия комитетінің мүшесі ретінде Югославияның құрылуына әкелген пікірталастарға қатысты. Автор Р. А. Страдлинг оны "қазіргі уақытқа дейін ең қабілетті хорват саясаткерлерінің бірі" деп атайды.
Frano Supilo (30 November 1870 – 25 September 1917) was a Croatian politician and journalist. He participated in the debates leading to the formation of Yugoslavia as a member of the Yugoslav Committee. The author, R. A. Stradling, calls him "one of the most capable Croatian politicians ever."
Алғашқы жылдар
Супило 1870 жылы 30 қарашада Кавтат қаласында дүниеге келген. Бастауыш білімін Дубровникте алған. Ол қаржының жетіспеушілігіне байланысты әскери-теңіз орта мектебін тастап, оның орнына Франто Гондоламен екі жылдық ауыл шаруашылығы мектебін аяқтады. Ол далматиндік жүзімдіктерде жүзім өсірушілерді пероноспора туралы оқытып жүрді. 1890 жылы Дубровниктегі "Crvena Hrvatska" ("Қызыл Хорватия") фирмасында жұмыс істей бастады. Сондай-ақ, 1900 жылы Риекадағы "Нови list" газетінің редакторы болды.
Хорват-серб коалициясы
Анте Трумбич пен Иосип Смодлакамен бірге ол 1905 жылы Риека қарары мен хорват сербтерінің коалициясының негізін қалаушылардың бірі болды. Ол сондай-ақ хорват сербтер коалициясының билікке келуіне жауапты болды. Супилоның Риека мен Загреб кезеңдері тек СФРЯ құлағаннан кейін зерттеулер мен кітаптар пайда бола бастаған кезде ғана талданады, өйткені сол кезге дейін оның жұмысы оның жүрегінің күн тәртібіне қарай көрнекті іс-әрекет ретінде қарастырылды, тіпті сол кезде Югославияда (коммунистік), хорваттар мен сербтердің біріккен елін құру туралы шынайы арманы. Супилоның саяси қызметіне жаңа баға берудің жақсы мысалы - "Коло" журналында жарияланған қысқа мәтіндер сериясы, 1998. nm. 8. Қалай? Қысқаша айтқанда, Супило дәстүрлі оңшыл саясатты қабылдап, екі маңызды кіру негізінде түбегейлі бұрылыс жасады: идеологиялық және прагматикалық идеологиялық. Коалиция жеңіп алған сайлауда Супило Хорватия парламентіне өкіл болып сайланды және Коалицияның жетекші тұлғасы болды. Венгрия парламенті 1907 жылдың көктемінде Trainline Pragmati туралы дауыс бергенде, онда венгр тілі Хорватиядағы барлық пойыз желілерінде ресми тіл ретінде дауыс берілді, Супило хорваттардың келіспеушілігін Венгрия парламентіне аударды және венгрлік тыйым салуға қарсы қиын науқанға жетекшілік етті. Оның радикалды ұстанымы оны билікке қайта оралу мүмкіндігін жоғалтпау үшін, сақтық саясатын қалаған Коалиция басшылығымен қақтығысқа әкеледі. Супило Хорватияның өз саясатымен Оңтүстік славян Австро-Венгрияның басшылығы ретінде олардың одағы үшін күресте алға басуын көздеді, ал Коалицияның серб бөлігі Хорватияны Сербия Корольдігіне иеленуге тырысты, бұл шын мәнінде Хорватияны серб саяси қосымшасына айналдыруды білдірді. Оның бұл әрекеті австриялық ортада үлкен наразылық тудырды. Кейіннен оған қарсы алдамшылықтар ашылса да, Супило өзінің позициясын жеңілдету үшін Коалициядан шықты; Коалициялар содан кейін дауды шешудің компромистік жолына келісті, бұл Рауштың тыйым салуына, сондай-ақ Коалиция келісімінің аты аталмаған Никола Томасевичпен тыйым салуына әкелді. Содан кейін 1915 жылы ұйым Лондонға (Англия) көшірілді.
Мұра
Оның өлімін Крлежа өзінің Петрика Керпумпанның балладаларында мәңгілікке қалдырды: "Sopilovog Frana, / kem serce pregrizla horvacka je rana" (Франо Супило, оның жүрегін хорват жарасы жеді). Novi list, әлі күнге дейін Риекадағы ең танымал күнделікті газет, Франто Супилоны газеттің негізін қалаушы ретінде "Utemeljio Frano Supilo 2. siječnja 1900" деген сөздермен мастэддеде есептейді. ("Франо Супило 1900 жылы 2 қаңтарда құрған"). Супилоның қола бюсті Риеканың Млака маңындағы газеттің бас кеңсесінің ғимаратының сыртында орналасқан.