Кіріспе

Коте́льнич () - Ресейдің Киров облысындағы өзен порты, Вятка өзенінің оң жағалауында Молома өзенінің құйылуына жақын, Транс-Сибир темір жолының бағыты бойынша, Кировтан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Халық саны:

Тарих

Кокшаров қаласы алғаш рет 1143 жылы мари қаласы ретінде аталып кеткен. 1780 жылы қала мәртебесі берілді. Ол Вятка жерінің негізгі елді мекендерінің біріне айналды. Котельнич қаласы бүкіл Ресейде және кейбір шет елдерде көне омыртқалы жануарлардың фоссильдерінің орналасуына байланысты белгілі. Парейзавр - бас сүйегінің ауыз аймағында шұңқырлары бар ірі бауырымен жорғалаушы. Бұл жануарлар 3 метрге дейін өсіп, Еуропа, Оңтүстік Африка және Азияда 250-260 миллион жыл бұрын өмір сүрді. Бұл ескерткіш Вятка өзенінің оң жағалауында орналасқан және Котельничтен Вишкилге дейін 30 км қашықтықты қамтиды. Ең жақсы көрініс Котельнич маңындағы Вятка арқылы өтетін пойыздың жолаушыларына беріледі. Алғашқы қазба жұмыстары 1933 жылы, содан кейін 1948 және 1949 жылдары жүргізілді. Толық көлемдегі зерттеулер 1980-жылдардың аяғында, 1990-жылдардың басында басталды. Мамандар бұл жердің ерекшелігін дәлелдейді, оған тең келер жалғыз жер Оңтүстік Африкадағы Каруо болып табылады. Жыл сайын Ресей және шетел ғалымдары палеозой дәуірінің перм, мезозой дәуірінің триас және юра дәуірлерінің ежелгі жануарларының сүйектері мен сүйектерін табады. Котельничтің палеонтологиялық мұражайы 1994 жылы ашылды. Онда Котельнихтағы қазба орындарынан табылған заттар мен Германия, АҚШ және Моңғолиядан табылған ең танымал заттардың көшірмелері қойылған. Мұражай экспозициясында 200 миллион жыл бұрын жер бетінде орын алған ғаламдық геологиялық және эволюциялық процестер көрсетіледі. Музей қызметкерлері "Вятка динозаврлары" атты жылжымалы экспозицияны ұйымдастырды, оны Ресейдің көптеген қалаларынан келген адамдар көрді. Жазда, Вяткадағы су деңгейі төмендеп кеткен кезде, Котельничтің палеонтологиялық мұражайы туристерді қазба орнына қызықты сапарға шығарады, онда әркім өзінің археологиялық жинағына бір бөлшекті табады. Вятканың оң жағалауындағы Котельнич орналасқан жері - парейзаврлардың қалдықтары орналасқан жердің бір бөлігі, әлемдегі ең ірілердің бірі.

12-16 ғасырлар

Ежелгі әдеби ескерткіштер мен археологиялық қазбалар қала XII ғасырдың аяғында құрылғандығын дәлелдеді, бұл кезде П.И.Рычков пен Н.М.Карамзиннің айтуынша, онда марис (Черемис) өмір сүрген. Котельничтің қала мәртебесін дәлелдейтін алғашқы құжаттар он бесінші ғасырдың ортасына жатады. Ұзақ уақыт бойы Вятка облысы Мәскеудің және оның барлық орыс жерлерін біріктіруге тырысуының күшті қарсыласы болды, бірақ ақыр соңында қарсылық сындырылды, ал Котельнич 1459 жылы аймақтың көптеген басқа қалаларымен бірге жаулап алынды. 1489 жылы оның бүлікшіл халқы алыс жерлерге қоныс аударған және қаланың өзі Мәскеудің Ұлы Герцогтігінің солтүстік-шығыс шекарасындағы қарапайым бекініске айналып, бай солтүстік жерлерді татарлардың қиратушы шабуылынан қорғауға көмектесті. 1542 жылы Котелнич маңында 4000 татар әскері жеңілді. XVI ғасырдың ортасында аймақ төрт бөлікке бөлінді, олардың бір бөлігінің басшысы Котельних болды. 1558 жылы вице-регенттік жүйесі жойылып, жергілікті топтардың өкілді органдарына көп билік берілді. ХХ ғасырдың соңында Сибір жолы салынды. 1595 жылы жүргізілген санақтан 430 азаматтың өмір сүргені белгілі болды.

17-19 ғасырлар

Қиындықтар кезеңі қала үшін маңызды кезең болды; оны қарулы топтар басып алды, олар шіркеулерді қиратып, әйелдерді зорлап, Котельничті "Цар Дмитрийдің" көтерілісінің жергілікті орталығы етті. 1609 жылдың желтоқсанында азат етілгеннен кейін Котельнич құлдырап кетті; ол Вятка аймағындағы ең кішкентай қалаға айналды. Келесі қырық жылда экономика қалпына келді, бұл Алексеевская деп аталатын үлкен жәрмеңкенің ашылуына әкелді, ол патша Алексей Михайловичтің құрметіне). 1654 жылы халық саны 1629 жылға қарағанда бес есеге өсті, себебі бос жердің мол болуымен тартылған жаңа қоныстанушылардың саны артып, сондай-ақ монастырлардың отарлау қызметіне байланысты. Бұл үрдісті 1658 жылы өлімге әкелетін жаралар эпидемиясы тоқтатты. 1686 жылы Котельнич толығымен өртеніп кетті. XVIII ғасырда оның халқы мен экономикасы баяу өсті, оны жаңадан қабылданғандар мен Санкт-Петербургтің құрылысы мен оған байланысты жобалар үшін ақша алу шектеді. Тас құрылысқа тыйым салынғанға қарамастан, шіркеулер қайта салынды. Екатерина I кезінде Котельнич қазіргі күнге дейін сақталған ауданның орталығы болды. Сонымен қатар, ол эмблема мен өзін-өзі басқару құқығын алды, соның ішінде қала басшысына сайлау және жергілікті кеңес (дума) құру. 1795 жылы оның халқы алғаш рет мыңнан асады (448 ер адам және 606 әйел). Котельнич Пермь, Қазан, Кострома және Вятка қалаларын байланыстыратын байланыс желісі ретінде дамыды. Осы уақыт аралығында алғашқы пошта кеңсесі, 30 оқушымен шағын мемлекеттік колледж, 10 науқасқа арналған қалалық аурухана және жеке дәріхана ашылды. XIX ғасырда Котельниктегі жәрмеңке айтарлықтай аймақаралық маңызға ие болды. Сату көлеміне байланысты әр жылдары Ресейдегі ең үздік он жәрмеңкеге кірді. Базарда сатылатын негізгі өнімдер - жылқылар мен тігін машиналары. Алайда жәрмеңкенің танымалдығы ішкі сауданы немесе Котэльнихтағы өнімді жұмысты ынталандырған жоқ. Қала қоймалар мен сауда орындарын жалға беру арқылы жеткілікті ақша табады. Ғасырдың соңына қарай (1897) қала халқы 4240 адамға, ал аумағы 1,8 км2-ге дейін өсті.

20 ғасыр

ХХ ғасырда Котельних көлік торабы ретінде дамыды. 1902-1905 жылдары өзеннен көпір салынғанда, Санкт-Петербургтен Вяткаға дейінгі негізгі темір жол Котельнич арқылы өтті. Нәтижесінде Алексеевская жәрмеңкесі өзінің маңызды рөлін жоғалтты. ХХ ғасырдың басында су құбыры, 36 кабина, көшеде май шамдары, телефон байланысы және 22 жезөкше пайда болды. Котельничтегі жұмысшылар мен сарбаздар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде наразылық акциясына қатысты. 6000 азаматтың тәртіпсіздікке ұшырауы қатыгездікпен басылды, 10 адам қаза тауып, 12 адам жарақат алды. 1917 жылы большевиктердің билігі Котельничке салыстырмалы түрде кеш, қарулы жолмен келді. Азамат соғысы кезінде Котельнич бірнеше рет қолдан-қолға ауысты. 1926 жылы болған қасіретлі өрт қаланың үштен екі бөлігін жойып, 7000-нан астам адамды баспанасыз қалдырды. Содан кейін Котельнич шағын ауылдық елді мекенге айналды; жергілікті заңнамалық комитет республика үкіметін қала мәртебесін сақтауға және қираған жерді қайта құруға көндіруге мәжбүр болды. 1926 жылы соңғы рет жәрмеңке өткізілді, ал сауда-саттық кәсіпорындарының көпшілігі жабылды. Келесі 10 жылда құрылыс материалдары зауыттары, аралау және кірпіш зауыттары сияқты бірнеше шағын және орта өнеркәсіптік кәсіпорындар құрылды. Кеңес пен Қызыл Армия депутаттары өз функцияларын орындауда әлсіз болды, бұл жергілікті басшылықтың жиі өзгеруіне әкелді. Котельнич электр қуатысыз қалды, өйткені жергілікті электр станциясының қуаты аз болды. Азық-түлік жеткізілімдері қысқарды, ал өлім-жітім жылдам өсті. Көптеген адамдар жұмыс істеуге бас тартты, ал 239 адам 1952 жылға қарай саяси себептермен қуғын-сүргінге ұшырады (олардың жартысынан көбі атып өлтірілді). Котельнич көптеген діни қызметкерлердің жер аударылған жері болды. 1941 жылдың шілдесінен бастап ол Ресейдің солтүстік-батысынан мыңдаған адамды эвакуациялау нүктесі болды. 1943 жылдың ақпан айына қала халқының саны 32 500-ге жетті. Барлық эвакуацияланғандарды орналастыруға көп орын болмады, ал батыс аймақтардан келген көптеген отбасылар жергіліктілермен бірге орналасты. Төрт эвакуациялық аурухана ұйымдастырылды, онда 50 000 жауынгер сауығып, кейін майданға оралды. Екінші дүниежүзілік соғыста 654 котельництілік қаза тапты. Соғыстан кейінгі алғашқы жылдары қиын болды. Өндіріс пен тұрғын үйде дағдарыс болды. Алтысыншы жылдардың аяғында ғана көптеген зауыттар қайта құрылды немесе жаңадан салынды. Ең ірісі - "Микрометр" темір-бетон және жиһаз зауыты. 1980 жылдары әрбір азаматтың 13 шаршы метрден асатын тұрғын үй алаңы болды. Сол кезде бірнеше мектептер, колледждер және мәдени мекемелер пайда болды. 1947 жылдың қаңтарында венгр тұтқыны Андраш Тома Котельнихтегі психиатриялық ауруханаға ауыстырылды. Ауруханаға түскендер әскери тұтқындар тізіміне енгізілмегендіктен, Томаны венгр билігі жоғалтты. Ол 1954 жылы қайтыс болды деп жарияланды. Ол Андраш Тамаш деген атпен өмір сүрген . Чех лингвисті оны венгр деп анықтады, ал 2000 жылдың 11 тамызында Тома Венгрияға оралды, онда оның отбасы ДНК зерттеуінің көмегімен анықталды. Томаны Қорғаныс министрі майор-сержант дәрежесіне көтерді, ал оның қызметі үздіксіз болғандықтан, оның жалақысы төленді. 74 жастағы Тома өзінің туғаннан басқа емес әпкесі Аннаға қоныс аударды, ол оны қайтыс болғанға дейін қамқорлаған. Ол, бәлкім, Екінші дүниежүзілік соғыстан елге оралған соңғы тұтқын болған шығар.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Әкімшілік бөліністер аясында Котельнич Котельницкий ауданының әкімшілік орталығы болып табылады, тіпті оның бөлігі болмаса да. Әкімшілік бөлім ретінде ол бөлек Котельнич қаласы ретінде құрылған.