Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Коте́льнич () - Ресейдің Киров облысындағы өзен порты, Вятка өзенінің оң жағалауында Молома өзенінің құйылуына жақын, Транс-Сибир темір жолының бағыты бойынша, Кировтан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Халық саны:
Town in Kirov Oblast, Russia
Kotelnich (Коте́льнич; ) is a river port town in Kirov Oblast, Russia, located on the right bank of the Vyatka River near its confluence with the Moloma, along the route of the Trans Siberian Railway, southwest of Kirov. Population:
Тарих
Кокшаров қаласы алғаш рет 1143 жылы мари қаласы ретінде аталып кеткен. 1780 жылы қала мәртебесі берілді. Ол Вятка жерінің негізгі елді мекендерінің біріне айналды. Котельнич қаласы бүкіл Ресейде және кейбір шет елдерде көне омыртқалы жануарлардың фоссильдерінің орналасуына байланысты белгілі. Парейзавр - бас сүйегінің ауыз аймағында шұңқырлары бар ірі бауырымен жорғалаушы. Бұл жануарлар 3 метрге дейін өсіп, Еуропа, Оңтүстік Африка және Азияда 250-260 миллион жыл бұрын өмір сүрді. Бұл ескерткіш Вятка өзенінің оң жағалауында орналасқан және Котельничтен Вишкилге дейін 30 км қашықтықты қамтиды. Ең жақсы көрініс Котельнич маңындағы Вятка арқылы өтетін пойыздың жолаушыларына беріледі. Алғашқы қазба жұмыстары 1933 жылы, содан кейін 1948 және 1949 жылдары жүргізілді. Толық көлемдегі зерттеулер 1980-жылдардың аяғында, 1990-жылдардың басында басталды. Мамандар бұл жердің ерекшелігін дәлелдейді, оған тең келер жалғыз жер Оңтүстік Африкадағы Каруо болып табылады. Жыл сайын Ресей және шетел ғалымдары палеозой дәуірінің перм, мезозой дәуірінің триас және юра дәуірлерінің ежелгі жануарларының сүйектері мен сүйектерін табады. Котельничтің палеонтологиялық мұражайы 1994 жылы ашылды. Онда Котельнихтағы қазба орындарынан табылған заттар мен Германия, АҚШ және Моңғолиядан табылған ең танымал заттардың көшірмелері қойылған. Мұражай экспозициясында 200 миллион жыл бұрын жер бетінде орын алған ғаламдық геологиялық және эволюциялық процестер көрсетіледі. Музей қызметкерлері "Вятка динозаврлары" атты жылжымалы экспозицияны ұйымдастырды, оны Ресейдің көптеген қалаларынан келген адамдар көрді. Жазда, Вяткадағы су деңгейі төмендеп кеткен кезде, Котельничтің палеонтологиялық мұражайы туристерді қазба орнына қызықты сапарға шығарады, онда әркім өзінің археологиялық жинағына бір бөлшекті табады. Вятканың оң жағалауындағы Котельнич орналасқан жері - парейзаврлардың қалдықтары орналасқан жердің бір бөлігі, әлемдегі ең ірілердің бірі.
The locality of Koksharov (Кокшаров) was first mentioned in 1143 as a Mari town. Town status was granted to it in 1780. It became one of the main settlements of the Vyatka Land. The city of Kotelnich is well known all over Russia and in some foreign countries due to location of ancient fossil vertebrates – Pareiasaurus. Pareiasaurus – is a large reptile with spurs in the buccal region of the skull. These animals grew to about 3 meters long and inhabited Europe, South Africa, and Asia 250 260 million years ago. This landmark is located on the right steep bank of the Vyatka River and covers 30 km from Kotelnich to Vishkil. The best view on the landmark opens to the passengers of the train going across Vyatka near Kotelnich. The first excavation works were performed in 1933, then in 1948 and 1949. Full scale research started in the late 1980s early 1990s. Specialists prove the uniqueness of the landmark, the only comparable sight being Karoo, South Africa. Annually Russian and foreign scientists find skeleton fragments and bones of ancient animals of the Permian period of Palaeozoic era, Triassic and Jurassic periods of Mesozoic era. Paleontological museum of Kotelnich was opened in 1994. It exhibits both the findings from the excavation site in Kotelnich, and the replicas of the most famous findings from Germany, the US, and Mongolia. The exposition of the museum shows the global geological and evolution processes that took place on Earth about 200 million years ago. The workers of the museum organized a mobile exposition – “Vyatka Dinosaurs”, which has already been seen by people from many Russian cities. In summer, when the level of water in Vyatka goes down, Paleontological Museum of Kotelnich takes tourists on a grasping trip to the excavation site where everyone will find a piece for his own archeological collection. The strip of the Vyatka's right bank on which Kotelnich stands is a part of a pareiasaur remains site, one of the largest in the world.
12-16 ғасырлар
Ежелгі әдеби ескерткіштер мен археологиялық қазбалар қала XII ғасырдың аяғында құрылғандығын дәлелдеді, бұл кезде П.И.Рычков пен Н.М.Карамзиннің айтуынша, онда марис (Черемис) өмір сүрген. Котельничтің қала мәртебесін дәлелдейтін алғашқы құжаттар он бесінші ғасырдың ортасына жатады. Ұзақ уақыт бойы Вятка облысы Мәскеудің және оның барлық орыс жерлерін біріктіруге тырысуының күшті қарсыласы болды, бірақ ақыр соңында қарсылық сындырылды, ал Котельнич 1459 жылы аймақтың көптеген басқа қалаларымен бірге жаулап алынды. 1489 жылы оның бүлікшіл халқы алыс жерлерге қоныс аударған және қаланың өзі Мәскеудің Ұлы Герцогтігінің солтүстік-шығыс шекарасындағы қарапайым бекініске айналып, бай солтүстік жерлерді татарлардың қиратушы шабуылынан қорғауға көмектесті. 1542 жылы Котелнич маңында 4000 татар әскері жеңілді. XVI ғасырдың ортасында аймақ төрт бөлікке бөлінді, олардың бір бөлігінің басшысы Котельних болды. 1558 жылы вице-регенттік жүйесі жойылып, жергілікті топтардың өкілді органдарына көп билік берілді. ХХ ғасырдың соңында Сибір жолы салынды. 1595 жылы жүргізілген санақтан 430 азаматтың өмір сүргені белгілі болды.
Ancient literary monuments and archaeological excavations have demonstrated that the town was founded near the end of the 12th century, at which time it was inhabited by the Maris (Cheremis), according to P. I. Rychkov and N. M. Karamzin. The first documents that prove the city status of Kotelnich date from the middle of the fifteenth century. For a long time the Vyatka region was a strong antagonist of Moscow and its attempts to consolidate all the Russian lands, but eventually resistance was broken, and Kotelnich was conquered in 1459 together with many other towns of the region. By 1489 its rebellious population was resettled to distant places and the city itself became an ordinary fortress on the northeastern border of the Grand Duchy of Moscow, helping protect the rich northern lands from ruinous raids by Tatars. In 1542 a troop of 4,000 Tatars was defeated near Kotelnich. In the middle of the 16th century the region was divided into four parts, with Kotelnich as the head of one part. In 1558 the system of vice regency was liquidated and much power was given to local group representative bodies. At the end of the century a Siberian Route was built that passed through Kotelnich. A listing conducted in 1595 revealed a population of 430 citizens.
17-19 ғасырлар
Қиындықтар кезеңі қала үшін маңызды кезең болды; оны қарулы топтар басып алды, олар шіркеулерді қиратып, әйелдерді зорлап, Котельничті "Цар Дмитрийдің" көтерілісінің жергілікті орталығы етті. 1609 жылдың желтоқсанында азат етілгеннен кейін Котельнич құлдырап кетті; ол Вятка аймағындағы ең кішкентай қалаға айналды. Келесі қырық жылда экономика қалпына келді, бұл Алексеевская деп аталатын үлкен жәрмеңкенің ашылуына әкелді, ол патша Алексей Михайловичтің құрметіне). 1654 жылы халық саны 1629 жылға қарағанда бес есеге өсті, себебі бос жердің мол болуымен тартылған жаңа қоныстанушылардың саны артып, сондай-ақ монастырлардың отарлау қызметіне байланысты. Бұл үрдісті 1658 жылы өлімге әкелетін жаралар эпидемиясы тоқтатты. 1686 жылы Котельнич толығымен өртеніп кетті. XVIII ғасырда оның халқы мен экономикасы баяу өсті, оны жаңадан қабылданғандар мен Санкт-Петербургтің құрылысы мен оған байланысты жобалар үшін ақша алу шектеді. Тас құрылысқа тыйым салынғанға қарамастан, шіркеулер қайта салынды. Екатерина I кезінде Котельнич қазіргі күнге дейін сақталған ауданның орталығы болды. Сонымен қатар, ол эмблема мен өзін-өзі басқару құқығын алды, соның ішінде қала басшысына сайлау және жергілікті кеңес (дума) құру. 1795 жылы оның халқы алғаш рет мыңнан асады (448 ер адам және 606 әйел). Котельнич Пермь, Қазан, Кострома және Вятка қалаларын байланыстыратын байланыс желісі ретінде дамыды. Осы уақыт аралығында алғашқы пошта кеңсесі, 30 оқушымен шағын мемлекеттік колледж, 10 науқасқа арналған қалалық аурухана және жеке дәріхана ашылды. XIX ғасырда Котельниктегі жәрмеңке айтарлықтай аймақаралық маңызға ие болды. Сату көлеміне байланысты әр жылдары Ресейдегі ең үздік он жәрмеңкеге кірді. Базарда сатылатын негізгі өнімдер - жылқылар мен тігін машиналары. Алайда жәрмеңкенің танымалдығы ішкі сауданы немесе Котэльнихтағы өнімді жұмысты ынталандырған жоқ. Қала қоймалар мен сауда орындарын жалға беру арқылы жеткілікті ақша табады. Ғасырдың соңына қарай (1897) қала халқы 4240 адамға, ал аумағы 1,8 км2-ге дейін өсті.
The Time of Troubles was a significant period for the town; it was captured by armed bands that devastated churches, raped women, and turned Kotelnich into a local center of the uprising for the "Tsar Dmitri". After being liberated in December 1609, Kotelnich fell into decay; it became the smallest town in the Vyatka region. During the next forty years its economy was restored, which led to the opening of a large fair called Alexeyevskaya, in honor of Tsar Alexey Mikhaylovich). In 1654, the population was to be five times more than in 1629 because of an increasing number of new settlers lured by an abundance of unoccupied land, and also due to the colonization activity of monasteries. This development was interrupted by an epidemic of mortal ulcers in 1658. Eventually, in 1686, Kotelnich was completely burnt down. In the 18th century its population and economy grew slowly, restrained by recruit enrollment and money exactions for the building of Saint Petersburg and attendant projects. The churches were rebuilt despite the prohibition on stone construction. In the days of Catherine the Great, Kotelnich became a center of a district that remains today. It also received an emblem and self government rights, including elections for a city chief and formation of a local council (duma). By 1795 its population was over one thousand people for the first time (448 men and 606 women). Kotelnich began to develop as a connecting link between Perm, Kazan, Kostroma and Vyatka. During this time the first post office, a small public college with 30 pupils, a city hospital for 10 patients, and a private pharmacy were opened. During the 19th century the fair in Kotelnich acquired considerable interregional significance. In various years it was included in the best ten fairs in Russia due to a great volume of sales. The main products sold in the market were horses and sewing machines. However, the popularity of the fair didn't stimulate internal trade or productive work in Kotelnich. The town earned sufficient money from leasing warehouses and trade spaces. By the end of the century (1897) the population of the town had increased to 4,240 people and the territory to 1.8 km2.
20 ғасыр
ХХ ғасырда Котельних көлік торабы ретінде дамыды. 1902-1905 жылдары өзеннен көпір салынғанда, Санкт-Петербургтен Вяткаға дейінгі негізгі темір жол Котельнич арқылы өтті. Нәтижесінде Алексеевская жәрмеңкесі өзінің маңызды рөлін жоғалтты. ХХ ғасырдың басында су құбыры, 36 кабина, көшеде май шамдары, телефон байланысы және 22 жезөкше пайда болды. Котельничтегі жұмысшылар мен сарбаздар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде наразылық акциясына қатысты. 6000 азаматтың тәртіпсіздікке ұшырауы қатыгездікпен басылды, 10 адам қаза тауып, 12 адам жарақат алды. 1917 жылы большевиктердің билігі Котельничке салыстырмалы түрде кеш, қарулы жолмен келді. Азамат соғысы кезінде Котельнич бірнеше рет қолдан-қолға ауысты. 1926 жылы болған қасіретлі өрт қаланың үштен екі бөлігін жойып, 7000-нан астам адамды баспанасыз қалдырды. Содан кейін Котельнич шағын ауылдық елді мекенге айналды; жергілікті заңнамалық комитет республика үкіметін қала мәртебесін сақтауға және қираған жерді қайта құруға көндіруге мәжбүр болды. 1926 жылы соңғы рет жәрмеңке өткізілді, ал сауда-саттық кәсіпорындарының көпшілігі жабылды. Келесі 10 жылда құрылыс материалдары зауыттары, аралау және кірпіш зауыттары сияқты бірнеше шағын және орта өнеркәсіптік кәсіпорындар құрылды. Кеңес пен Қызыл Армия депутаттары өз функцияларын орындауда әлсіз болды, бұл жергілікті басшылықтың жиі өзгеруіне әкелді. Котельнич электр қуатысыз қалды, өйткені жергілікті электр станциясының қуаты аз болды. Азық-түлік жеткізілімдері қысқарды, ал өлім-жітім жылдам өсті. Көптеген адамдар жұмыс істеуге бас тартты, ал 239 адам 1952 жылға қарай саяси себептермен қуғын-сүргінге ұшырады (олардың жартысынан көбі атып өлтірілді). Котельнич көптеген діни қызметкерлердің жер аударылған жері болды. 1941 жылдың шілдесінен бастап ол Ресейдің солтүстік-батысынан мыңдаған адамды эвакуациялау нүктесі болды. 1943 жылдың ақпан айына қала халқының саны 32 500-ге жетті. Барлық эвакуацияланғандарды орналастыруға көп орын болмады, ал батыс аймақтардан келген көптеген отбасылар жергіліктілермен бірге орналасты. Төрт эвакуациялық аурухана ұйымдастырылды, онда 50 000 жауынгер сауығып, кейін майданға оралды. Екінші дүниежүзілік соғыста 654 котельництілік қаза тапты. Соғыстан кейінгі алғашқы жылдары қиын болды. Өндіріс пен тұрғын үйде дағдарыс болды. Алтысыншы жылдардың аяғында ғана көптеген зауыттар қайта құрылды немесе жаңадан салынды. Ең ірісі - "Микрометр" темір-бетон және жиһаз зауыты. 1980 жылдары әрбір азаматтың 13 шаршы метрден асатын тұрғын үй алаңы болды. Сол кезде бірнеше мектептер, колледждер және мәдени мекемелер пайда болды. 1947 жылдың қаңтарында венгр тұтқыны Андраш Тома Котельнихтегі психиатриялық ауруханаға ауыстырылды. Ауруханаға түскендер әскери тұтқындар тізіміне енгізілмегендіктен, Томаны венгр билігі жоғалтты. Ол 1954 жылы қайтыс болды деп жарияланды. Ол Андраш Тамаш деген атпен өмір сүрген . Чех лингвисті оны венгр деп анықтады, ал 2000 жылдың 11 тамызында Тома Венгрияға оралды, онда оның отбасы ДНК зерттеуінің көмегімен анықталды. Томаны Қорғаныс министрі майор-сержант дәрежесіне көтерді, ал оның қызметі үздіксіз болғандықтан, оның жалақысы төленді. 74 жастағы Тома өзінің туғаннан басқа емес әпкесі Аннаға қоныс аударды, ол оны қайтыс болғанға дейін қамқорлаған. Ол, бәлкім, Екінші дүниежүзілік соғыстан елге оралған соңғы тұтқын болған шығар.
In the 20th century Kotelnich developed as a transport junction. A main railway from Saint Petersburg to Vyatka went through Kotelnich in 1902–1905 when the bridge across the river was built. As a result, the Alexeyevskaya fair lost its significant role. The beginning of the century was also marked by the appearance of a water supply, 36 cabmen, oil lamps on the streets, telephone communication, and 22 prostitutes. Workers and soldiers in Kotelnich joined the protest actions during World War I. Disorder of 6,000 mobilized citizens was suppressed brutally, with 10 people killed and 12 injured. Bolshevik power in 1917 came to Kotelnich comparatively late, by armed means. During the Civil War, Kotelnich passed from hand to hand many times. A terrible fire in 1926 destroyed two thirds of the town and left more than 7,000 people homeless. Kotelnich very nearly became a small rural settlement after that; the local legislative committee was forced to persuade the government of the republic to keep its city status and to rebuild what was destroyed. In 1926 a fair was conducted for the last time, and most trade businesses were closed. During the next 10 years there were built several small and middle size industrial enterprises such as building materials factories and sawing and brick plants. The council and Red Army deputies were lax in the execution of their functions, which led to frequent changes of local leadership. Kotelnich was often left without electricity because the capacity of the local electric power station was low. Delivery of foodstuffs was reduced, and the death rate grew quickly. Many people refused to work, and 239 were subjected to repression for political reasons by 1952 (more than half of them were shot). Kotelnich became a place of exile for many priests. From July 1941 it was an evacuation point for thousands of people from northwestern Russia. By February 1943 the population of the town had increased to 32,500. There wasn't much space to settle all the evacuees, and many families from the western regions were lodged with local ones. Four evacuation hospitals were organized, and 50,000 fighters recovered there and later returned to the battlefront. In the battles of World War II, 654 natives of Kotelnich perished. The first postwar years were difficult. A crisis was experienced in production and dwelling. It was not until the late sixties that many plants were reconstructed or newly built. The biggest is Micrometer, a ferroconcrete and furniture plant. By the 1980s each citizen had a little more than 13 square meters of dwelling space. Several schools, colleges, and cultural establishments appeared at that time. The Hungarian POW András Toma was transferred in January 1947 to a psychiatric hospital in Kotelnich. Since those who were in hospitals were deleted from the lists of prisoners of war, Toma was lost to Hungarian authorities. He was declared dead in 1954. He lived under the name András Tamás (Андраш Тамаш). A Czech linguist identified him as Hungarian, and on August 11, 2000, Toma arrived back to Hungary where his family was identified with the help of DNA investigation. Toma was promoted to sergeant major by the Minister of Defense, and since his service was continuous, his salary was paid. 74 year old Toma moved in with his half sister Anna who cared for him until his death. He was probably the last prisoner of war from the Second World War to be repatriated.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Әкімшілік бөліністер аясында Котельнич Котельницкий ауданының әкімшілік орталығы болып табылады, тіпті оның бөлігі болмаса да. Әкімшілік бөлім ретінде ол бөлек Котельнич қаласы ретінде құрылған.
Within the framework of administrative divisions, Kotelnich serves as the administrative center of Kotelnichsky District, even though it is not a part of it. As an administrative division, it is incorporated separately as the Town of Kotelnich—an administrative unit with the status equal to that of the districts.